Wees gegroet Maria, vol van gaten
“Project Hail Mary” van Andy Weir, ontleed door een beledigde kerningenieur en thermofysicus
Ter informatie voor de lezer. “Hail Mary” is niet alleen het Weesgegroetje. In het American football is een Hail Mary pass een worp op goed geluk: laatste seconden van de wedstrijd, niets meer te verliezen, de quarterback gooit de bal over het hele veld en bidt dat iemand, wie dan ook, hem vangt. Zo heet de missie in het boek ook: een wanhopige gok met een kans van één op een miljoen. Ik vermoed dat het boek zelf zo genoemd is om dezelfde reden: het werd op goed geluk naar de lezer gegooid — met een honderdtal gaten en vergezochte punten — en iedereen bad dat hij het zou vangen. Te oordelen naar de verkoopcijfers is dat gelukt.
Nee, niet gelezen
Laat ik meteen opbiechten: ik was helemaal niet van plan dat boek te lezen. Het Wikipedia-artikel volstond. Mijn ogen begonnen te bloeden ongeveer bij de alinea waarin een microbe van de zon naar Venus vliegt aan 0,92 keer de lichtsnelheid, afremt in de atmosfeer, zich vermenigvuldigt en weer terugvliegt. Ik ben ingenieur. Mijn hele leven reken ik uit waar de warmte naartoe gaat. Als iemand mij vertelt over een organisme dat warmte opneemt en nergens iets afgeeft, begint mijn oog te trekken als bij een boekhouder die een balans krijgt zonder passiva.
Daarna ben ik toch gaan lezen. Niet voor mijn plezier, maar met een potlood in de hand: speciaal voor dit artikel. Gaten vangen. Ik dacht: ik verzamel er een stuk of tien, schrijf een nijdige post op mijn pagina en dan is het klaar.
Het werden er 66 gaten en meer dan honderd vergezochte punten. Een gat is wanneer het boek zichzelf tegenspreekt, of de wetten die het zelf erkent. Een vergezocht punt is wanneer het in principe kán, maar alleen als alle personages tegelijk hun hersenen uitschakelen. Het volledige register staat in de bijlage aan het einde van het artikel, met nummers. Daar staat ook bij wat er vóór mij al op het internet gevonden was en wat blijkbaar niet. In de tekst zelf alleen de lekkerste stukken.
Ga er maar eens goed voor zitten. Het wordt lang, het wordt pijnlijk, er komen getallen. De tweede hoofdwet van de thermodynamica heeft ergens rond het derde hoofdstuk de chat verlaten. Daarna volgt, met de hand op het hart, de tweede wet van Newton. De wet van behoud van impulsmoment vertrekt in stilte, zonder gedag te zeggen. De wet van behoud van gezond verstand is de chat nooit binnengekomen.
Ik heb niets tegen sciencefiction
Voordat ik in het hokje van de zeurpieten word gestopt die “het genre niet snappen”, eerst een pleidooi.
Ik ben dol op sciencefiction. Harry Harrison stuurt zijn Stainless Steel Rat de halve melkweg door en verspilt geen enkele regel aan hoe de interstellaire motor werkt. Hij vliegt, en dat is genoeg. Asimov schrijft veertig jaar lang over robots en legt nooit uit wat een “positronisch brein” is. Positronisch, punt, lezer, loop maar door, de ethiek is hier interessanter. Edmond Hamilton schrijft over koningen, prinsessen en sterrenrijken, en er zit precies zoveel natuurkunde in als nodig is om het schip tot het volgende hoofdstuk te krijgen. Lem zegt in “Solaris” eerlijk: we begrijpen die oceaan niet en waarschijnlijk zullen we hem nooit begrijpen, en op dat onbegrip bouwt hij een van de beste boeken van de eeuw.
Tegen geen van hen heb ik iets. Omdat zij een regel van het genre volgen: één of twee magische aannames worden aan het begin aangekondigd, en daarna leeft de wereld volgens haar eigen logica en speelt ze niet vals. De aanname is het doek. Daarop schilder je de interessante vragen: wat is een mens, wat is verstand, wat is macht, hoe gedraagt een ingenieur zich als morgen alles kapotgaat.
Wat je níet moet doen, is jezelf begraven onder slimme woorden. Als je “positronisch brein” schrijft en verder je mond houdt, blijf ik rustig. Als je schrijft “de Astrophage heeft mitochondriën, ATP, DNA, slaat energie op in neutrino’s, straalt op 25,984 µm en houdt een temperatuur van 96,415 °C aan”, dan heb je mij zelf uitgenodigd met mijn rekenmachine. Je hebt zelf gezegd: “Controleer me maar, ik ben wetenschappelijk.” Goed. Ik controleer.
Er is nog een regel die iedereen kent die ooit een plot heeft geschreven: geen piano in de struiken (deus ex machina). Als de held in het nauw zit, moet de uitweg vooraf en eerlijk zijn voorbereid. Als er in de climax een piano uit de struiken rolt, heeft de auteur verloren. In dit boek staan zoveel piano’s dat je de struiken aan het filharmonisch orkest kunt verhuren.
Een sequel waar niemand om had gevraagd
Kijk hoe Hollywood-sequels in elkaar zitten. In de eerste “Alien” één alien. In de tweede een koningin en honderden soldaten. In de eerste een ruimtevrachtwagen met vermoeide truckers. In de tweede een planetaire basis. In plaats van een bemanning: commando’s. In plaats van een kat: een heel meisje. Van alles meer, alles luider, alles duurder.
“Project Hail Mary” is letterlijk “The Martian 2”. Toen: één man gestrand op één planeet. Nu: één man gestrand bij een andere ster. Toen: overleven. Nu: de zon redden. Toen: aardappelen in eigen stront. Nu: een complete buitenaardse microflora. Toen: NASA. Nu: de hele aarde onder bevel van één vrouw met onbeperkte bevoegdheden. Toen: de held maakt grappen voor de camera. Nu: de held maakt grappen tegen een alien. Toen: “I’m gonna have to science the shit out of this”. Nu: hetzelfde, alleen past de wetenschap niet meer in het formaat.
En daar zit de val. “The Martian” was goed juist omdat de natuurkunde er bijna echt was: druk, zuurstof, calorieën, waterstof. Weir rekende, en de lezer genoot. Competence porn in pure vorm. De tweede keer wilde de auteur die kick herhalen, maar de schaal groeide met twintig ordes van grootte en de rekenmachine bleef dezelfde. Het resultaat is een goochelaar die op een kinderfeestje een konijn uit een hoed haalt en in Las Vegas met hetzelfde gebaar een olifant probeert boven te halen. De olifant past niet. De hoed kraakt. Het publiek applaudisseert, om de een of andere reden.
Waarom ze applaudisseren
Omdat ze applaudisseren. Op Goodreads heeft het boek 4,51 op 5 bij bijna twee miljoen beoordelingen, 90% geeft vier of vijf sterren. Bill Gates en Barack Obama raden het aan. De film van 2026 met Ryan Gosling: 95% op Rotten Tomatoes. NASA leverde logo’s, een astronaut als consultant op de set, een vertoning op het ISS en een panel bij JPL.
Maar kijk eens goed wie precies de wetenschap prijst. NASA is promotiepartner; dat is normale pr, in het persbericht staat geen enkele wetenschappelijke expertise. Astronauten prijzen de “inspiratie”. Schrijvers op de cover prijzen “veel science in de sciencefiction”. Maar echte wetenschappers, die journalisten toch even gevraagd hebben, zijn voorzichtig: “intern consistent”, maar de energie van de Astrophage klopt “met ordes van grootte” niet, op de zon overleven kan niet, een coma van jaren betekent hersenschade. Neil deGrasse Tyson corrigeerde Weir live in de uitzending over het magnetisch veld van een planeet. Schrijfster Mary Robinette Kowal noemde het in de Washington Post “refrigerator logic”: ongerijmdheden die je opmerkt als je het boek al hebt dichtgeslagen en de koelkast opentrekt.
Ik zie drie verklaringen voor de lofzang, en geen enkele bevalt me. Eén: de hype; het marketingbudget van film en uitgever werkt als een pomp. Twee: het niveau van de lezer is gezakt; voor de meesten klinken “neutrino” en “mitochondrie” als “positronisch brein”, en het komt bij niemand op om ze te controleren. Drie: het genre zit in een crisis, en bij gebrek aan beter heet alles met formules erin “harde” sf. Waarschijnlijk kloppen ze alle drie.
En dan nu hoe het geschreven is. Platte personages: de hoofdpersoon is een kloon van Mark Watney, de bijfiguren zijn nationale stereotypen (de Rus met wodka, natuurlijk). Humor van het niveau tweede middelbaar. Een natuurkundeboek opgelost in de dialogen, en dan nog een natuurkundeboek met fouten erin. Geheugenverlies van de held als vertelmiddel: een cliché waar in 2021 al over geschreven werd. En vooral: telkens als het plot het nodig heeft, verandert de wereld haar regels. Daarover gaat de rest.
Spelregels: Astrophage bestaat
Ik ben een eerlijke tegenstander. Ik aanvaard de centrale aanname van het boek volledig, zonder afdingen.
Er bestaat een microbe, de Astrophage. Hij absorbeert licht en warmte, zet energie om in de massa van neutrino’s en slaat die in zich op. Als het moet, laat hij die energie vrij als een gerichte bundel infraroodlicht en vliegt erop, als een fotonenraket. De energiedichtheid is die van antimaterie. Zijn cel houdt een temperatuur van 96,415 °C aan, geen graad meer. Hij leeft op het oppervlak van de zon, vermenigvuldigt zich in de atmosfeer van Venus, waar CO₂ is, en pendelt daartussen. Hij is zo talrijk geworden dat de zon dimt. Klaar. Aanvaard. Neutrino’s, membraan, “superdoorsnede”, allemaal goed. Dit is mijn Harrison, mijn positronisch brein.
