Niet schuldig — maar verdedig jezelf

Het publieke gesprek over veiligheid glijdt makkelijk af naar ofwel het beschuldigen van het slachtoffer, ofwel het ontkennen van elke persoonlijke voorzorg. Die vragen moeten gescheiden blijven: de verantwoordelijkheid ligt bij de dader, en beschermende maatregelen kunnen het risico toch verkleinen.

Kleding, buurt, tijdstip, een open gezicht en de prijs van een telefoon geven een ander geen recht om aan te vallen, te stelen of te stalken.

Tegelijk kun je voorzorgsmaatregelen nemen:

• deuren sluiten;
• een verlichte route kiezen;
• geen grote bedragen laten zien;
• je spullen in de gaten houden;
• niet in discussie gaan met een agressief of zwaar beschonken persoon;
• pas oversteken na het verkeer te hebben ingeschat, ook als je voorrang hebt;
• iemand vertellen over een riskante rit.

Deze maatregelen verkleinen de kans op schade. Ze verdelen de morele schuld niet opnieuw.

De zin „hij vroeg er zelf om” gooit twee vragen door elkaar:

Had het risico kleiner gekund?

Wie besloot om schade toe te brengen?

Op de eerste is het antwoord soms „ja”. Op de tweede is het hoe dan ook de aanvaller.

Veiligheid wordt giftig wanneer iemand wordt gevraagd zijn hele normale leven op te geven ter bescherming tegen mogelijke misdaden van anderen.

Niemand kan garanderen dat de juiste kleding, buurt of gezichtsuitdrukking een aanval voorkomt. Je kunt alleen afzonderlijke risico’s verkleinen en een uitweg openhouden.

Dezelfde denkfout stoort niemand als het over het verkeer gaat. Een vastgeklikte gordel betekent niet dat de passagier verantwoordelijk is voor iemand anders die op de verkeerde weghelft belandt. De helm van een fietser geeft een automobilist geen toestemming om niet op te letten. Niemand zegt tegen iemand die op het zebrapad is aangereden dat hij het aan zichzelf te danken heeft, want hij ging lopend. In een gesprek over geweld klinkt dezelfde constructie om een of andere reden als een argument — waarschijnlijk omdat het gedrag van het slachtoffer bespreken makkelijker is dan erkennen dat er geen bescherming bestaat tegen andermans besluit.

Het praktische onderscheid is simpel en loopt langs de tijd. Voorzorgsmaatregelen kiest iemand voor zichzelf en vooraf. Zodra ze achteraf aan een ander worden voorgehouden, is het geen veiligheid meer, maar een manier om het onderwerp te sluiten.