Jaloezie en afgunst

Jaloezie mengt verschillende belevingen: angst voor verlies, achterdocht, gekrenkte eigenwaarde, de wens te controleren en een werkelijke schending van een afspraak.

Jezelf simpelweg verbieden jaloers te zijn is moeilijk en meestal nutteloos. Nuttiger is de bron te achterhalen.

Als de partner de afgesproken grenzen schendt, ligt het probleem niet aan een gebrek aan verlichtheid bij de jaloerse. Er is een gesprek nodig over de afspraak en de gevolgen. Als er geen grond is en de onrust zich toch steeds herhaalt, helpt controle zelden. Controleren, verbieden en bewijzen eisen verlagen de angst tijdelijk, maar breken de relatie geleidelijk af.

Iemand liefhebben betekent niet hem elk goed toewensen ongeacht je eigen grenzen. Je kunt zijn geluk willen en toch weigeren deel te nemen aan de vorm van geluk die hij heeft gekozen.

Ook afgunst verdwijnt niet na het bevel andermans succes onbelangrijk te vinden. Ze meldt:

Deze mens heeft gekregen wat ik zou willen.

Dat is nuttige informatie, als je haar preciezer ontleedt. Willen we zijn geld, zijn vrijheid, zijn erkenning, zijn vaardigheid, zijn relatie, of alleen het plaatje van het resultaat?

Andermans leven zie je selectief. We kennen zelden de prijs, het toeval en de onaangename delen van het pakket. Maar jezelf troosten met het verplichte verborgen ongeluk van een succesvol mens hoeft evenmin.

Je kunt erkennen:

Ja, hij heeft wat ik nu niet heb.

Daarna blijven er twee productieve vragen over:

Wil ik dit werkelijk?

Wat van zijn weg is op mij toepasbaar?

Andermans succes verkleint de eigen waarde niet. Soms preciseert het alleen op onaangename wijze een verlangen.

Afgunst laat zich goed ontleden met de vraag naar het pakket. Een collega die promotie kreeg, kreeg er vergaderingen op zaterdag bij, verantwoordelijkheid voor andermans fouten en gesprekken over reorganisaties. Men benijdt gewoonlijk de regel in de functiebeschrijving, niet de agenda. Blijft het verlangen na een gedetailleerde opsomming van het pakket bestaan — dan is het een doel waarmee je kunt werken. Verdwijnt het, dan was het geen afgunst op iemands leven, maar op de minuut waarin de promotie werd aangekondigd.

Met jaloezie werkt het net zo, alleen wordt in plaats van het pakket de afspraak getoetst. Een geschonden afspraak is één ding: daarover kun je rechtstreeks praten. Iets anders is onrust die naar geen enkele schending verwijst en daarom steeds nieuwe bewijzen vraagt. Het eerste is met een gesprek op te lossen. Het tweede wordt door een gesprek alleen maar groter.