Vanaf hier raak ik de natuurkunde van de Astrophage zelf niet meer aan. Ik raak de logica van de wereld aan waarin hij bestaat. En daar begint het pas echt: het boek, dat zijn eigen aanname heeft aanvaard, schendt die meteen. Niet ík breek zijn wereld, het breekt die zelf, telkens als het plot het nodig heeft.
Hoofdstuk 1. Het beest dat warmte eet, of: de tweede hoofdwet verlaat de chat
Waarom naar de zon vliegen als het ook zonder kan
We beginnen met de belangrijkste vraag, die om de een of andere reden geen enkel personage in het boek zich stelt, de wetenschappers van twee beschavingen inbegrepen.
Weir legt ons zelf, op drie verschillende plaatsen, uit dat de Astrophage om op te laden geen ster nodig heeft, maar eender welke warmte boven 96,415 °C. De Eridianen kweken hem in metalen bollen die ze in hun oceaan van 210 °C gooien. De aardbewoners kweken hem in de Sahara onder glas. De held formuleert de instructie letterlijk: geef hem “lots of heat energy”. Dat is alles. De zon is niet nodig. Een warmtebron boven 96 °C volstaat.
Sla nu eender welk naslagwerk over de atmosfeer van Venus open. Onder ongeveer 47 kilometer is het daar tussen 100 en 143 °C. Koolstofdioxide: 96,5%. Infraroodstraling van CO₂ op precies die lijnen van 4,26 en 18,31 µm waarop de Astrophage zogezegd reageert: zoveel je wilt, die komt daar van alle kanten. In de wolken van Venus heeft de Astrophage dus alles tegelijk: warmte, koolstof, de prikkel om zich te vermenigvuldigen. Blijf zitten en deel je maar.
Wat kost een honkvast leven? Om ter plaatse op te laden heeft een cel ongeveer 4·10⁻⁷ joule nodig. Een retourtje naar de zon aan 0,92 keer de lichtsnelheid kost hem ongeveer 1,5·10⁶ joule per cel. Verschil: een factor vier biljoen. Een evolutie die in miljarden jaren een organisme voortbrengt dat vier biljoen keer meer energie verbruikt dan nodig, voor een reis die het niet nodig heeft, is geen evolutie. Dat is een overheidsopdracht.
De optimale Astrophage zou in Weirs eigen wereld in de wolken van Venus blijven zitten, zich daar rustig vermenigvuldigen en de zon met rust laten. Geen dimmen. Geen missie. Geen boek. Het plot drijft erop dat de microbe dommer is dan de auteur.
De warmtetechnicus neemt het woord
Nu zet ik mijn bril af en spreek als iemand die zijn hele leven warmtepompen, koelcycli en reactorcircuits doorrekent.
Warmte kun je niet zomaar “opeten”. Warmte is de laagwaardigste energie van het universum. Om er iets nuttigs van te maken, arbeid, elektriciteit, neutrinomassa met de energiedichtheid van antimaterie, heb je een temperatuurverschil nodig. Warmte moet van warm naar koud stromen, en maar een deel van die stroom kun je aftappen. Dat is de tweede hoofdwet van de thermodynamica, dat is de Carnot-cyclus, dat is waar elke centrale, elke koelkast en elke WKK op draait. Zonder koude kant werkt er niks.
De Astrophage houdt 96 °C aan. De Eridianen gooien hem in een oceaan van 210 °C. Warmte stroomt de cel in, prima. Maar waar loost de cel zijn “afval”? Er is rondom niets kouder dan 96 °C. De bol is dicht. De oceaan is heet. De cel neemt warmte op van een heet lichaam en stapelt die op als perfect geordende energie, zonder ook maar iets af te geven. Dat is een perpetuum mobile van de tweede soort. Octrooibureaus wijzen zulke aanvragen al zo’n honderdvijftig jaar af zonder ze zelfs te bekijken.
Met de Sahara is het hetzelfde, alleen grappiger. Volgens het boek leveren de panelen ongeveer 0,5 microgram Astrophage per vierkante meter per dag. Omrekenen met E = mc²: dat is ongeveer 520 watt per vierkante meter, dag en nacht. De zon in de Sahara geeft gemiddeld zo’n 250–300 W/m² over een etmaal, en dat is licht, geen elektriciteit. Zelfs als je aanneemt dat de cel werkt als een ideale warmtemachine tussen een heet paneel en een koude hemel, komt de echte opbrengst 8 tot 15 keer lager uit dan beweerd. Het boek heeft niet gewoon afgerond. Het boek verkoopt een rendement van meer dan honderd procent.
De tweede hoofdwet van de thermodynamica heeft de chat verlaten. Niet met slaande deuren, gewoon stilletjes, zoals een ingenieur de vergaderzaal verlaat als de marketeer pijltjes op het bord begint te tekenen.
De helderste Venus van het universum
Hoe vindt de Astrophage Venus? Volgens het boek aan het infraroodlicht van koolstofdioxide. Hij ziet de CO₂-lijnen en vliegt erheen. Stuwkracht volgens de sterkte van het IR-signaal.
Oké. En nu een vraag voor tien op tien: wie straalt in het zonnestelsel het helderst op 4,26 µm? Juist, de zon. Op die golflengte is de zon ongeveer 4·10¹¹ keer helderder dan Venus. Als de cel naar de helderste CO₂-IR-bron vliegt, vliegt hij de zon in. Altijd. Zonder uitzondering. Venus merkt hij naast die schijnwerper gewoon niet op.
Weir heeft dat blijkbaar aangevoeld, en daarom duikt er bij hem een magnetische fase op: eerst verlaat de cel de pool van de zon langs de veldlijnen, omdat de zon “too blinding” is, en pas dan zoekt hij Venus. Goed. Alleen is die magnetische start in het ene hoofdstuk verplicht, en in het andere (in Grace’ labo, in de spin drive van het schip, in de scène bij Adrian) schakelen de cellen prima in op IR alleen, zonder enige magneet. De regel verandert naargelang wat de scène nodig heeft.
En verder lopen de veldlijnen van de zon in een polair coronagat superradiaal uiteen, als een waaier. Op een afstand van 37 miljoen kilometer zouden cellen die erlangs reizen een kegel van tientallen miljoenen kilometers breed opleveren, en niet het dunne rode draadje dat Petrova in haar telescoop zag. En waar, vraag je je af, is dezelfde lijn vanaf de zuidpool? En wat gebeurt er elke 11 jaar, als de zon van polariteit wisselt?
Hoe mik je op Venus als je kleiner bent dan de golflengte
Een Astrophage-cel is ongeveer 10 micron. De golflengte van het signaal: 4,26 en 18,31 µm. Iedereen die ooit een antenne in handen heeft gehad, weet het: een ontvanger van een paar golflengten groot kan een richting niet nauwkeuriger bepalen dan op tientallen graden. De diffractieresolutie van zo’n cel is ongeveer 24° op 4,26 µm en ongeveer 105° op 18,31 µm. Op de lange golflengte weet de cel dus niet eens of het signaal van voren of van opzij komt.
Venus is vanaf de top van de boog te zien onder een hoek van ongeveer 22 boogseconden. Dat is vierduizend keer nauwkeuriger dan wat de cel kan zien. Gedurende de hele vlucht komen er van Venus zo’n twintig fotonen van de juiste frequentie bij de cel aan. Twintig. Probeer maar eens op een vuurtoren af te sturen als je onderweg in totaal twintig flitsen hebt gezien en je vizier zo groot is als de halve hemel.
En dan nog zonder Doppler. Aan 0,92 c ziet een cel die naar Venus vliegt de CO₂-lijnen niet op 4,26 en 18,31 µm, maar ongeveer op 0,87 en 3,74 µm. Zijn “oog” is afgestemd op één frequentie en het doelwit straalt op een heel andere. De cel heeft een verstembare detector nodig. Met DNA en mitochondriën, jaja.
Afremmen: tien miljard g
Volgens het boek heeft het Indiase agentschap ISRO de snelheid van de Astrophage tussen zon en Venus gemeten: 0,92 keer de lichtsnelheid. In beide richtingen. Dat is niet mijn schatting, dat is canon.
Met die snelheid komt de cel aan bij Venus en “remt af in de atmosfeer”. De atmosfeer van Venus is ongeveer 300 kilometer dik. Aan 0,92 c gaat de cel er in ongeveer twee milliseconden doorheen. 0,92 keer de lichtsnelheid wegwerken in twee milliseconden: dat is een vertraging in de orde van 10¹⁰ g. Tien miljard keer de aardse zwaartekracht. De druk op de cel: van enkele tot tientallen gigapascal. De cel wordt niet geplet. De cel wordt plasma, en het plasma vliegt gewoon door.
Het vermogen van al dat afremmen bij Venus: ongeveer 4·10²¹ watt. Dat is tweehonderd miljoen keer de volledige energievoorziening van de mensheid, en het komt allemaal vrij in de hoge atmosfeer van één planeet. Venus zou in het gammabereik zo moeten stralen dat Fermi-LAT haar zag als een van de helderste bronnen aan de hemel. In het boek: stilte.
En de terugweg? Om van Venus weer naar de zon te vliegen aan 0,92 c heeft de cel een massaverhouding nodig die bijna alles opslokt wat hij verzameld heeft. Om op de top van de boog 109° te draaien, zoals Petrova het tekende, zou de cel bij die snelheid in feite moeten stoppen en opnieuw versnellen: een massaverhouding van ongeveer 576. Het schema “langzaam opgestegen en dan weggeschoten” verklaart niet waarom de hele boog zichtbaar is.
