Waar moet je zoeken?

Het toeval begunstigt de voorbereide geest.

— Louis Pasteur

Duizend profielen op één avond, je duim afgesleten van het swipen, en in je hoofd het gevoel van productief werk: hoe meer je doorbladert, hoe dichter bij de liefde. Het zoeken is een lopende band geworden waarop mensen voorbijkomen en jij ze sorteert — deze naar links, deze naar rechts. Het lijkt alsof dát de vaardigheid van kennismaken is. In werkelijkheid is het de vaardigheid om kennismaking te vermijden zonder van je scherm op te kijken.

Platforms verbreden inderdaad de toegang — dat is hun eerlijke en niet geringe waarde. Maar profielen en compatibiliteitspercentages lossen de volgende opgave niet op: ze zeggen bijna niets over wat er tussen twee concrete mensen gebeurt na de ontmoeting. De vraag „waar moet je zoeken?” gaat daarom niet over een magische plek, maar over de bouw van het kanaal: wie het verzamelt, wat het laat zien en hoe snel het een profiel omzet in levend contact.

Het profiel dient hier als toegangskaartje: het moet naar een gesprek leiden, niet het gesprek vervangen.

Het kanaal sorteert mensen vooraf

De plaats van kennismaking selecteert mensen op voorhand op kenmerken die de deelnemer niet hoeft op te vallen. Een universiteit verzamelt mensen van vergelijkbare leeftijd en opleidingstraject; een beroepsomgeving mensen met vergelijkbare beroepen en werktijden; een religieuze gemeenschap mensen die een deel van hun waarden delen; een vriendenkring mensen met overlappende reputaties en sociale banden. Sociologen noemen de neiging van banden om tussen gelijksoortige mensen te ontstaan homofilie. Van belang is dat een deel van die gelijkenis niet uit bewuste smaak voortkomt, maar uit de structuur van de mogelijkheden: iemand kiest uit degenen die een instelling al naast hem heeft gezet.

Dat verklaart de oude doeltreffendheid van bemiddelaars zonder het verleden te romantiseren. Familieleden, buren en gemeenschappelijke kennissen versmalden de keuze, soms buitensporig, en brachten voorinformatie mee. Je kon niet zomaar een andere biografie verzinnen tegenover iemand die je zus en je vorige baas kent. De prijs bestond uit controle, benauwdheid en de uitsluiting van wie niet in de plaatselijke normen paste.

Online daten heeft een deel van die beperking weggenomen. In een landelijke Amerikaanse enquête was kennismaken via internet in 2017 de meest voorkomende manier geworden waarop heteroseksuele paren elkaar ontmoetten, ten koste van kennismaking via vrienden en familie. Dat verbreedde de toegang tot zwakke banden en tot mensen buiten de vertrouwde kring. Tegelijk verdween een deel van de ingebouwde controle. Een platform levert een onbekende efficiënter af dan de buurvrouw, maar weet minder over zijn gedrag in het gewone leven dan de buurvrouw.

Er ontstaat dus een ruil tussen bereik en voorafgaande verificatie. Een gesloten omgeving geeft minder opties en meer context. Een open omgeving meer opties en meer onzekerheid. Geen enkel kanaal is in het algemeen het beste. Als de beperking bestaat uit het ontbreken van geschikte mensen, is een breed bereik nodig. Als het probleem is dat je betrouwbaarheid niet kunt inschatten, helpen terugkerende omgevingen, gezamenlijke projecten en banden waarin gedrag zichtbaar is vóór een romantisch voorstel.

Een plek is te beoordelen op hoeveel contacten en hoeveel observaties ze oplevert. Een eenmalig feest geeft veel eerste indrukken. Een cursus, een vrijwilligersproject, een sportgroep of een vriendenkring geeft minder nieuwe gezichten per avond, maar laat een reeks zien: komt iemand op tijd, hoe gaat hij om met mensen die hij niet nodig heeft, verdraagt hij verveling en houdt hij zich aan beloften. De omgeving wordt onderdeel van het meetinstrument.

