Een oplossing op krediet

Sommige problemen groeien vanzelf.

Dan Ariely en Klaus Wertenbroch gaven studenten de mogelijkheid zelf de inleverdata voor hun werk te bepalen. Volledige vrijheid — één gezamenlijke deadline aan het eind van de cursus — bleek slechter dan een stelsel van tussentijdse verplichtingen. Studenten stelden zichzelf inderdaad deadlines en verbeterden hun resultaat, al werkten de door de docent opgelegde termijnen nog beter.

Het experiment laat de dubbele natuur van een beperking goed zien. De toekomstige mens vraagt de huidige soms een hek te plaatsen, omdat hij zijn gewoontes kent. Maar een slecht gekozen hek verkleint alleen de vrijheid en stuurt de beweging niet. Een verplichting is nuttig wanneer ze het werk in fasen opdeelt en uitstel voldoende duur maakt, zonder een fout in een ramp te veranderen.

Een kleine lekkage wordt een renovatie van de vloerconstructie. Een onaangenaam gesprek verandert in een jarenlange familietraditie van zwijgen aan tafel. Een fout in de gegevens plant zich voort in rapporten, tot niemand meer weet waar dat getal vandaan kwam.

Toch hoef je niet elk probleem meteen te lijf te gaan. Soms is het verstandiger te observeren, informatie te verzamelen of een geschikt moment af te wachten. Niet de leeftijd van het probleem telt, maar de dynamiek ervan:

• neemt de schade toe;
• sluit het toekomstige opties af;
• heeft het invloed op andere processen;
• wordt herstel duurder;
• kan het zonder ingrijpen verdwijnen;
• hoe omkeerbaar is wachten.

Bijzonder verdacht zijn oplossingen die het symptoom meteen wegnemen maar een blijvende verplichting scheppen.

Als een deur klemt, kun je hem elke dag met je schouder een zetje geven. Dat gaat snel, is vertrouwd en verandert het deurdefect geleidelijk in een onderdeel van de dagindeling. Echte reparatie kost eenmalig meer moeite, maar beëindigt de dagelijkse betaling.

Zo werkt een oplossing op krediet. Vandaag is ze goedkoper. Morgen vraagt ze herhaling. Vervolgens wordt er een apart proces omheen gebouwd, en een jaar later vindt iedereen dat het niet anders kan.

Een tijdelijke oplossing is toelaatbaar als ze werkelijk tijdelijk is:

• de oorzaak is duidelijk;
• het risico is begrensd;
• er is een vervangingstermijn vastgelegd;
• er is een verantwoordelijke aangewezen;
• de blijvende oplossing wordt voorbereid;
• de tijdelijke maatregel maskeert geen verslechtering.

Het opschrift „tijdelijk” is op zichzelf geen termijn. Sommige tijdelijke constructies overleven hun makers en krijgen de status van historisch erfgoed.

Een betrouwbare indicator van krediet is het voorwerp in huis waar een nieuwe bewoner al op de eerste dag naar vraagt. De emmer onder de buis in de kelder, de baksteen die het tuinhek tegenhoudt, de laptop die nooit wordt uitgezet omdat hij na het uitzetten niet meer aangaat. Elk van die dingen was ooit een tijdelijke maatregel voor het weekend. Daarna kreeg het een vaste plaats, toen een gewoonte, toen de status van huiseigenaardigheid waarvoor je bij het intrekken wordt gewaarschuwd.

Je moet niet de reparatiekosten uitrekenen, maar de jaarlijkse betaling. Een deur die twee keer per dag een schouderduw krijgt, is zevenhonderd duwen per jaar; een uur werk en de prijs van een scharnier winnen daar met ruime voorsprong van. Een tijdelijke oplossing wordt meestal niet gekozen omdat ze goedkoper is, maar omdat de betaling ervan onzichtbaar is en niet in geld wordt voldaan.