En verder vliegen na de deling, volgens het boek, beide dochtercellen naar de zon. De retourstroom zou dus twee keer zo groot moeten zijn als de heenstroom. Petrova had geen boog moeten zien, maar een driehoek: boog heen, koorde terug, en de terugweg helderder. Er is één boog te zien. De wet van behoud van massa is achter de tweede hoofdwet van de thermodynamica aan de chat uit gelopen.
Kernfysicus in woede: het woord “neutron”
Nu spreek ik als kernfysicus. Ik heb in de Engelse tekst van het boek speciaal gezocht naar het woord “neutron”. Nul resultaten. Niet één. In een boek over deeltjes die aan 0,92 c vliegen, over straling, over kernbommen en over energie op de schaal van E = mc².
Wat gebeurt er als een proton, een koolstof- of zuurstofkern aan 0,92 c een atmosfeer van CO₂ binnenvliegt? Spallatiereacties. De kern spat in stukken uiteen, er vliegen neutronen, protonen en lichte kernen uit. Bij de Astrophage-stroom die nodig is om 10% van de zon te doven, zou het afremmen bij Venus in de orde van 10³² neutronen per seconde opleveren. Op de hoogte van een ISS-baan boven Venus zou de achtergrond ongeveer tien millisievert per uur zijn. Er zou honderdduizenden keren meer koolstof-14 in de CO₂ van Venus zitten dan van nature. De cellen die door die hel zijn gegaan, zouden radioactief zijn: in een milligram Astrophage zo’n honderd becquerel alleen al van koolstof, en van tritium, dat ontstaat bij spallatie van zuurstof en koolstof, 10⁸ becquerel en meer.
Tritium in een waterige cel: dat is ongeveer 0,1 gray per seconde. Tienduizend gray per dag. De meest stralingsbestendige bacterie op aarde, Deinococcus radiodurans, verdraagt zo’n zestig gray per uur. Cascades van secundaire deeltjes op ongeveer 50 km hoogte geven duizenden gray per seconde. De voortplantingslaag bij Venus is steriel. Daar kan niemand zich vermenigvuldigen. Klaar, het boek is afgelopen bij het hoofdstuk over de ontdekking.
O ja. Om een Astrophage te doden heb je volgens het boek een nanonaald nodig. Maar een relativistisch proton dat aan 0,92 c door de cel schiet en miljoenen gray per seconde achterlaat, daar is hij om de een of andere reden niet bang voor. Een naald wel. Een kernprojectiel niet. Alsof een mens sterft aan een speldenprik, maar rustig een tankgranaat overleeft.
Slimme woorden die de auteur begraven
Weet je nog, ik zei: spreek geen slimme woorden uit, en er komt geen kritiek. Hier is een voorbeeld waarin de auteur zijn eigen kuil gegraven heeft.
In het boek zijn de mitochondriën van de Astrophage voor 98% identiek aan de aardse. De held en zijn collega’s concluderen: gemeenschappelijke voorouder, panspermie, het leven kwam vier miljard jaar geleden uit de ruimte. Het probleem is dat het mitochondriaal DNA van mens en chimpansee, die pas zes à zeven miljoen jaar geleden uit elkaar gingen, ongeveer 9% verschilt. Vier miljard jaar gescheiden evolutie met 98% overeenkomst: dat is onmogelijk. 98% betekent vers contact. Heel vers. Onthoud dat, we hebben het nodig in het laatste hoofdstuk.
Of: “op de zon zijn er geen andere elementen dan waterstof”. Niet waar, er is helium, koolstof, stikstof, zuurstof, ijzer, alles uit het periodiek systeem. Maar het grappige is iets anders. Als er alleen waterstof was, waar haalt de Astrophage dan stikstof en fosfor voor zijn DNA en zijn ATP? Die de auteur hem zelf heeft toegeschreven. Het woord “ATP”, dat is fosfor. Het woord “DNA”, dat is fosfor en stikstof. Wie A zegt, moet B betalen.
Over fosfor gesproken. Als je uitrekent hoeveel fosfor een Astrophage-populatie nodig heeft die 10% van de zon dooft, kom je op 3·10¹¹–3·10¹² kilogram per jaar. In de wolken van Venus is er, volgens de meest gulle schattingen, fosfor voor weken tot decennia van zo’n verbruik. Het plafond van de populatie is niet “10% van de lichtkracht”, het is de fosforvoorraad op Venus, die de cellen naar de zon afvoeren en nooit terugbrengen. Dat zou trouwens het mysterieuze plateau van 10% verklaren waarover in het boek iedereen zich het hoofd breekt. Maar in het boek heeft niemand daaraan gedacht.
Episode in het labo: de “donkere” kast
De labo-episode vind ik bijzonder mooi. Grace ontdekt dat de Astrophage reageert op de CO₂-lijnen (4,26 en 18,31 µm) en dat de cellen in een donkere kast stilvallen.
Een donkere kast. Op kamertemperatuur. Elk lichaam van 20 °C straalt in het infrarood, en wel precies op de golflengten waar het om gaat, en de wanden van de kast stralen op 4,26 en 18,31 µm helderder dan Venus op de afstand waarop de cellen haar zoeken. Als de cellen op die lijnen reageerden, zouden ze in de kast van wand naar wand schieten. Ze vallen stil. Dus reageren de cellen op iets anders, en de hele “wetenschappelijke” redenering van het boek is naar het antwoord toe gerekend.
En de kers op de taart: de glazen ballon van de lamp waarmee Grace op de cellen schijnt om Venus na te bootsen, is ondoorzichtig voor straling boven ongeveer 5 µm. 18,31 µm komt er dus helemaal niet door. In het “experiment” zat maar één van de twee prikkels, en de conclusie wordt over allebei getrokken.
Hoofdstuk 2. De Sahara onder glas, of: hoe de mensheid de slechtste van alle opties koos
Een kwart van de Sahara
Goed, de zon dimt, binnen twintig jaar sterft de helft van de mensheid van de honger. De aardbewoners hebben brandstof nodig voor een sterrenschip: twee miljoen kilogram Astrophage. Wat doet de verenigde mensheid onder leiding van een vrouw met onbeperkte bevoegdheden?
Ze bedekt een kwart van de Sahara met zonnepanelen. Twee biljoen vierkante meter. Elk paneel: zwart geanodiseerde folie, glas met een spleet van een centimeter, een magneet, een IR-filter en een gaatje voor CO₂. Daarbinnen groeit Astrophage. Een ex-gedetineerde, veroordeeld voor de dood van zeven mensen bij een zonnetoren en voor verduistering, belooft een ton per dag, en de brandstof komt er “binnen enkele jaren”.
We rekenen het glas uit. Voor twee biljoen vierkante meter heb je, afhankelijk van de dikte, 6 tot 23 gigaton glas nodig. De hele mensheid produceert ongeveer 0,1 gigaton glas per jaar. Je hebt dus 60 tot 230 jaar wereldproductie aan glas nodig. In “enkele jaren”. Zonder logistiek, zonder spoorwegen door de woestijn, zonder ontzilting van water, zonder huisvesting.
Dan de exploitatie. De Sahara, dat is stof. Panelen moeten gereinigd worden. Droge robots: dat zijn een à twee miljard robots. De panelen eens per jaar openmaken om te oogsten: dat zijn vijf en een half miljard panelen per dag en elf miljoen mensen alleen al voor de oogst. Plus vervangingen. Plus herstellingen. Personeel: tien tot vijfendertig miljoen mensen bij volledige robotisering, honderden miljoenen met de hand. Over dat alles staat in het boek exact één zin: de boerderij “leverde regelmatig wat beloofd was”. Bedankt, heel informatief. Ik heb in mijn leven installaties opgeleverd waar er voor één pompstation drie banden exploitatiedocumentatie waren.
En nog een detail dat mij een stille vreugde bezorgt. De Sahara-boerderij verzamelt zonne-energie van de aarde en stopt die in Astrophage, die daarna met het sterrenschip wegvliegt. De zon dimt al, de aarde heeft al te weinig warmte. En wij halen nog eens zo’n 10¹⁵ watt van het oppervlak en sturen die naar Tau Ceti. Dat is ongeveer 9% van het tekort dat het dimmen heeft veroorzaakt. De reddingsoperatie voegt dus zelf een tiende van de ramp aan de ramp toe. Alsof je een brand blust door het water uit de bluswatervijver naar de buurprovincie weg te pompen.
En kijk nu eens naar Venus
Ergens in dezelfde jaren, in hetzelfde boek, is het station Arclight al naar Venus geweest en heeft daar stalen van de Astrophage verzameld. De mensen kunnen dus al Astrophage vangen bij Venus. En ze weten dat de stroom daar loopt. Hoeveel?
Als je de stroom schat die nodig is om 10% van de zon te doven, passeert er bij Venus zo’n twee en een half miljoen ton Astrophage per dag. Twee miljoen kilogram voor de Hail Mary, dat is een à twee minuten van die stroom. Geen jaren. Geen kwart Sahara. Minuten. Een tanker die naar Venus vliegt, afremt in de atmosfeer, bijtankt in de voortplantingslaag op 50–60 km en terugkeert naar de aarde, verbruikt voor de hele rit ongeveer 0,4% van zijn massa, want hij heeft, sorry, een motor op E = mc².
Dit is niet mijn geniale idee. Dit idee ligt gewoon aan de oppervlakte van het boek. Elke eerstejaarsstudent had het kunnen voorstellen. Niemand stelt het voor. De wetenschappers van de hele planeet, onder leiding van de efficiëntste manager uit de geschiedenis van de mensheid, kijken naar een gratis tankstation in de baan van de buurplaneet en bouwen een olieraffinaderij in de woestijn.