Het kanaal lost ook zijn eigen opgave op

Een bemiddelaar is nooit alleen maar een buis. Een dienst heeft eigen doelen en meetwaarden: aantal actieve gebruikers, abonnementen, advertentievertoningen, tijd in de app of geslaagde koppelingen. Soms vallen die samen met het doel van de gebruiker, soms niet. Een gebruiker heeft misschien één goed contact nodig en daarna een uitgang; een platform dat aan aandacht verdient, heeft er belang bij dat het zoeken doorgaat.

Voor die divergentie is geen samenzwering van ontwikkelaars nodig. Verschillende meetwaarden volstaan. Weergaven, likes, berichten en terugkeer zijn meteen zichtbaar; de kwaliteit van een paar blijkt laat en verwijdert, als het goed uitpakt, beide deelnemers uit de waargenomen steekproef. Een kanaal meet daarom de activiteit binnen zichzelf beter dan het resultaat daarbuiten.

Het is nuttig een kennismakingsplek niet te beoordelen op hoe lang ze je vasthoudt, maar op de vraag of ze leidt tot de informatie die je voor je eigen beslissing nodig hebt. Een goede bemiddelaar verkort de weg naar de volgende passende stap. Een slechte maakt ongemerkt van het zoeken zelf het eindproduct.

Bereik zonder lopende band

Zoeken vraagt twee dingen die je makkelijk door elkaar haalt: een voldoende breed bereik en echt contact. In die zin lijkt het op het verkennen van terrein: het loont te gaan waar de gewenste ontmoetingen überhaupt mogelijk zijn, en meer dan één plek te proberen. De analogie gaat over de verdeling van pogingen, niet over het beoordelen van mensen.

Ze rust op drie aannames. Waar wederkerigheid ontstaat is vooraf slecht bekend, dus helpen uiteenlopende ontmoetingen. Pogingen zijn niet onafhankelijk: reputatie, vermoeidheid en je eigen gedrag verbinden ze met elkaar. En elke ontmoeting kost iets, dus eindeloos je bereik vergroten begint al snel aandacht weg te nemen van kennismakingen die al begonnen zijn.

De grens is simpel: een breed bereik mag mensen niet in inventarisobjecten veranderen. Zodra het volume verandert in een lopende band van kandidaten, wordt het zoeken weer een catalogus waarin profielen snel gesorteerd worden en bijna niemand leert kennen.

Je moet niet zoeken waar in het algemeen de meeste mensen zijn, maar waar het kanaal jouw huidige beperking opheft. Bij een smalle kring is bereik nodig; bij een tekort aan vertrouwen een terugkerende omgeving en gedeelde banden; bij eindeloos appen een snelle overgang naar een korte ontmoeting. Een goed kanaal leidt tot gevarieerde levende contacten en laat je iemand zien buiten de opgepoetste etalage. Breedte is nodig vóór het contact, diepte erna.

Belangrijkste bronnen

Finkel, E. J., Eastwick, P. W., Karney, B. R., Reis, H. T., & Sprecher, S. (2012). Online dating: A critical analysis from the perspective of psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 13(1), 3–66. Over toegang als reële waarde van platforms — zie ook het hoofdstuk „De markt die niet helemaal een markt is”.

Joel, S., Eastwick, P. W., & Finkel, E. J. (2017). Is romantic desire predictable? Machine learning applied to initial romantic attraction. Psychological Science, 28(10), 1478–1489. Meer over de onvoorspelbaarheid van de „vonk” — het hoofdstuk „Kun je de vonk berekenen”.

McPherson, M., Smith-Lovin, L., & Cook, J. M. (2001). Birds of a feather: Homophily in social networks. Annual Review of Sociology, 27, 415–444.

Rosenfeld, M. J., Thomas, R. J., & Hausen, S. (2019). Disintermediating your friends: How online dating in the United States displaces other ways of meeting. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(36), 17753–17758.