De riem wordt door twee vastgehouden

Controle lijkt een manier om een dierbaar mens te behouden.

Checks, verboden, voortdurend contact en de eis om verantwoording af te leggen kunnen de onzekerheid inderdaad tijdelijk verminderen. Samen met de onzekerheid vermindert de vrijwilligheid van de relatie.

Iemand die alleen blijft omdat weggaan moeilijk is, is formeel aanwezig. Maar dat is een ander soort nabijheid.

Loslaten betekent niet onverschillig zijn en afwachten in de trant van „wat van mij is, loopt niet weg”. Mensen verlaten soms goede relaties, vergissen zich, veranderen en gaan dood. Van een mystiek toebehoren is geen sprake.

Gezonde vrijheid betekent iets anders: een partner heeft een eigen leven, vrienden hoeven niet onmiddellijk te antwoorden, volwassen kinderen nemen hun eigen beslissingen, nabijheid vraagt geen voortdurend bewijs, en grenzen worden besproken en niet stiekem gesteld.

Afspraken zijn niet hetzelfde als controle. Een stel kan afspraken maken over trouw, geld, tijd en berichten. Het verschil is dat de regels door beide partijen zijn aanvaard en besproken kunnen worden.

Iemand met dwang proberen vast te houden brengt vaak precies voort waar de controleur bang voor is: geheimhouding, verzet en de wens los te breken.

De beste manier om een relatie te behouden is niet de kooi opendoen en plechtig de vrijheid afkondigen. Beter is de kooi van meet af aan niet te bouwen.

Bronnen en verder lezen

Asch, S. E. (1951). Effects of group pressure upon the modification and distortion of judgments. In H. Guetzkow (Ed.), Groups, leadership and men (pp. 177–190). Carnegie Press.

Darley, J. M., & Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. Journal of Personality and Social Psychology, 8(4), 377–383. https://doi.org/10.1037/h0025589

Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380. https://doi.org/10.1086/225469

Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Deel VI

Controle brengt betrouwbaar geen trouw voort, maar de vaardigheid om niet betrapt te worden. Als elke keer te laat komen om uitleg vraagt, houdt iemand niet op te laat te komen — hij begint een handige versie voor te bereiden. Als de berichten worden gecontroleerd, verhuizen de gesprekken naar waar niet gecontroleerd wordt. Gegevens die met druk zijn verkregen, deugen juist daarom niet: ze bevestigen maar één ding, namelijk dat de andere partij genoeg kracht had om ze voor te bereiden. De gemoedsrust moet daarbij steeds vaker en in steeds kleinere porties worden ververst.

Vandaar een ongemakkelijke symmetrie: wie de riem vasthoudt, zit aan diezelfde riem vast. Zijn dag draait om andermans bewegingen, berichten en pauzes in het antwoorden. De vrijheid van de ander lijkt precies daarom een bedreiging omdat er buiten het observeren niets meer te doen is.