We gaan verder. Als de Astrophage zich voedt met zonlicht, hebben we vlak naast ons de zon, en dat is, let wel, een levende Dysonbol. Een populatie die ook maar 0,1% van de lichtkracht van de zon onderschept, is ongeveer 4·10²³ watt. Twintig miljard keer de volledige energievoorziening van de mensheid. Een gratis accu met de energiedichtheid van antimaterie, die zichzelf oplaadt en zichzelf aflevert. In het boek wordt hij ijverig volledig uitgeroeid, tot de laatste cel. Eén personage mompelt een keer dat het niet slecht zou zijn om Astrophage op de maan te kweken, en daarna herinnert niemand zich die opmerking nog.
En de kers op de taart. Op aarde bestaat er een motor met een energiedichtheid van E = mc². Om een ton vracht in een baan te brengen met een thermische raket op Astrophage heb je zo’n 0,4 milligram brandstof nodig. Milligram. En de Hail Mary wordt in een baan geassembleerd uit modules die met zestien gewone raketten op kerosine en waterstof omhoog worden gebracht. Alsof je de teleporter uitvindt en de post toch met paard en kar blijft rondbrengen, omdat “dat zo in het reglement staat”.
Waar is het doel?
Goed dan, er is brandstof. We vliegen naar Tau Ceti. Waarom daarheen? Omdat Tau Ceti een ster uit de “besmette” zone is die om de een of andere reden niet dimt. Dus is daar iets dat de Astrophage doodt. Logisch?
Bijna. Tau Ceti ligt in het midden van een besmette wolk van naburige sterren. Ze dimt niet. Er zijn minstens drie verklaringen: (a) er is een roofdier; (b) de Astrophage heeft er geen voet aan de grond gekregen; (c) Tau Ceti is de bron, de oudste haard, en ze zit al lang op het plateau van min 10%, en wij weten gewoon niet hoe ze vroeger was. Optie (c) wordt op aarde helemaal niet besproken. En het is de eerste waar elke epidemioloog aan denkt: als rond één punt iedereen ziek is en dat punt “gezond”, dan is dat patiënt nul, geen wonderimmuniteit.
De mensheid steekt al haar middelen in één missie naar één ster, zonder na te gaan of het doel zin heeft. Dat is als het leven van de planeet op de roulette zetten zonder te kijken of jouw nummer op het wiel staat.
Er is geen plan B. Er is geen parallel programma om een aards roofdier voor de Astrophage te zoeken, hoewel het boek zelf laat zien dat je Astrophage in onbeperkte hoeveelheden op boerderijen kunt kweken, en de Taumoeba later in 23 generaties leert stikstof te verdragen. Het genoom van de Astrophage is al aan het begin van het boek gelezen (“Analyzing its DNA. Good for them”) en dat is het, daarna denkt er niemand meer aan. Geen fagen, geen antibiotica, geen genetisch gemodificeerde kweekstammen, geen genetische zwakke plekken. De genetica is uitgevonden, maar wordt niet gebruikt.
Tegelijk laten ze op Antarctica 241 thermonucleaire ladingen ontploffen om methaan vrij te maken en de planeet op te warmen. Voor een merkbaar effect heb je honderden gigaton methaan nodig. Ladingen op 50 meter onder het oppervlak, dat is geen “minimale straling”, dat is een klassieke explosie met grondinworp en radioactieve neerslag over het halve zuidelijk halfrond. Het woord “neutron” komt in het boek, ik herinner eraan, niet voor.
Macht zonder tegengewicht
Waarom is alles zo? Omdat Eva Stratt aan het hoofd staat. Ze kreeg immuniteit “for any crime anywhere on Earth”. Zij beslist alles: de samenstelling van de bemanning, het missieprofiel, het onderzoek naar ongevallen, wie leeft en wie sterft. Ze heeft geen raad, geen audit, geen tegenspelers.
En precies daarom worden alle beslissingen in het boek genomen alsof ze door één persoon met tunnelvisie worden genomen. Brandstof: in de Sahara, omdat dat zo beslist is. Eén schip, omdat dat zo beslist is. Doel: Tau Ceti, omdat dat zo beslist is. Geen verbinding met de aarde, omdat niemand eraan gedacht heeft. Geen plan B, omdat er geen tijd voor is. De ontdekster van de lijn, Irina Petrova, zit niet in het project en niet in de werkgroep, hoewel de lijn, het probleem en het instrument naar haar zijn genoemd. Ze is gewoon vergeten.
Dat is trouwens de enige plek waar het boek een echt interessante vraag had kunnen stellen: wat gebeurt er met de mensheid als ze alle macht aan één persoon geeft om gered te worden? Het Manhattanproject ging trouwens precies daarover, en daar had je Oppenheimer, Groves én Szilard met zijn brieven tegen de bom. Het boek stelt die vraag niet. Integendeel: “Her plan worked perfectly”. Dwang goedgekeurd. Prijs niet genoemd. Moraal: als een sociopaat alles bestuurt, komt alles goed.
Hoofdstuk 3. Het kruitmagazijn, of: de kernfysicus grijpt naar zijn hart
Een bokaal met een fotonenbom
Hier vertel ik iets wat iedereen weet die ooit in de buurt van splijtstoffen heeft gewerkt. Een kernwapen heeft meerdere onafhankelijke beveiligingen. Elektrische, mechanische, logische, verdeeld over verschillende subsystemen. Om het te laten ontploffen moeten ze allemaal tegelijk afgaan, in de juiste volgorde en op een signaal dat niet te vervalsen is. Dat is geen paranoia. Dat is de ervaring van decennia waarin bommen uit vliegtuigen vielen, in branden stonden en bij ongevallen betrokken raakten, en niet ontploften, omdat ze ontworpen waren om niet te ontploffen.
En nu de Hail Mary. In de tanks: twee miljoen kilogram Astrophage-pasta op 96 °C. In de pasta is CO₂ opgelost. De Astrophage zet zijn motor aan als hij het infraroodlicht van CO₂ ziet. En elk lichaam op 96 °C straalt in het infrarood. De pasta is haar eigen prikkel. Ze staat altijd op scherp. Eén volgevreten cel die afgaat, geeft ongeveer 1,5 megajoule af: genoeg om vier kilogram naburige pasta 90 graden op te warmen. De naburige pasta begint helderder te stralen. Enzovoort.
Beveiligingen? Geen. Geen opdeling in cellen, geen koeling onder de drempel, geen magnetische activering, geen genetische sleutelstam. Niks. In de tanks ligt een energie in de orde van 2·10²³ joule. Dat is vijftigduizend gigaton TNT-equivalent. Ter vergelijking: het volledige kernarsenaal van de mensheid op het hoogtepunt van de Koude Oorlog, ongeveer twintig gigaton. De Chicxulub-asteroïde die de dinosaurussen uitroeide: zo’n honderdduizend gigaton. We zitten in dezelfde gewichtsklasse.
En dat ding hangt in een lage parkeerbaan. In een vervallende baan met een inclinatie van 51,6°, boven alle bewoonde breedtegraden, met een marge van een paar weken. Hoger klimmen kan in minuten: het schip heeft, ik herinner eraan, een spin drive. Niemand klimt hoger.
En dan vertrekt het. Vanuit een lage baan. Rechtdoor. De uitlaat van de spin drive bij het versnellen: dat is ongeveer 8·10¹⁹ joule, ongeveer twintig gigaton TNT-equivalent, en aan het begin van de versnelling wijst een deel van die straal recht naar de aarde. Stuwkracht langs de raaklijn, een spiraal, eerst naar een hoge baan: niets daarvan wordt in het boek ook maar overwogen. De mensheid, die zich tegen afkoeling probeert te redden, riskeert haar eigen atmosfeer in brand te steken.
Bajkonoer: een milligram in plaats van een nanogram
Nu een episode die in de handboeken veiligheid zou moeten staan als voorbeeld van hoe het niet moet.
Een paar dagen voor de lancering op Bajkonoer testen wetenschappers een zeldzaam falen van de generator. Volgens de procedure moet er minder dan een nanogram Astrophage zijn. Per vergissing kregen ze een milligram. Een miljoen keer meer. Een milligram Astrophage, dat is 9·10¹⁰ joule, ongeveer 21 ton TNT. Explosie. DuBois, Shapiro en nog veertien mensen komen om.
Vraag nummer één: een milligram en een nanogram, dat is een zichtbaar korreltje en een onzichtbaar niets. Het verschil zie je met het blote oog. Hoe kun je die verwarren? Alleen als de stof wordt bewaard zonder etiket, zonder weegcontrole, zonder tweede handtekening. In een labo waar met de energie van antimaterie wordt gewerkt.
Vraag nummer twee: wie was er in de kamer? De hoofdwetenschapper van de missie en zijn reserve. Samen. Bij een destructieve test met brandstof. Een paar dagen voor de lancering. Dezelfde Stratt die, volgens de fans, de primaire en de reservebemanning verbood in hetzelfde vliegtuig te vliegen. In de hele lucht- en ruimtevaart worden primaire en reservebemanning gescheiden gehouden. Tests worden uitgevoerd door de testdienst, niet door de mensen die je naar een ster wilt sturen. Hier: een duo in één kamer dat zelf een gevaarlijk experiment uitvoert. Gemeenschappelijk falen zit in de architectuur ingebakken.
Vraag nummer drie: wie onderzoekt het ongeval? Stratt. Persoonlijk. In twee dagen. Zonder Grace. Iemand met een motief, de gelegenheid en volledige controle over alle gegevens velt zelf het vonnis: “doseringsfout”. Ik wil nergens op zinspelen. Voorlopig. Het hoofdstuk over de hypothese komt op het einde.
“Een gedempte plof”
Test van de spin drive in een hangar. Stuwkracht 60 000 newton gedurende 100 microseconden. Een energie van 1,8 gigajoule gaat het doelwit in: een ton metallisch silicium. Er verbrandt ongeveer 20 microgram Astrophage. De getallen kloppen trouwens: F = P/c. Hier heeft Weir correct gerekend.
