Bijproducten van een beroep

Werk levert niet alleen loon en het eigenlijke resultaat op.

Er ontstaan bijproducten: kennis, contacten, reputatie, gereedschap, een portfolio, gegevens, inzicht in de branche, toegang tot kansen en de gewoonte om een bepaald type opgave op te lossen.

Soms bepalen juist die de waarde van een bezigheid op lange termijn.

Een klein project kan slecht betalen maar een belangrijk werkvoorbeeld opleveren. Een tijdelijke functie geeft toegang tot een sterk team. Vrijwilligerswerk geeft ervaring en kennis van een vakgebied.

Maar met het woord „ervaring” wordt bij uitstek graag gratis werk betaald. Een bijproduct heeft alleen waarde wanneer het:

• daadwerkelijk ontstaat;
• van u is;
• verderop toepasbaar is;
• de misgelopen betaling rechtvaardigt;
• niet eindeloos in de plaats komt van normaal werk.

Het loont ook in het lopende werk naar bijproducten te zoeken.

Als een project toch al onderzoek vergt, kun je maken:

• een sjabloon;
• een methodiek;
• een bibliotheek met oplossingen;
• een artikel;
• een instrument;
• lesmateriaal.

Zo werkt één inspanning meerdere keren.

Het bijproduct mag echter de hoofdtaak niet ondermijnen. Wie te zeer opgaat in de toekomstige presentatie, kan vergeten het project zelf af te maken.

Eerst moet er een koe zijn. Over leerproductie als bijproduct praten we later.

Bij een bijproduct hoort de saaie vraag naar eigendom. Een ingenieur die op zijn werk een handige rekenmethode heeft ontwikkeld, neemt het inzicht mee, maar niet per se de bestanden, de tekeningen en het recht om ze aan de volgende werkgever te laten zien: dat staat in het contract dat ongelezen is getekend. Met een portfolio is het net zo — de helft van je beste werk kan onder een geheimhoudingsovereenkomst vallen, en dan mag je het niet eens mondeling, in grote lijnen, laten zien.

Een bijproduct spreek je daarom verstandig vooraf af — bij indiensttreding, als er nog over te onderhandelen valt — in plaats van het in de laatste week te ontdekken. Op de dag van vertrek is uw onderhandelingspositie al nul, en rest alleen de herinnering.