Stoppen vóór de laatste druppel

De eerste sterke indruk is moeilijk te herhalen.

Een nieuwe smaak, een reis, een aankoop, een spel of verliefdheid geven tegelijk genot en nieuwheid. Bij herhaling neemt de nieuwheid af, en probeert men hetzelfde effect met een grotere dosis te bereiken.

Zo ontstaat een jacht, niet alleen bij verslavingen maar ook bij gewoon vermaak: nog een aflevering, nog een drankje, nog een aankoop, nog een dag reis en nog een uur spel.

Verstandiger is te stoppen vóór het moment waarop het genot definitief in vermoeidheid verandert.

Het is zaak vooraf een grens vast te stellen, want in opwinding gaat het vermogen om te beoordelen wat genoeg is achteruit:

• een bedrag;
• een tijd;
• een aantal;
• de laatste trein;
• een vooraf gekozen dag van terugkeer;
• geen tweede aankoop.

Dat betekent niet dat je altijd de bescheidener variant moet kiezen.

Soms moet een sieraad opvallend zijn, een foto bewerkt en een dessert het tweede. De regel „doe altijd wat minder” brengt geen wijsheid voort, maar een aparte esthetiek van gematigdheid.

Nuttiger is een pauze in te lassen en opnieuw te kiezen:

Wil ik nog steeds doorgaan of wil ik gewoon niet ophouden?

Genot hoeft niet te duren tot het volledig is uitgeput. Sommige goede dingen kun je beter beëindigen met een licht verlangen naar meer.

Anders bewaart het geheugen niet het beste moment, maar de zware ochtend erna.

Het duidelijkst is dat op de laatste dag van een reis. Negen dagen waren goed, op de tiende beginnen de vermoeidheid, het inpakken en de gedachte aan het uitzoeken van de mail — en de hele week krijgt in de herinnering de kleur van die ochtend. Wie een dag eerder vertrok dan hij wilde, herinnert zich de reis. Wie tot het uiterste bleef, herinnert zich het station. Een grens die vooraf en in kalme toestand is vastgesteld, is goedkoper dan de poging haar ter plekke te bepalen, waar de beslissing wordt genomen door een vermoeid mens met een koffer.

Het mechanisme is hetzelfde bij kleinigheden: een aflevering, een glas, een aankoop. „Hoeveel” kun je beter vóór het begin beslissen, want tijdens het proces wordt de beoordeling van wat genoeg is gedaan door precies dat systeem dat belang heeft bij voortzetting.