En dan schrijft hij: “muffled whump”. Een gedempte “plof”. En een ton silicium is gesmolten.
Mannen. 1,8 gigajoule in 100 microseconden, dat is een vermogen van 18 terawatt. Een straal van dat vermogen heeft geen tijd om een ton op te warmen. Hij wordt geabsorbeerd in een dunne oppervlaktelaag: twintig tot tweehonderd gram silicium wordt ogenblikkelijk plasma. Dat is een explosie van ongeveer 0,43 ton TNT. In een gesloten hangar. Dat is geen “plof”, dat zijn weggeblazen hangarpoorten en een hersenschudding voor iedereen binnen. En om een ton silicium te smelten heb je ongeveer 2,9 gigajoule nodig, meer dan er in de hele puls zat. Het zou niet gesmolten zijn.
En nog een detail. Die hangar staat op een vliegdekschip. In de motor zat bij de test twee gram Astrophage, waarvan twintig microgram verbrandde. Twee gram, dat is 1,8·10¹⁴ joule, ongeveer 43 kiloton. Drie keer Hiroshima. Op een schip met vijfduizend bemanningsleden. In de vorm van pasta op kamertemperatuur, die, zoals we ons herinneren van de donkere kast, zichzelf in het IR beschijnt.
Hoe de motor werkt
Volgens het boek werkt de spin drive zo: Astrophage-pasta wordt op doorzichtige platen gesmeerd die ronddraaien zoals de trommel van een revolver, en CO₂-licht wordt door de plaat gestuurd en zet de cellen aan. Eerst de plaat: in het boek is dat polycarbonaat. Polycarbonaat is ondoorzichtig in het midden-IR, precies op 4,26 en 18,31 µm. De prikkel komt er niet door. Oké, laten we zeggen saffier. Maar elk echt materiaal absorbeert wel iets. Parasitaire absorptie van een miljoenste van de 9 terawatt van één element, dat is 9 megawatt in de plaat. Die verdampt.
Verder: een volgevreten cel weerkaatst licht (zo staat het in het boek, p. 110). Dus zullen cellen in een dikke laag pasta het licht van hun buren terugkaatsen, de motor in. Je hebt een monolaag nodig. Zelfs een ideale monolaag stuurt een merkbaar deel van het vermogen terug: ongeveer een terawatt per element, bij een tolerantie die in het boek kleiner moet zijn dan een miljardste. De olie waarin de pasta is verdund, verdampt recht in de straal en verstrooit die. Roet en uitgebrande celwanden worden “weggeschraapt door een schraper”. Met een schraper. Uit een straal van terawatts.
In mijn eentje, in tien minuten, uit het hoofd, terwijl ik de hond uitliet, heb ik een werkende variant geschetst: een bandcassette met een monolaag van ondervoede cellen op een gouden gaasje, rasterbelichting in een dambordpatroon zodat volgevreten cellen omringd worden door halfhongerige die de parasitaire warmte van hun buren opnemen, en de prikkel die van opzij wordt ingestraald. Die oplossing dekt bijna alle problemen af. Tien minuten. De hond had er trouwens ook geen bezwaar tegen. De personages in het boek hadden enkele jaren, een onbeperkt budget en het volledige wetenschappelijke potentieel van de aarde. Zij hebben één ontwerp, één test van 100 microseconden en geen enkele duurtest. Zo vliegen we dus.
De vergelijking van de fotonenraket
Nog één ding over het schip. Volgens de getallen in het boek vliegt de Hail Mary op 1,5 g ongeveer vier jaar eigentijd, met versnellen en afremmen. Voor een fotonenraket is de verhouding tussen begin- en eindmassa dan ongeveer 415. Van de 2,1 miljoen kilogram bij de start komt er hooguit vijf ton bij het doel aan. Dat is minder dan alleen de woonmodule met centrifuge weegt, om nog te zwijgen over het labo, de tanks, de Beetles en Grace zelf. Het schip kan bij Tau Ceti niet afremmen. Het schip dat we in het eerste hoofdstuk van het boek beschreven kregen, komt niet aan. Dat is niet mijn “hypothese”. Dat is de formule van Tsiolkovski in relativistische vorm, die de auteur, zo te zien, precies één keer heeft gecontroleerd: bij het versnellen.
Hoofdstuk 4. De bemanning, of: Suicide Squad
Eén schip, drie mensen
Een missie om de mensheid te redden. De prijs van mislukking: de dood van de helft van de mensen op aarde. Hoeveel schepen? Eén. Hoeveel mensen? Drie. Allemaal met een andere specialiteit, geen enkele redundantie. Als er één sterft, is er niemand om zijn taken over te nemen.
Verder: alle drie vliegen ze in een kunstmatige coma, omdat een jarenlange vlucht bij bewustzijn hen zou breken. De coma wordt alleen verdragen door dragers van zeldzame genen, ongeveer één op zevenduizend. Studies toonden aan dat dragers de coma in honderd procent van de gevallen overleven. Tijdens de vlucht overleefde één op drie. Waarom? In het boek stelt niemand zich die vraag. Als een raket van mij 33% geslaagde lanceringen haalde bij een in tests opgegeven betrouwbaarheid van 100%, zou ik de analyse niet beginnen met de vraag “wie is de schuldige”, maar met “wat hebben we niet gemeten”.
Twee schepen. Minstens twee. Dat is de norm in alle ruimtevaartprogramma’s waar de prijs van mislukking hoog is: de Vikings vlogen met twee, de Voyagers met twee, zelfs in de film “Armageddon” waren er twee shuttles. De ironie: van de Beetles, de capsules die het antwoord naar de aarde moeten brengen, maakten ze er vier. Redundantie voor de USB-stick: ja. Voor de mensen: nee.
Het schip werd in zestien lanceringen uit modules geassembleerd; het knelpunt was de brandstof. Maar we weten al: de brandstof hadden ze in minuten bij Venus kunnen halen. Een tweede schip loopt dus niet vast op brandstof, maar op goesting. Een tweede set modules had op aarde als grondtestbank kunnen staan en later achterna kunnen vliegen. Vóór het schip had je een verkenner van de klasse Beetle kunnen sturen, voor een fractie van een procent brandstof, naar Tau Ceti en langs de route, om te zien of er daar überhaupt iets te zoeken viel en of je onderweg geen stofwolk tegenkomt. Een stofkorrel van een microgram aan 0,9 c draagt honderd megajoule. Niets van dat alles.
Een lafaard onder narcose
En dan het hoogtepunt van de planning. Drie dagen voor de lancering komen de hoofdwetenschapper en zijn reserve om. In hun plaats benoemt Stratt Ryland Grace: een leraar op een middelbare school, ex-moleculair bioloog, die een artikel schreef waarin hij beweerde dat leven niet per se water nodig heeft. Zijn stelling is op dat moment al weerlegd: Astrophage bestaat grotendeels uit water. Hij doet al jaren geen wetenschap meer. Hij weigert te vliegen. Stratt zegt tegen hem: “You’re a coward”. En dan wordt hij in slaap gebracht en met geweld weggestuurd, met gewist geheugen.
De mensheid stuurt een conflictueuze man die niet wilde vliegen naar een ster. In een bemanning van drie. In het enige schip. Zonder reservebriefing voor het geval van geheugenverlies, hoewel Stratt van zijn geheugenverlies weet, want ze heeft het zelf besteld. Tegen Yáo, de commandant van de bemanning, liegt ze dat Grace zelf om de narcose gevraagd heeft. De commandant was trouwens tegen de dwang.
Stel je voor dat jij de commandant bent. Je wordt wakker bij Tau Ceti en vindt naast je een man die hier niet wilde zijn en met geweld is meegebracht. Je hebt geen pistool. Yáo heeft trouwens om een pistool gevraagd. Dit is een recept voor sabotage, zelfmoord of moord. Het boek verklaart dat allemaal tot een geslaagde deal.
O ja, en dan de leeftijd. Volgens de chronologie van het boek is Grace bij de lancering ongeveer 29. Bij zijn rekrutering was hij dus 23–26. In die tijd had hij al een PhD behaald, een schandaalartikel geschreven, uit de wetenschap gevlogen en enkele jaren als leraar gewerkt. Een verschil van vijf à tien jaar. Waarschijnlijk ook gewist.
Manusje-van-alles
Verder doet Grace in zijn eentje (bioloog van opleiding, leraar van beroep) relativistische baanberekeningen, maakt ruimtewandelingen, schrijft een programma om de akkoorden van een buitenaardse taal te herkennen, doet aan chemie, kernfysica, navigatie en geneeskunde. Tegelijk blijft de Astrophage voor hem een zwarte doos: geen genomica, geen biochemie, geen fysiologie. Hij is een bioloog die het hele boek lang natuurkunde doet. Microscoop en selectie van de Taumoeba: het niveau van een goed studentenpracticum.
De kwalificatie van Grace is een selffulfilling prophecy. Hij werd gekozen voor een stelling die al weerlegd was. Zijn training voor de missie kreeg hij omdat Stratt hem jarenlang bij het project hield om hem op het juiste moment weg te sturen. Tegelijk was er een vrijwillige chemicus die niemand trainde. De kwalificatie werd niet gevonden, ze werd toegekend.
Geheugenverlies volgens het script
Grace’ geheugenverlies komt van een middel dat hem op bevel van Stratt werd toegediend, via het medische bed van het schip. Maar het profiel van dat geheugenverlies is vreemd. Hij is zijn eigen naam vergeten, maar herinnert zich natuurkunde, chemie, Engels en hoe hij de apparatuur moet bedienen. Dat is niet het profiel van medicamenteus geheugenverlies, maar van dissociatief geheugenverlies, wanneer iemand een trauma verdringt. De herinneringen komen daarbij bij hem terug als kant-en-klare scènes, in de volgorde en op het moment dat het plot ze nodig heeft. Niet eerder en niet later. Heel handig geheugenverlies. Bestaat niet, maar heel handig.
