Oplossingen voor problemen

We weten allemaal dat er problemen bestaan. Een probleem is iets wat je in de weg zit en waarvan onduidelijk is hoe het op te lossen valt. Bestaat er een oplossing, dan is het geen probleem. En is het wel een probleem, dan bestaat er noch bij u noch bij de mensen om u heen een oplossing voor. Die ervaring is er niet. Waarom? Omdat alle voor de hand liggende manieren om het probleem op te lossen niet hebben gewerkt. Dat betekent maar één ding: de oplossing van het probleem moet buiten de voor de hand liggende manieren worden gezocht. De mooiste en meest volledige oplossing van elk probleem is altijd contra-intuïtief.

Blader in gedachten door de historische feiten en u vindt de bevestiging van deze woorden. Blader alleen wel grondig, want voor ons, tijdgenoten, lijken de contra-intuïtieve oplossingen die onze voorouders vonden inmiddels vanzelfsprekend en rationeel, of we herinneren ons niet eens dat zo’n probleem überhaupt bestond. Dat betekent niet dat je altijd «het omgekeerde» moet doen van wat juist lijkt, hoewel juist dat vaak de oplossing zal zijn. Het betekent dat u, door het niet voor de hand liggende te doen of zelfs iets wat niets met het probleem te maken lijkt te hebben, op zijn minst de kans op een oplossing vergroot.

Er zijn heel veel problemen in de samenleving die in wezen een paradoxaal gevolg zijn van de pogingen ze op te lossen. Criminaliteit, illegale wapens, drugsverspreiding, verkiezingsmanipulatie, corruptiebestrijding, xenofobie en discriminatie, begrotingstekort en werkloosheid. Er zijn problemen van ieder mens afzonderlijk: overgewicht, moeilijkheden met de kinderen, conflicten op het werk of met de buren, geldgebrek tot aan het loon, slechte gewoonten, slapeloosheid en stress, seks. Er zijn problemen van algemeen menselijke schaal: globalisering, individuele vrijheid, klimaatverandering, het probleem van de «laatste grens», bureaucratie, weerstand tegen verandering en nieuwe technologie, dictatoriale regimes, de singulariteit.

Voor een deel van de hierboven genoemde problemen zijn contra-intuïtieve oplossingen allang gevonden, en die worden simpelweg niet aanvaard omdat ze «niet bevallen» of omdat het er «dom en abnormaal» uitziet of omdat het «volstrekt ingaat tegen waar we naar streven» of omdat het «gewoon onaangenaam is». Voor een ander deel zijn er geen oplossingen gevonden, maar ze bestaan wel. Uiteraard zijn ze niet vanzelfsprekend – en juist in het niet-vanzelfsprekende moet je zoeken. In het paradoxale, in wat idioot lijkt, in wat op het niveau van emoties wordt afgestoten, in wat uitgelachen zal worden en waarvan degene die het voorstelt tot gek wordt verklaard.

En hoe dom en onverstandig het ook mag lijken, je moet het zelf elke seconde onthouden en het aan iedereen om je heen vertellen, en in de eerste plaats aan je kinderen: de mooiste en meest volledige oplossing van elk probleem is altijd contra-intuïtief.