Geen formule voor een mens

De titel „Liefde: voorwaarden van toepassing” moet letterlijk gelezen worden: formules over relaties werken alleen bij een bepaalde inrichting van keuze, informatie en afhankelijkheid. De opzet van dit boek is bescheidener dan de belofte de liefde uit te rekenen: het onderzoekt kansen, prikkels, regels en typische fouten, zonder een gemiddelde voor een afzonderlijk leven te laten doorgaan. Statistiek vertelt welke afloop vaker voorkomt. De voorwaarden van een model laten zien waartoe een gegeven inrichting leidt, en of die met de werkelijkheid overeenkomt, wordt apart getoetst. Een evolutionaire hypothese biedt een ontstaansgeschiedenis van een eigenschap; onvermijdelijkheid en een morele norm zijn uit die geschiedenis niet af te leiden. Tussen de mystiek van de onkenbare mens en de tabel die hem zogenaamd uitputtend beschrijft, ligt een groot werkterrein.

Elk hoofdstuk begint met een formule die er redelijk genoeg uitziet om te vertrouwen. Soms blijkt ze bijna juist, soms werkt ze alleen in een verdwenen maatschappelijke orde, soms noemt ze het juiste effect met de verkeerde oorzaak, en soms doorstaat een onaangenaam stereotype de toets beter dan je zou willen — met nauwere grenzen en zonder handige morele conclusies. Na de toetsing moeten er een preciezere vraag overblijven en een reeks variabelen waar iemand werkelijk invloed op heeft. De datingapp staat nog steeds te wachten op de eerste bladzijde. De schuifjes zitten er nog, en ze zijn niet nutteloos: afstand bestaat, de houding tegenover kinderen doet ertoe, roken is heel reëel. Een handige interface wordt pas een probleem wanneer men hem aanziet voor een kaart van het verlangen zelf. In de liefde valt veel te meten; de vraag is wat de gekozen maatstaf precies meet.

Belangrijkste bronnen

Eastwick, P. W., & Finkel, E. J. (2008). Sex differences in mate preferences revisited: Do people know what they initially desire in a romantic partner? Journal of Personality and Social Psychology, 94(2), 245–264; Eastwick, P. W., Luchies, L. B., Finkel, E. J., & Hunt, L. L. (2014). The predictive validity of ideal partner preferences: A review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 140(3), 623–665.

Vóór de ontmoeting is er geen relatie, maar een zoekopgave: er zijn veel mensen om je heen, er is weinig informatie, en je eigen voorkeuren lijken duidelijker dan ze zijn. Hier zijn marktmetaforen, ranglijsten en algoritmen bijzonder verleidelijk. Ze helpen inderdaad om de beperkingen te zien — de lokale kring, de tijd, de aandacht, de prijs van een volgende poging — maar ze gaan er makkelijk toe over de beperkingen van het zoeken door te geven voor eigenschappen van een mens.