En verder: de bemanning wordt wakker en er is geen instructie. Geen briefje “lees mij als je niets meer weet”. Geen video. Geen bestand op de computer. De boordcomputer waarschuwt trouwens ook niet als er een vreemd schip nadert. De missie werd dom gemaakt zodat de hoofdpersoon slim zou lijken; dat heb ik niet verzonnen, dat is Mary Robinette Kowal in de Washington Post. In een sterrenschip is een man met geheugenverlies die de procedures niet kent een zelfmoordkandidaat. De eerste fout kan de laatste zijn. Bij Lem, in “De Onoverwinnelijke”, zijn mensen met gewist geheugen het eerste wat de expeditie ombrengt.
Begraven in de uitlaat
Zijn dode kameraden stopt Grace in de luchtsluis en gooit ze eruit. Onder stuwkracht. Zonder weefselstalen, hoewel van hun doodsoorzaak afhangt of hij zelf in coma moet gaan voor de terugreis. De doodsoorzaak wordt trouwens nooit vastgesteld. Niemand onderzoekt iets.
Nu over die luchtsluis. Het schip vliegt met een stuwkracht van 1,5 g. Een lichaam dat uit het schip wordt geworpen, blijft achter, dat wil zeggen: het vliegt naar achteren, daar waar de uitlaat van de spin drives van terawatts zit. De straal verdampt het lichaam in een milliseconde, het plasma wordt een spiegel en kaatst 10¹³–10¹⁴ watt terug naar de achtersteven. Bij een tolerantie die voor de motor kleiner moet zijn dan een miljoenste van het vermogen. Dat is genoeg om de motoren op te branden. Er is geen vergrendeling op de knop “Jettison” terwijl de motor draait. Een man zonder geheugen, die niet weet dat je geen rommel mag dumpen, gooit lijken overboord. Het schip overleeft het. Waarom? Omdat het hoofdstuk afgelopen is.
Hoofdstuk 5. Adrian, of: Newton verlaat de chat
Als je dacht dat het niet erger kon: welkom bij de planeet Adrian. Dit is de episode die fans de meest ingenieursachtige van het boek noemen. Grace en Rocky dalen af in de atmosfeer van de planeet om met een ketting van tien kilometer lang een staal te halen uit de laag waar de Astrophage zich vermenigvuldigt en waar, hopen ze, zijn roofdier leeft. Het is de beste episode om aan te rekenen in het hele boek, want hier breken in één klap drie wetten van Newton, de wet van behoud van impulsmoment en de wet van behoud van gezond verstand.
Hangen op een fotonenmotor
Het schip hangt in de atmosfeer van Adrian, 30° gekanteld, op de stuwkracht van een fotonenmotor van ongeveer 5,7·10¹⁴ watt. De straal slaat in de atmosfeer. De atmosfeer weerkaatst en verstrooit een deel van het licht terug, de gloeiend hete lucht licht op. Volgens het boek smelt door dat teruggekaatste licht na een uur hangen een gat van twintig op tien meter in de linkerflank van het schip.
Oké, de flank is in een uur gesmolten: qua grootteorde klopt dat. Maar er is een vraag die om de een of andere reden niemand stelt. Wat ziet dat teruggekaatste licht nog meer? De motoren zelf. Spiegelende reflectie van plasma en gas stuurt 10¹¹ tot 3·10¹² watt terug, de gloed van de verhitte lucht nog eens ongeveer 4·10⁹ watt. Een motor die werkt volgens het principe “de cel schakelt in op IR” krijgt honderden tot duizenden keren meer IR dan toegelaten. De spin drives hadden in seconden of minuten de geest moeten geven: ofwel doordat alle brandstof in één keer wegstraalt, ofwel door oververhitting van de platen. In plaats daarvan is bij het schip één flank gesmolten en vliegt het verder. Die kanteling van 30° stuurt de reflectie trouwens niet weg: verstrooiing in de atmosfeer gaat alle kanten op.
Een ketting die weet hoe ze moet hangen
Nu de ketting. Tien kilometer, tweehonderdduizend schakels, met aan het eind een staalnemer. Het schip hangt onder een hoek van 30° met de verticaal, beweegt aan zo’n honderd meter per seconde, en de ketting hangt eronder bijna verticaal, met een afwijking van 2°.
Mannen. Het schip hangt omdat de stuwkracht van de motor de zwaartekracht compenseert. De stuwkracht is gericht langs de as van het schip. Als het schip 30° gekanteld is, heeft de stuwkracht een horizontale component en versnelt het schip opzij, en de luchtweerstand trekt de ketting naar achteren, richting uitlaat. Een ketting die hangt aan een schip dat door stuwkracht in de lucht gehouden wordt, hangt richting uitlaat, niet verticaal. Bij 30° en honderd meter per seconde hangt de ketting bijna horizontaal: een afwijking van de verticaal van 82–88°. Als de ketting daarentegen onder 2° hangt, zoals in het boek, hangt ze recht in de straal. Dan verdampen de eerste schakels meteen en krijgen we weer een plasmaspiegel die terawatts naar de achtersteven kaatst. Dertig graden, honderd meter per seconde en twee graden bestaan niet samen. Kies er één.
En dan hebben we de hoofdvraag nog niet eens gesteld: waarom een ketting? Tien kilometer schakels is de slechtst denkbare oplossing van allemaal. Een ketting is zwaar, rammelt, slingert, elke schakel is een apart scharnier, elk scharnier is een apart faalpunt, en afwerpen kan alleen schakel per schakel. De boorders uit “Armageddon” staan zenuwachtig een sigaret te roken in een hoekje: ze snappen niet hoe je niet op het idee kunt komen om boorstangen aan elkaar te koppelen. Een stijve streng buizen die je in elkaar schroeft, is een technologie die op aarde al meer dan honderd jaar bestaat. Die kun je schuin houden, die waait niet weg in de uitlaat, die kun je weer binnenhalen.
Nog beter: een kabel. En dan blijkt dat de “naïeve Rocky” iets helemaal vergeten is: zijn beschaving kan al lang kabels van xenoniet maken. De Eridianen hebben een ruimtelift van xenoniet, van de evenaar tot de synchrone baan. Duizenden kilometers kabel die zijn eigen gewicht draagt in een zwaartekrachtveld van twee g. En voor een staalnemer van tien kilometer smeedt Rocky een ketting. Volgens het boek is Rocky ingenieur. Volgens de logica van het boek is Rocky een pratende CNC-machine: Grace schrijft het bestek, Rocky voert uit, stelt zelf nooit iets voor en denkt niet één keer aan de lift van zijn eigen planeet. Voor een ingenieur is dat een belediging. Ik voel me beledigd.
Schakels die de straal in vliegen
Daarna moest de ketting gedumpt worden. Volgens het boek gebeurt dat schakel per schakel. Tweehonderdduizend schakels. Waar vliegen schakels naartoe die worden losgekoppeld van een schip dat op stuwkracht hangt? Juist, ze vallen tegen de stuwkracht in. Dus de straal in. Elke schakel die in de straal komt, verdampt in een tiende milliseconde en stuurt ongeveer 10¹² watt terug naar de achtersteven: ongeveer zoals een explosie van vijfentwintig kilo TNT, vlak bij de straalpijpen. Tweehonderdduizend keer. Als ik de spin drive van dat schip was, nam ik ontslag.
De centrifuge: de wet van Grace
Daarna moet het schip weer aan het draaien gebracht worden, zodat er aan boord opnieuw kunstmatige zwaartekracht is. Volgens het boek daalt de versnelling in de woonmodule bij het uitvieren van de centrifugekabels met een factor 14, en Grace leidt de wet af volgens welke alles werkt.
De wet is fout. Bij het uitvieren van kabels in vrije rotatie blijft het impulsmoment behouden, niet de hoeksnelheid. De centripetale versnelling daalt als 1/r³, niet zoals Grace schreef. Bij de echte afmetingen van het schip zou de daling een factor 50–60 zijn. Om na het uitvieren in de module “een halve g” te krijgen, zoals in het boek, zou je hem vooraf tot 25–30 g moeten opdraaien. Grace zou het niet overleven. De wet van behoud van impulsmoment is stilletjes vertrokken, zonder gedag te zeggen. Ik heb niet eens gemerkt hoe.
Versnellen op zweefhoogte
Daarna gaat het schip naar een baan. Op een stuwkracht van 2 g gedurende tien minuten, bijna horizontaal. Op zweefhoogte.
De luchtdichtheid daar: ongeveer drie duizendste kilogram per kubieke meter. Dat is de hoge atmosfeer, maar het is atmosfeer. Bijna horizontaal versnellen tot een baansnelheid van ongeveer twaalf kilometer per seconde op die hoogte, dat is een atmosferische terugkeer, maar dan omgekeerd. De luchtweerstand bij 12 km/s geeft ongeveer veertien g. Een schip met een gat van twintig op tien meter in de flank wordt een meteoor. Een “stable orbit” met een periapsis binnen de atmosfeer is principieel onmogelijk: zo’n baan remt zichzelf in een paar omlopen af.
