Sandvik 12C27, 14C28N en Nitro-V

Zweden maakt messenstaal niet voor messen. Sandvik is een walser van dunne band, en de soorten die de messenwereld kent als 12C27 en 13C26 begonnen als product voor scheermesjes en industrieel gereedschap. Messenmakers bleken een handige tweede afnemer.

Het idee: hoe minder carbiden, hoe beter

De gebruikelijke logica van messenstaal is deze: meer koolstof en vanadium — meer harde carbiden — hogere wear resistance en lagere toughness. De Zweedse school ging de andere kant op.

Metallurgen brachten het gehalte aan koolstof en chroom zorgvuldig in evenwicht, zo dat er hoge hardness en corrosiebestendigheid ontstaat, maar er vrijwel geen chroomcarbiden worden gevormd. De carbiden blijven fijn, de microstructuur is zeer fijn, de toughness hoog. De prijs is de wear resistance: zulke staalsoorten worden sneller bot dan roestvaste poederstalen.

De beste voorbeelden van deze aanpak zijn AEB-L, 12C27 en 14C28N. Niet de meest modieuze letters op een lemmet en misschien wel het meest onderschatte idee in de messenmetallurgie.

12C27

Zweeds roestvast staal dat jarenlang voor scheermesjes werd gebruikt. Het laat zich zeer scherp slijpen en houdt de snede behoorlijk. Het eerlijke oordeel klinkt saai: uitstekend staal, maar niets bijzonders. Dat is geen verwijt, dat is een beschrijving.

13C26 en AEB-L

13C26 is dezelfde 12C27, maar met minder chroom en meer koolstof. Praktisch identiek aan AEB-L: het verschil zit in iets minder mangaan en een extra honderdste procent zwavel. Twee namen, één metaal, verschillende fabrieken.

AEB-L is een zeer zuivere fijnkorrelige legering. Bij een goede warmtebehandeling wordt de structuur zo fijn dat je dat terugziet in zowel de wear resistance als de edge retention. Voor keukenmessen wordt het gehard op 61–62 HRC — praatjes over „zacht Europees roestvast staal” hebben hier dus niets mee te maken. Devin Thomas maakt er keukenmessen van met zeer goede resultaten.

19C27

Een variant van 12C27 met een hoger gehalte aan koolstof en mangaan. Wordt gehard op 60–62 HRC, afhankelijk van de fabrikant: Kagemitsu op 61–62, Suisin op 60. Slijpt zeer scherp, houdt de snede goed. Het wordt zowel door westerse als door Japanse werkplaatsen gebruikt, waaronder Kagemitsu en Echizen.

14C28N

Hetzelfde principe, maar met stikstof. Een stikstofatoom werkt in het rooster ongeveer als een koolstofatoom, en het bederft de corrosiebestendigheid minder. De edge retention van 14C28N en AEB-L is betrekkelijk laag — maar toch beter dan die van laaggelegeerde staalsoorten als 52100 en 1095, omdat chroomcarbiden harder zijn dan cementiet.

Dat is een goede aanleiding om de discussie „roestvast tegen koolstofstaal” te sluiten. Hier heeft het roestvaste staal objectief een betere balans van eigenschappen dan het klassieke koolstofstaal. De vraag is altijd welke twee staalsoorten precies worden vergeleken en op welke eigenschap, niet welke van beide categorieën edeler is.

Nitro-V

Nitro-V verscheen in 2017. Het wordt verkocht door New Jersey Steel Baron en is samen met Buderus Steel ontwikkeld en geproduceerd als een met stikstof en vanadium gemodificeerde versie van Uddeholm AEB-L.

De gelijkenis met AEB-L is letterlijk: dezelfde koolstof, hetzelfde chroom, hetzelfde silicium, een klein verschil in mangaan. Even veel stikstof als in 14C28N — kennelijk is dat gewoon de grens van wat er bij gewone, niet-poedermetallurgische staalproductie in te brengen valt.

Er is zeer weinig vanadium toegevoegd. Zo weinig dat het op wear resistance en edge retention hoogstwaarschijnlijk helemaal geen invloed heeft. Doorgaans dienen zulke microtoevoegingen om de korrel te verfijnen, maar in roestvaste staalsoorten met veel chroom is voor korrelverfijning meer vanadium nodig dan hier aanwezig is. De letter V in de naam werkt slechter dan hij klinkt.

Een zijtak: niobium

De logische voortzetting van het Zweedse idee is: weinig carbiden houden, maar wat niobium toevoegen omwille van de wear resistance. Niobium is een sterkere carbidevormer dan vanadium en kan eigen carbiden vormen, zelfs waar veel chroom aanwezig is.

Het dichtstbijzijnde beschikbare staal van deze aanpak is Niolox. Het werd niet helemaal wat men wilde: de carbiden erin bleken betrekkelijk grof en de toughness bleek niet zo hoog als de theorie beloofde. Bovendien zijn de grofste carbiden erin juist de chroomcarbiden.

Voor wie is dit

Voor wie zelf slijpt en van een dunne snede houdt: deze staalsoorten geven die gemakkelijk en brokkelen niet uit wanneer de hoek agressief is teruggezet.

Niet voor wie een kist pompoenen wil verwerken zonder bij de steen te komen. De ruil is hier eerlijk en symmetrisch: u krijgt een snede die bestand is tegen uitbrokkelen en gemakkelijk slijpt, en u betaalt met de frequentie van het slijpen.

Een aparte waarde van deze soorten is de prijs. Ze zijn goedkoop en vragen geen diamantstenen. Als u een steen hebt en twee minuten, houdt de meerprijs voor exotisch roestvast poederstaal in een keukenmes op vanzelfsprekend te zijn.