Vreemden niet opvoeden

De alledaagse moraal eist dat je op grofheid reageert, zodat de overtreder er „niet aan went”. Zo verandert een toevallige ontmoeting in een opvoedkundig project waarvoor niemand bevoegdheid of verzekering heeft afgegeven.

We worden geduwd — we willen terugduwen. Iemand snijdt ons af op de weg — we willen hem inhalen en hem ons oordeel over zijn rijvaardigheid meedelen. Iemand is grof — we willen bewijzen dat grofheid voor beide partijen beschikbaar is.

In een kleine groep stuurt een antwoord soms het toekomstige gedrag. Als een collega je voortdurend onderbreekt, is een gesprek over de grens nuttig. Als een onbekende over een minuut verdwenen is, betaalt het opvoedkundig project zich zelden terug.

Voor je reageert, kun je jezelf vragen:

Wil ik herhaling voorkomen, mezelf beschermen, of het nare gevoel terugsturen naar de afzender?

Dat laatste is begrijpelijk, maar schept doorgaans een tweede conflict in plaats van het eerste te herstellen.

Niet elke misstap moet je negeren. Gevaarlijk rijgedrag, geweld en overtredingen kunnen een melding aan de verantwoordelijken vergen. Maar persoonlijke vergelding verslechtert vrijwel altijd de kwaliteit van de oplossing.

Bijzonder snel escaleren persoonlijke grappen en gestook. Wij denken dat de ander de geestigheid moet waarderen. Hij waardeert de openbare verlaging van zijn eigen status.

Humor is goed waar men samen lacht, niet waar één deelnemer moet uitleggen dat hij niet beledigd is.

De prijs van een opvoedkundig project wordt slecht berekend, omdat de tweede partij er niet in zit. Een grove automobilist van repliek dienen lijkt gratis: vijf seconden en een beetje genoegen. Maar de afloop hangt niet van ons af, maar van wie er in die andere auto zit: hoe nuchter hij is, hoe verveeld hij is en hoe zijn dag is verlopen. Wij kiezen het begin van de episode. Het vervolg kiest een onbekende over wie precies één ding bekend is — dat hij zich al slecht gedraagt.

Juist daarom betaalt een gesprek over grenzen zich in een gesloten groep terug, en op straat bijna nooit. In het eerste geval heeft de episode een morgen. In het tweede is er alleen een vandaag en een toevallige deelnemer.