Een dag zonder verantwoording

Zelfs rust maakt de samenleving snel tot een project: nuttig, mooi, vooraf gepland en geschikt voor een verslag. Vrije tijd gaat als tweede dienst werken.

Je moet nuttig uitrusten: de juiste mensen ontmoeten, nieuwe indrukken opdoen, tienduizend stappen zetten, een belangrijk boek lezen en je tegen de avond hersteld voelen. Is dat niet gebeurd, dan geldt de vrije dag als onvoldoende doelmatig ingericht.

Soms is een dag zonder taken nuttig.

Niet noodzakelijk elke week en niet noodzakelijk volgens een strakke kalender. Maar tijd die niet bedoeld is om een resultaat te bereiken, doet apart werk. Daarin keert nieuwsgierigheid terug, ontstaan onverwachte verbanden en wordt zichtbaar wat je werkelijk wilt.

Zo’n dag hoeft niet inspirerend te zijn. Misschien slaapt iemand gewoon uit, kookt hij wat en kijkt hij lang uit het raam. De productiviteit van de gebeurtenis neemt daardoor niet af, want productiviteit was er niet het doel van.

Lege ruimte is moeilijk te verdedigen. Ze wordt snel gevuld met andermans verzoeken, kleine klusjes en taken die te onbeduidend zijn voor een werkdag, maar opdringerig genoeg voor een vrije dag.

Rust vraagt niet alleen om vrije tijd, maar ook om het recht geen verantwoording af te leggen over het gebruik ervan. Een mens wordt niet lui doordat hij soms niets verbetert.

Een lege dag is te herkennen aan hoe moeilijk het is erover te vertellen. Op de vraag „hoe was je weekend?” hoort een antwoord met gebeurtenissen: we zijn ergens heen geweest, we hebben iets gezien, we hebben afgesproken. Het antwoord „ik heb niets gedaan” wordt met verontschuldigende intonatie uitgesproken, zelfs door iemand die daarvoor elf dagen achtereen heeft gewerkt. Makkelijker is te zeggen dat er is schoongemaakt: schoonmaken geldt als geldige reden om te bestaan. Bovendien moet je niet alleen tegenover bekenden verantwoording afleggen: de innerlijke controle stelt diezelfde vraag ergens rond vier uur ‘s middags.

Vandaar een eenvoudig vermoeden: een lege dag moet in de eerste plaats tegen jezelf worden beschermd. Andermans verzoeken komen als tweede en vinden de plek al vrijgemaakt en gereed.