Na de formules

Dit boek is samen te vatten als een reeks controles. Eerst moet de waarneembare grootheid worden bepaald: aandacht, verlangen, duur, jaloezie of relatiekwaliteit. Vervolgens de werkzame beperking: een tekort aan mensen, tijd, informatie, geld, vertrouwen, vrijheid om te weigeren of overeenstemming van doelen. Daarna worden de verdeling van baten en risico’s getoetst, de prijs van de uitgang voor ieder van beiden en de mogelijkheid dat het gemak van de één wordt betaald met het onzichtbare werk van de ander. De laatste stap zijn de grenzen van het model: de omstandigheden waaronder het mechanisme van teken verandert of ophoudt te werken.

Zo’n ontleding belooft geen onfeilbaarheid. Ze verkleint alleen het aantal beslissingen dat onder andermans naam wordt genomen: afhankelijkheid heet dan niet langer liefde, langzaam verdwijnen niet langer een compromis, de ander besturen niet langer een grens, een bekentenis na het ontnemen van de keuze niet langer eerlijkheid, en de samenstelling van de plaatselijke kring niet langer het lot. Soms maakt het juiste adres een verbintenis repareerbaar. Soms brengt het een blijvend verschil aan het licht. Soms laat het zien dat het behoud van de relatie van één mens een prijs vraagt die geen enkele formule verplicht is redelijk te noemen.

De datingapp wacht nog altijd op de eerste pagina. Ze vraagt wie u wilt vinden en biedt een paar schuifjes aan. Nu kunt u daar rustiger tegenover staan. Ze beschrijven een deel van de verenigbaarheid, een deel van de beschikbare markt en een deel van de toekomstige beperkingen. Ze weten niet op wie u verliefd wordt, ze meten de kwaliteit van een gesprek niet en ze kunnen niet beslissen welk risico de moeite waard is. Geen van de modellen in dit boek weet dat ook. Hun opgave is bescheidener en nuttiger: voorkomen dat een mooie formule ongemerkt de vraag vervangt die een mens zelf zal moeten beantwoorden.

Belangrijkste bronnen

Joel, S., Eastwick, P. W., Allison, C. J., et al. (2020). Machine learning uncovers the most robust self-report predictors of relationship quality across 43 longitudinal couples studies. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(32), 19061–19071; Bühler, J. L., Krauss, S., & Orth, U. (2022). Rank-order stability of relationship satisfaction: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 148(9–10), 699–727.