Liefde zonder gezagsverhouding

25 June 2026 · 2 minuten

De romantische cultuur houdt van verhalen waarin liefde de asymmetrie van functie, leeftijd en geld overwint. In werkelijkheid vermengt afhankelijkheid instemming met angst voor de gevolgen.

Bijzonder riskant zijn relaties bij een sterke afhankelijkheid:

chef en ondergeschikte;
docent en student;
arts en patiënt;
iemand die financieel afhankelijk is en degene die het geld beheert;
iemand die beslist over de woning, de papieren of de loopbaan van de ander.

Zelfs bij oprechte wederzijdse belangstelling raakt de instemming vermengd met angst voor de gevolgen. Eindigt de relatie, dan blijft de afhankelijkheid.

Bij de keuze van een partner is het nuttig niet alleen naar de kracht van het gevoel te kijken, maar ook naar de verenigbaarheid van het gewone leven:

of er afspraken te maken zijn;
hoe iemand zich in een conflict gedraagt;
of hij zijn verplichtingen nakomt;
of hij kan zorgen;
hoe hij met zwakkeren omgaat;
of de opvattingen over geld, kinderen, trouw en het huishouden overeenkomen.

De vraag „zou ik deze persoon als ouder van mijn kinderen willen zien?” is nuttig, ook zonder kinderwens. Ze dooft even de feestverlichting en zet de gewone dag aan.

Iemand kan echter een prachtige partner zijn en niet geschikt voor het ouderschap. De vraag blijft daarom een instrument en geen examen met één juist antwoord.

Zulke relaties toets je niet op het hoogtepunt, maar bij een denkbeeldig einde. Gaat een stel „leidinggevende en ondergeschikte” uit elkaar, dan blijft een van de twee ondergeschikt aan de ander: verlof, taken, bonus en de referentie bij vertrek liggen nog altijd in andermans handen. En degene die weggaat, is doorgaans niet degene met de macht. Hetzelfde geldt voor een woning die op één naam staat, voor een werkvergunning die aan de werkgever is gekoppeld en voor geld dat volledig door één van beiden wordt binnengebracht.

Vandaar een ongemakkelijke gevolgtrekking: zolang de uitgang duur is, valt instemming niet te onderscheiden van berekening — ook niet van binnenuit. Een mens weet zelf niet altijd of hij blijft omdat hij wil of omdat hij nergens heen kan.