De ongelijke verdeling van nut

In veel systemen brengt een klein deel van de oorzaken een aanzienlijk deel van het resultaat voort.

Sommige klanten leveren het grootste deel van de omzet. Enkele defecten veroorzaken de hoofdmoot van de storingen. Een beperkt aantal functies wordt door bijna alle gebruikers gebruikt.

Die waarneming wordt vaak het Pareto-principe genoemd. De getallen 80 en 20 zijn geen natuurwet. De verhouding kan anders liggen, en soms is de verdeling zelfs bijna gelijkmatig.

De waarde van het principe zit niet in de rekensom, maar in de vraag:

Welke elementen brengen een onevenredig groot deel van het resultaat of van de schade voort?

Het antwoord helpt prioriteiten te stellen.

Daaruit volgt echter niet dat al het overige nutteloos is. Kleine elementen kunnen:

• voor stabiliteit zorgen;
• verscheidenheid scheppen;
• een reserve zijn;
• een zeldzame maar kritieke functie vervullen;
• de basis van toekomstige groei worden.

Als 20% van de medewerkers het grootste deel van het meetbare werk doet, bewijst dat niet dat de rest overbodig is. Misschien houden zij de infrastructuur draaiende, leren ze, werken ze aan minder zichtbare taken of scheppen ze de voorwaarden voor de allerproductiefsten.

Een meetwaarde ziet alleen wat ze kan tellen.

Het Pareto-principe is nuttig als zaklamp, niet als instructie om onmiddellijk vier vijfde van het systeem weg te gooien.

Een ongelijke verdeling heeft een tweede kant, die in presentaties minder vaak wordt getoond. Als drie klanten zeventig procent van de omzet leveren, is dat niet alleen een prioriteit maar ook een diagnose: het bedrijf hangt aan drie telefoonnummers, en het vertrek van één daarvan is geen verlies van marktaandeel maar een gat in de kas. Hetzelfde geldt voor mensen. Een afdeling waar één ingenieur het merendeel van de lastige taken afhandelt, werkt uitstekend tot precies het moment dat hij ziek wordt.

Lees het principe daarom meteen naar beide kanten. Het laat zien waar je inspanning moet steken, en onderweg ook waar het systeem de plek heeft waarop één klap volstaat. Die tweede conclusie komt om de een of andere reden niet in de prioriteitenrapporten terecht.