De kersenpit

Je kunt een boom niet dwingen vrucht te dragen. Je kunt de plek kiezen, de grond voorbereiden, water geven, tegen plagen beschermen en op tijd snoeien.

Tussen inspanning en resultaat blijft bijna altijd een gebied dat we niet beheersen.

Dat geldt voor opvoeding, relaties, carrière, gezondheid, creatief werk en zaken.

Goede omstandigheden vergroten de kans, maar geven geen garantie. Een kind blijft een apart mens. Een geliefde kan weggaan. Een goed project kan op een slecht moment vallen.

Dat erkennen maakt de inspanning niet zinloos. Het helpt jezelf te beoordelen op de kwaliteit van je beslissingen, in plaats van alle verdienste voor succes en alle schuld voor mislukking naar je toe te trekken.

Wij zijn verantwoordelijk voor het planten en het onderhoud. Het weer staat niet in de functieomschrijving, al gedraagt het zich soms als leidinggevende.

Het verschil tussen de kwaliteit van een beslissing en de kwaliteit van een uitkomst is het best te zien in de geneeskunde. Een arts die de juiste aanpak koos, verliest soms een patiënt. Een arts die te lui was om onderzoek aan te vragen, verliest meestal niemand — omdat er ook niets gevaarlijks was. Beoordeel je alleen op de uitkomst, dan blijkt de tweede beter dan de eerste, en precies zo zijn de meeste gesprekken over artsen, scholen, beleggingen en bazen ingericht. De uitkomst is luider dan het proces, omdat je haar zonder voorbereiding kunt zien.

Jezelf beoordelen op de oogst is prettig, precies tot het eerste misjaar. Beoordelen op de kwaliteit van het planten is saaier, maar wel herhaalbaar: het is het enige deel van het werk dat je volgend seizoen opnieuw kunt doen.