Een lek dat niet kan bestaan
Door het gat in de flank begint Astrophage uit de tanks te lekken. Volgevreten Astrophage, ik herinner eraan, weerkaatst volgens het boek licht. De straal van de motor treft de lekkende pasta. Volgens het boek “absorberen de cellen de impuls”. Volgevreten cellen kunnen niet absorberen, ze weerkaatsen. We krijgen dus ongeveer 10¹⁵ watt binnen in het compartiment, alle kanten op teruggekaatst door de pasta. Het schip zou volledig opbranden. En verder begint het verhitte schip te stralen op de CO₂-lijnen, en dat zien de tanks. De laag pasta bij het lek: ongeveer twee biljoen cellen, dat is in de orde van 3·10¹⁸ joule, ongeveer zevenhonderd megaton. Als die afgaat, gaat al de rest af, en dat is 2·10²¹ joule. Noodafwerpen van compartimenten redt je niet. Het schip had een kleine supernova moeten worden. Natuurlijk werd het dat niet.
Ammoniak
En als laatste. Rocky breekt, om Grace te redden, door naar diens compartiment. Daar breekt ook de Eridiaanse atmosfeer door: ammoniak onder een druk van 29 atmosfeer bij 210 °C. Grace overleeft.
De dodelijke concentratie ammoniak voor een mens is een half tot één procent. Het gelijktrekken van 29 atmosfeer met het compartiment van Grace zou hem vijftien tot veertig procent ammoniak opleveren. Longoedeem, dood binnen een à drie dagen. Maar eerst: de schokgolf. Drukvereffening met een verhouding van ongeveer 88 door een opening van een vierkante meter, dat is een golf met een machgetal van ongeveer drie, een druk achter het front van 3,6 bar, gereflecteerd tot 18 bar. Gas in de lichaamsholten wordt elf keer samengedrukt. En bij Rocky daalt de druk omgekeerd van 29 atmosfeer naar een derde atmosfeer, en zijn lichaam, dat leeft op 210 °C, kookt. Niemand overleeft het. In het boek: “Ammonia everywhere”, en ze leven allebei.
Hoofdstuk 6. De Eridianen, of: een beschaving die niet kan wat ze doet
Rocky is het beste aan het boek. Daar is iedereen het over eens: critici, lezers en ik. Zelfs de deal-makers van de media-industrie zijn het erover eens: op het idee om merch in de vorm van vijfpotige spinnetjes te verkopen reageren ze zoals Astrophage op koolstofdioxide. Alleen dan met een erectie erbij. Een charmante spinachtige ingenieur die in akkoorden spreekt en elke vraag afsluit met het woord “question”. Alleen: hoe langer ik naar hem kijk, hoe banger hij me maakt.
Radio zonder transistor
De Eridianen hebben geen transistors. Geen vacuümbuizen. Geen computers. Het boek herhaalt dat meerdere keren: Rocky kent geen elektronica, ze hebben geen lampjes; in de epiloog moet Grace uitleggen hoe je die maakt. Ze lossen problemen op door “zoemen in trance”, met een collectief verstand.
Tegelijk zit er in de staalnemer van Rocky een radiozender. “A very standard Eridian data connection”. Zonder actief versterkend element, transistor of buis, is een kleine radiozender onmogelijk. Dat is geen “achtergebleven technologie”. Dat is technologie die ze niet hebben, maar wel hebben. Ze hebben een camera en een scherm: “old technology”. Hoe maakt een blinde soort zonder elektronica een camera en een scherm? Hoe berekent een beschaving zonder computers een interstellaire baan? Hoe bouwt ze rompbots? Hoe snapt Rocky ten slotte in een uur de computerbesturing van een Beetle, als hij “elektronica niet begrijpt”?
Elk van die punten had je met één zin kunnen dichten: “de Eridianen gebruiken…”. Het boek dicht er niet één. Het zegt gewoon “dat hebben ze niet” in het ene hoofdstuk en “alsjeblieft” in het volgende.
De ruimte is leeg
Rocky zegt: “In de ruimte is er niets. De ruimte is leeg.” De Eridianen weten niets van kosmische straling. Hun bemanning, 23 man, stierf onderweg en ze hebben nooit begrepen waaraan. Rocky overleefde omdat hij naast de brandstoftanks sliep.
Tegelijk hebben de Eridianen een ruimtelift gebouwd tot de synchrone baan. De synchrone baan van Erid ligt binnen de stralingsgordel van de planeet, en het magnetisch veld van Erid is volgens het boek 25 keer sterker dan dat van de aarde. Jarenlang een lift bouwen binnen een stralingsgordel en niets van straling weten: dat is als werken in een röntgenkabinet en niets van röntgenstralen weten. Verder hebben ze spectroscopie, ze zien de Petrova-lijn, ze kennen de samenstelling van de atmosfeer van de buurplaneet. Chemie kennen ze zo goed dat ze xenoniet synthetiseren. Maar de atoomkern: nee, in hun atoommodellen zitten helemaal geen neutronen. Het aantal kralen is gelijk aan het aantal protonen. Met atoommassa’s die dubbel zo groot zijn als het atoomnummer hadden chemici dat in de eerste week gemerkt.
Een Newtoniaans plan dat volgens Einstein vloog
De Eridianen kennen de speciale relativiteitstheorie niet. Daarom nam hun schip, volgens het boek, enorm veel extra brandstof mee: “scads”. Ze rekenden op 6,64 jaar vliegen volgens Newton en waren er in drie jaar, omdat volgens Einstein de tijd aan boord trager loopt.
Even nagaan. Om aan boord drie jaar te beleven en tien lichtjaar af te leggen, moet het schip versnellen aan ongeveer 2 g; dat is trouwens precies de vertrouwde zwaartekracht van Erid. Volgens Newton zouden ze in die tijd tot drie keer de lichtsnelheid versneld zijn. Een beschaving met radio en de Petrova-lijn, dus de hele elektrodynamica, berekent een vlucht in de veronderstelling dat je sneller dan het licht kunt vliegen? En niemand merkte dat de lichtsnelheid in hun Maxwellvergelijkingen een constante is? Of omgekeerd: ze berekenden een trage Newtoniaanse vlucht, en dan kloppen die “drie jaar” niet. Kies er één. Het boek kiest ze allebei.
De koelkast-tank
In de Blip-A: 29 atmosfeer ammoniak bij 210 °C. De Eridianen leven bij die temperatuur. En wat zit er in de tanks van het schip? Astrophage. Die 96 °C aanhoudt en warmte vreet. Een tank met Astrophage naast het compartiment van Rocky is een onuitputtelijke koelkast: hij onttrekt warmte door de wanden en kan niet “vol” raken. Waarmee wordt het schip verwarmd? In het boek is er geen verwarmingsbron. Rocky zit 46 jaar naast een gigantische diepvries en bevriest niet. Op het einde van het boek, als zijn brandstof op nul staat, had het compartiment van Rocky in uren tot een dag moeten afkoelen. Zes weken later staat Rocky doodgemoedereerd zijn tanks te repareren.
En dat is nog maar de helft van het probleem. Volgens de canon houdt zelfs volgevreten Astrophage zijn 96 °C aan. Volgevreten betekent: hij kan zich nergens meer mee opladen. Maar de warmte van het compartiment op 210 °C stroomt door de tankwand, en dat zonder ophouden. Waarheen? Er zitten geen hongerige cellen in de tank: het is een brandstoftank. Naar neutrino’s? Dan laadt de brandstof zichzelf bij, en na 46 jaar zit er in Rocky’s tanks meer energie dan bij de start: een perpetuum mobile met thuislevering. Naar buiten? Dan is het geen koelkast, maar een gat in de balans dat het boek niet laat zien. De warmte kwam binnen, ging nergens heen, de tank is warm, de brandstof is er nog, het compartiment is ook warm. In mijn jeugd dook in zulke omstandigheden meestal de OBChSS op, de Sovjetpolitie voor economische misdrijven. En die vroeg als eerste: waar blijft de productie?
Erger: het lichaam van een Eridiaan zelf is 210 °C, zuurstof, koolstofdioxide. Een ideale broedstoof voor Astrophage. Een gram Astrophage die in een Eridiaan terechtkomt, onttrekt tot negen megawatt warmte aan het lichaam. De dodelijke dosis: microgrammen. De enige bescherming van de Eridianen tegen ziektes is volgens het boek koorts: besmettingen worden weggebrand met temperatuur. En de Astrophage voedt zich met hitte. Voor de Eridianen zou Astrophage de pest moeten zijn, het ergste wat er bestaat. En zij kweken hem in de oceaan in metalen bollen en vervoeren hem doodleuk in tanks, één wand verwijderd van de woonruimten. Geen quarantaine. Geen besmettingen. Het bloed van de gewonde Rocky loopt over de Hail Mary, naast de Astrophage, en er gebeurt niets.
Hun eigen boerderij
Hoe komen de Eridianen überhaupt aan Astrophage? Om hem in bollen te kweken, heb je de eerste cellen nodig. Trage Astrophage bestaat alleen in de voortplantingslaag bij een planeet met CO₂ of bij de ster zelf. De Eridianen hebben volgens het boek vóór Rocky nooit hun baan verlaten. Een cel in de Petrova-lijn vangen aan 0,92 c kan niet: een cel van 20 picogram draagt ongeveer drie kilojoule en schiet door elke collector heen. Dus zijn ze ofwel naar hun eigen “Venus” gevlogen, wat niet in het boek staat, ofwel weten ze meer dan ze zeggen. Onthoud ook dit.
Een wereld waar water kookt
Een paar woorden over Erid zelf. Oceanen op 210 °C. De verzadigde waterdampdruk bij 210 °C is ongeveer 19 bar. Als de atmosfeer 29 atmosfeer is, moet twee derde ervan waterdamp zijn, en water kookt bij 232 °C, dus op het randje. Bij een stralingsflux van de ster van ongeveer 15,7 kilowatt per vierkante meter, elf en een half keer meer dan op aarde, zouden de oceanen wegkoken, tenzij de wolken meer dan 92% van het licht terugkaatsen. Dat is een planeet op de rand van een op hol geslagen broeikaseffect. Rocky vergelijkt die “29 keer” weliswaar met de lucht in de tunnel die ze gebouwd hebben, en daar is het 400 hectopascal. Dan is de druk op Erid ongeveer 11,6 atmosfeer, kookt water bij 187 °C, en koken de oceanen op 210 °C weg. Weer: kies er één.
