Een leven is meer waard dan bezit

De rampenmoraal zegt: spullen zijn niets waard, het leven is wat telt. In een rechtstreekse keuze klopt dat, maar een huis, papieren en spaargeld bevatten veiligheid, herinnering en jaren arbeid, en daarom kun je een verlies niet met de juiste zin ongedaan maken.

Een huis, een auto, papieren en spaargeld kun je herstellen. Een mens niet.

Dat lijkt vanzelfsprekend tot het moment waarop je een huis, een bedrijf of een stad moet verlaten waarin het grootste deel van je leven is gestoken. Dan houdt bezit op louter een ding te zijn. Er zitten herinnering, veiligheid, status en het bewijs van decennia werk in.

Daarom is het bevel „treur niet om het materiële” van buitenaf te makkelijk.

Alles verliezen kan traumatisch zijn en langdurige gevolgen hebben. Herstel verloopt niet volgens één gemiddeld schema. Het vroegere inkomen, de gezondheid en het gevoel van veiligheid komen misschien niet terug.

Maar bij levensgevaar is het nuttig de volgorde van prioriteiten vooraf te kennen:

1. mensen;

2. medicijnen en overlevingsmiddelen;

3. papieren en gegevens, als je die veilig kunt meenemen;

4. bezit.

Voorbereiding verlaagt de prijs van een haastig besluit:

• reservekopieën;
• een lijst met documenten;
• een verzekering;
• een noodtas;
• contacten;
• een kleine financiële reserve;
• kennis van de vluchtroute.

Een mens raakt sterker gehecht aan dingen wanneer hij ze onvervangbaar acht. Een kopie van een foto, een woonhuisverzekering en bewaarde documenten maken het verlies niet ongedaan, maar ze verkleinen de macht van bezit over de beslissing.

Bereid zijn te vertrekken vraagt niet dat je dagelijks een ramp verwacht. Het volstaat je veiligheid niet zo op te bouwen dat je voor het symbool ervan je leven zelf moet riskeren.

Bereid zijn te vertrekken loopt vaker vast op papieren dan op gehechtheid. Iemand blijft niet hangen om de meubels, maar omdat hij niet weet waar de eigendomsakte ligt, waar de verzekeringspolis is en of de foto’s van vroeger, nog op film gemaakt, bewaard zijn gebleven. Zoeken kost uren die er in een slecht scenario niet zijn. Een uur dat vooraf aan een lijst en aan kopieën wordt besteed, neemt het grootste deel van het uitstel weg en verkleint meteen het gewicht van bezit in de beslissing.

Daarna werkt iets eenvoudigs: wat gekopieerd is, laat je makkelijker achter. Gehechtheid aan een voorwerp bestaat grotendeels uit de onvervangbaarheid ervan, en een deel van die onvervangbaarheid is technisch weg te nemen — voordat er snel beslist moet worden.