De begroting van het onmogelijke

Het woord „onmogelijk” verbergt vaak een preciezere beperking.

De psychologen Roger Buehler, Dale Griffin en Michael Ross vroegen mensen de doorlooptijd van hun eigen taken te schatten — onder meer het afronden van hun scriptie. Zelfs wanneer deelnemers om een realistische prognose werd gevraagd, bouwden ze die overwegend op het ideale scenario: hoe het werk zou gaan als niets wezenlijks in de weg zou zitten. Hun eigen eerdere ervaring met vertragingen gebruikten ze verrassend weinig.

Zo ontstond de experimentele beschrijving van de „planningsfout”. Die betekent niet dat je elke termijn automatisch met twee moet vermenigvuldigen. Nuttiger is om er een blik van buiten bij te halen: hoe lang duurden vergelijkbare taken eerder, welke fasen hangen van andere mensen af en waar zit in de planning de ruimte voor het gewone leven, dat om onbekende redenen steeds weer opduikt.

Onmogelijk nu. Onmogelijk met dit budget. Onmogelijk in je eentje. Onmogelijk zonder de wet te overtreden. Onmogelijk met behoud van alle overige voorwaarden.

Na die precisering verschijnt er werk.

Je kunt veranderen: de termijn, de omvang, de techniek, de samenstelling van het team, de plek, het criterium voor het resultaat en de volgorde van de fasen.

Niet elke onmogelijkheid verdwijnt na goed plannen. Natuurwetten, gezondheid, andermans vrijheid en beperkte middelen bestaan los van optimisme.

Een begroting is echter juist nuttig omdat ze de echte grens scheidt van een pakket onverenigbare wensen.

Soms is een project alleen onmogelijk omdat het snel, goedkoop en perfect moet zijn en geen wijzigingen mag vergen. Zodra één bijvoeglijk naamwoord sneuvelt, krijgt het opeens een planning.

„Het kan onmogelijk vrijdag af zijn” betekent in begrotingstaal van alles. Onmogelijk zolang drie mensen het naast hun eigenlijke werk doen. Onmogelijk als elke stap door twee afdelingen moet worden goedgekeurd. Helemaal onmogelijk, maar half mogelijk als de opdrachtgever ermee instemt de tweede helft versie twee te noemen. Zolang niemand die regels heeft uitgeschreven, gaat de discussie niet over het project, maar over de ruggengraat van de deelnemers.

Het woord „onmogelijk” is handig omdat het geen prijs hoeft te noemen. Een begroting wel: die dwingt iemand hardop afstand te doen van tijd, omvang of geld. Meestal is dat precies de reden dat men er zo’n hekel aan heeft om er een op te stellen.