Een belofte als schuld

Een goede reputatie heft de noodzaak van duidelijke afspraken niet op.

„Ik zal het proberen”, „we zien wel” en „ik doe het” duiden verschillende gradaties van verplichting aan. Het probleem ontstaat wanneer de spreker de eerste gebruikt en de luisteraar de derde onthoudt.

Beloven doe je alleen wat binnen een redelijke zone van controle ligt. Je kunt niet eerlijk garanderen dat er geen vertraging, ziekte of verandering van omstandigheden komt. Je kunt beloven te waarschuwen, je voor te bereiden en de afgesproken hoeveelheid werk te doen.

Ook de belofte van een ander is geen middel zolang er geen sprake is van:

• een duidelijke handeling;
• een termijn;
• verantwoordelijkheid;
• bevestiging;
• soms een zekerheid.

Dat betekent niet dat iedereen die iets belooft manipuleert. Mensen overschatten hun mogelijkheden, vergeten dingen en hopen oprecht op een betere versie van zichzelf.

Hoe belangrijker een afspraak, hoe nuttiger het is haar schriftelijk vast te leggen. Vooral met vrienden en familie: nabijheid vergroot het aantal stilzwijgende voorwaarden.

Een kort bericht na het gesprek lost veel op:

Begrijp ik het goed: ik doe dit vóór woensdag, jullie sturen de gegevens maandag, de prijs is zus en zo?

Iets op schrift zetten drukt geen wantrouwen uit. Het beschermt beide geheugens tegen latere creativiteit.

Betrouwbaarheid kun je beter aan een extern systeem overlaten dan aan goede voornemens. Een agenda, herinneringen, een lijst en automatische betaling bestaan omdat het geheugen beloften niet als afzonderlijke biologische prioriteit beschouwt.

De verjaardag van iemand die je dierbaar is uit jezelf onthouden is prettig. Een herinnering instellen is betrouwbaarder. De oprechtheid van de felicitatie wordt er niet minder van.

Het duurst zijn afspraken met naasten: daarin wordt het vanzelfsprekende niet uitgesproken. Een vriend doet een verbouwing „vriendschappelijk”. De termijn wordt niet genoemd, de omvang beschreven met het woord „sleutelklaar”, het geld wordt in delen overhandigd en zonder kwitantie. Drie maanden later herinneren beide partijen zich volkomen oprecht verschillende versies: de een dat de korting gold voor geduld met de planning, de ander dat de termijn bij benadering was omdat de prijs vriendschappelijk was. Niemand liegt. De overeenkomst bestond eenvoudigweg in twee hoofden, en in elk op een eigen manier.

Een kort bericht na het gesprek lijkt precies één keer op wantrouwen — op het moment van versturen. Alle maanden daarna werkt het als gedeeld geheugen, en degene die het aanvankelijk overbodig vond, is meestal de eerste die het erbij pakt.