Eenheden, assen en andere tekenen van beschaving

13 June 2026 · 2 minuten

Een getal zonder eenheid is vaak nutteloos.

Vijf meter, vijf millimeter en vijf graden beschrijven verschillende situaties. Een tabel zonder vermelding van eenheden kan overtuigend ogen tot het moment waarop hij wordt gebruikt.

Technische discipline vereist dat expliciet wordt vermeld:

de meeteenheden;
het assenstelsel;
de schaal;
de gegevensbron;
de datum;
de versie;
de gebruikte symbolen;
de aannames;
het toepassingsbereik.

Op een grafiek horen de assen benoemd te zijn. Op een schema een legenda. In een berekening de uitgangsgegevens en de formules. In een document de status en de versie.

Die elementen lijken de auteur overbodig, omdat hij de context onthoudt. Het document overleeft dat geheugen meestal.

Aannames moeten niet in het algemeen worden verboden. Zonder aannames is ontwerpen, voorspellen en beslissen bij onvolledige informatie onmogelijk.

Een aanname hoort:

expliciet te zijn;
onderbouwd;
toetsbaar;
voldoende behoudend bij risico;
herzien zodra er gegevens komen.

De zin „ik ken niet alle omstandigheden en mag daarom geen oplossing voorstellen” is soms verstandig. Soms wordt hij een manier om nooit een besluit te nemen.

Nauwkeuriger is te zeggen:

Bij deze uitgangsgegevens en deze aannames lijkt deze variant het best onderbouwd. Verandert een voorwaarde, dan moet het besluit worden herzien.

Technische eerlijkheid bestaat niet in het ontbreken van onzekerheid. Ze bestaat erin dat de onzekerheid niet tussen de regels wordt verstopt.

Het duurst zijn getallen waarvan de eenheid als vanzelfsprekend geldt. Een „kop meel” weegt ergens tussen de honderdtwintig en honderdtachtig gram, en het deeg laat dat verschil eerlijk zien. Een speling van „0,5″ zonder vermelding van millimeters komt op een dag op de bouwplaats aan in de vorm van een onderdeel dat op eigen kosten moet worden overgemaakt. De auteur wist in beide gevallen uitstekend wat hij bedoelde. Die kennis is alleen niet met het document meegereisd.

Een document leeft langer dan het geheugen van de auteur en komt bijna altijd terecht bij iemand die het niet meer kan navragen: de auteur werkt bij een ander bedrijf, woont in een andere stad of weet het gewoon niet meer. Een benoemde as is geen pedanterie, maar een manier om niet bij elke toekomstige lezing persoonlijk aanwezig te hoeven zijn.