Een asymmetrisch leven

Ieder mens heeft een eigen combinatie van sterke kanten, beperkingen, kansen en risico’s.

Er is geen eerlijke verdeling geweest. De een praat makkelijk en verdraagt onzekerheid slecht. De ander leert snel maar beslist traag. De een heeft geld en weinig tijd, de ander tijd en weinig toegang tot onderwijs.

Een bruikbare strategie probeert niet alle waarden gemiddeld te maken. Ze gebruikt de asymmetrie.

Een sterke kant kan een zwakte compenseren: goede organisatie compenseert vergeetachtigheid, schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid compenseert moeite met spontaan spreken, een netwerk compenseert een gebrek aan eigen ervaring, voorzichtigheid compenseert traag beslissen, en technische vaardigheid compenseert een zwakke zelfpresentatie.

Een kans kan een risico verkleinen. Een geldbuffer maakt het mogelijk van baan te wisselen. Een flexibel rooster maakt studeren mogelijk. Goede relaties maken het mogelijk om hulp te vragen vóór de crisis.

Compensatie mag daarbij geen gevaarlijk gebrek verhullen. Iemand met een uitstekend geheugen heeft toch een agenda nodig als de prijs van een gemiste deadline hoog is. Charisma vervangt geen vakbekwaamheid daar waar een fout schade kan aanrichten.

Je hoeft niet de beste in het algemeen te zijn. Zo’n examen bestaat niet.

Het volstaat een werkende constructie te bouwen uit wat er werkelijk is, en je leven niet te ontwerpen voor iemand met een andere set onderdelen.

De asymmetrie is zichtbaar bij sollicitaties. De ene kandidaat praat uitstekend en kan niet zo veel, de andere kan veel en zwijgt in het gesprek. De tweede krijgt meestal de raad te leren praten — dat lukt hem in een maand niet. Wél kan hij komen met een uitgewerkte analyse van een probleem van het bedrijf, om een proefopdracht in plaats van een gesprek vragen, of komen op aanbeveling van iemand die alles wat nodig was al voor hem gezegd heeft. Dat is geen omzeilen van de regels, maar gebruikmaken van de set die je hebt.

Zo’n constructie heeft één gevaarlijke plek: compensatie mag geen gebrek afdekken waarvan de fout duur is. Een goede aanbeveling loodst je door het sollicitatiegesprek, maar niet door het eerste kwartaal als er niets achter zit.