Een dag op Erid duurt 5,1 uur. Bij een baan op 0,2 astronomische eenheid van de ster hadden de getijden de rotatie ongeveer dertig keer sneller moeten afremmen dan bij Mercurius. Je verwacht een getijdenvergrendeling of een resonantie. Mooi niet. En dan zit er ammoniak in de atmosfeer. Ammoniak is een “gespannen veer”: het ultraviolet van de ster zou 29 atmosfeer ammoniak in tienduizend tot een miljoen jaar afbreken. Je hebt een reducerende bron nodig die het aanvult. In het boek: niets.
Rocky de klusjesman
En als laatste over Rocky. 46 jaar hangt hij bij Tau Ceti. Zijn staalnemer is tijdens de vlucht afgebroken, en een nieuwe maken kan hij niet. 46 jaar. Een ingenieur die alles bouwt wat je maar wilt.
En dan ontmoet hij Grace en in een paar dagen: bouwt hij een bol om naar de mensen te gaan, bouwt hij een verbindingstunnel, maakt hij tien tanks met een stikstofdoseersysteem tot op een miljoenste nauwkeurig, maakt hij kopieën van tanks, smelt hij “niet-kritieke systemen” om tot een “metaalstoofpot” en krijgt hij zonder raffinage een legering die “sterker is dan eender welke metaallegering”. Xenoniet, dat “door geen enkel gereedschap te bewerken is”, wordt in het ene hoofdstuk met een boor doorboord met een breuk “als van glas”, en in het andere is het “not brittle”. Rocky zegt zelf over xenoniet: “I not understand science. I just use”. Het recept: “liquid and liquid. Mix”.
Een aandachtige lezer vraagt zich af: kan die ingenieur niet wat al te handig nu eens wel en dan weer niet iets? Dat vraag ik me ook af. Iets later.
Hoofdstuk 7. De Taumoeba, of: de piano in de struiken
Het roofdier wordt gevonden
Bij Adrian vindt Grace de Taumoeba: een roofdier dat Astrophage eet. Die moet naar Venus. Probleem: op Venus zit stikstof in de atmosfeer, 3,5%, en de Taumoeba sterft in seconden aan stikstof. Grace kweekt in 23 generaties de stam “Taumoeba-82,5”, die 8,25% stikstof verdraagt. Hoera.
Ten eerste. Stikstof, dat is N₂, het meest inerte molecuul in de atmosfeer. Zo inert dat de industrie het gebruikt als iets niet mag oxideren. Tegelijk is ammoniak, NH₃, bijtend en reactief, onschadelijk voor de Taumoeba. Het mechanisme van de toxiciteit is precies omgekeerd aan de chemie. En op Venus, bij 3,5% stikstof en een druk van 0,02 atmosfeer in de laag, is de partiële stikstofdruk ongeveer 70 pascal, in de cel zit er zo’n vijf nanomol stikstof. De Taumoeba sterft in seconden aan vijf nanomol inert gas. Nou ja. Het zij zo.
Ten tweede. Grace rekent uit hoeveel stikstof er in de tanks moet voor het experiment: “Less than 1 Pascal”. In werkelijkheid is 3,5% van 0,02 atmosfeer ongeveer 71 pascal. Een fout met een factor zeventig. In het hoofd van een held die “relativistische berekeningen doet”.
Door het xenoniet
Dan begint de grootste piano van het boek. De Taumoeba-82,5 begint door het xenoniet te gaan. Hetzelfde xenoniet dat geen gereedschap toelaat. Hetzelfde waar stikstof niet door komt, een molecuul van 0,36 nanometer. Een cel van enkele micron komt er wel door. Een kanaal waar een cel door kruipt, is voor een gasmolecuul een snelweg die meer dan duizend keer breder is. En verder: als de Taumoeba het xenoniet chemisch had weggevreten, zou ze het xenoniet van alle tanks en van het hele schip van Rocky verpesten.
De selectie gebeurde op stikstofresistentie in tanks met een constant aandeel stikstof. Een Taumoeba die zich in de wand verstopt, verhongert en vermenigvuldigt zich niet. En een Taumoeba die resistent is geworden, hoeft zich niet te verstoppen. Dat zijn twee elkaar uitsluitende eigenschappen: bij constante stikstof verliest de selectie op verstoppen. En door een centimeter xenoniet gaan, dat is een functie die de Taumoeba helemaal niet had. In 20–30 selectierondes kweek je die niet van nul. Dat is als in twintig generaties selectie uit hamsters betonboorders kweken.
Waarmee voedt de Taumoeba zich, terwijl ze urenlang door een centimeter xenoniet gaat? Een kanaal van een centimeter lang afbreken kost 0,02–0,14 joule. De energievoorraad van de cel: 10⁻⁶ tot 10⁻⁵ joule. Tekort: een factor duizend tot honderdduizend. Ofwel eet de Taumoeba xenoniet, ofwel is xenoniet metastabiel en stort het vanzelf in, ofwel heeft deze episode nooit plaatsgevonden. Het boek kiest het derde, maar laat eerst zien dat ze wel plaatsvond.
Tweeëntwintig miljoen kilogram uit het niets
Verder. In de tanks van Rocky: “millions of kilograms” Astrophage. De Taumoeba heeft alles opgegeten. Op het einde eet Grace Taumoeba uit de tanks van Rocky, en daar zit er, volgens het boek, zo’n tweeëntwintig miljoen kilogram van. Maar van miljoenen kilogram Astrophage is de eigenlijke stof, de biomassa, in de orde van tienduizend tot honderdduizend kilogram. De rest is energie in neutrino’s. Daaruit kun je geen tweeëntwintig miljoen kilogram Taumoeba kweken: een verschil met een factor 200–2000. En zonder voedsel sterft de Taumoeba volgens het boek binnen een week. In de tanks: dode massa.
En waar gaat trouwens de energie van de opgegeten Astrophage naartoe? 20 ton brandstof die “in methaan zal veranderen”, dat is 1,8·10²¹ joule. Als de Taumoeba een cel verteert, moet die energie ergens heen. Het schip blijft alleen heel als ze helemaal in neutrino’s is verdwenen. Handig.
Een roofdier dat het niet kan
En vooral. De Taumoeba verklaart noch het stabiele evenwicht bij Tau Ceti, noch het herstel van de zon. Een roofdier zonder rustfase, zonder reservevoedsel, gespecialiseerd in één prooi: dat is een klassiek Lotka-Volterrasysteem. Dat geeft “boom-crash”-cycli: het roofdier eet de prooi op, sterft uit van honger, de prooi herstelt zich, het roofdier keert terug. Tau Ceti zou moeten flikkeren met een periode van ongeveer twee jaar en een amplitude tot 10%. Ze flikkert niet. En op Venus, waar de mensen de Taumoeba zullen uitzetten, zal het roofdier zijn prooi opeten en uitsterven, en de restanten Astrophage op de zon zullen de populatie herstellen. Na 60–125 jaar dimt de zon weer met 10%. Het boek: met een happy end.
Hoofdstuk 8. De finale, of: Robinson onderwijst Vrijdag
Een offer dat niet nodig is
Climax. Grace krijgt de Beetles en brandstof, hij kan naar huis. Maar hij hoort dat Rocky in nood is: de Taumoeba heeft zijn brandstof opgegeten. Grace keert om om zijn vriend te redden, en veroordeelt zichzelf om nooit meer naar de aarde terug te keren. Mooi. Tranen. Applaus.
Nu rekenen we. Het schip van Rocky is heel. Hij heeft alleen geen brandstof voor het afremmen bij Erid; ernaartoe vliegen kan hij ballistisch. Hoeveel brandstof is er nodig om af te remmen? Met een droge massa van zo’n driehonderd ton en een snelheid van enkele tienden van de lichtsnelheid: zo’n vijftig tot zeventig ton Astrophage. Grace heeft meer dan tweeduizend ton. Drie procent. Drie procent overgieten in een stalen tank (stalen tanks heeft Rocky) en ieder zijns weegs. De optie “bijtanken” verschijnt in het boek niet. Het offer is niet nodig. Het dient alleen om de lezer op de traanklieren te slaan.
Waarom zat Rocky eigenlijk zonder brandstof? Een reserve van vijftig tot zeventig ton, twee tot zeven procent van de voorraad, had je met eender wat tegen de Taumoeba kunnen beschermen: stikstof, staal, een apart compartiment. Rocky had dat allemaal. “All failed”, zonder uitleg.
Op een planeet geland, een mens gevonden
Hoe vindt Grace Rocky? Rocky is richting Erid vertrokken, Grace ziet de flits van zijn motor en bouwt zijn spin drives om tot radar. Hij scant vlakken per 5°, van 0 tot 90°. Hij vindt het schip van Rocky aan de echo na 28 seconden. Dat is, eerlijk, de beste vondst van het boek: een radar uit een fotonenmotor, dat vind ik prachtig.
Maar. Vlakken per 5° tot 90° dekken de halve hemel. Bij een bundelbreedte van ongeveer een graad zit er tussen de vlakken 80% gaten. Het afstandsvenster: ongeveer een miljoen kilometer van de twintig. De kans om iets te vinden: een paar procent. Dat is geen geluk, dat is “op een planeet geland, een mens gevonden”. De juiste aanpak: de baan van Rocky berekenen, op onderschepping vliegen en onderweg scannen. De positiefout van Rocky ligt vooral langs de baan, ongeveer 10 miljoen km, dwars erop honderdduizenden. Een sigaar, geen halve hemel.
En verder: na een maand vliegen doet licht van Rocky naar Grace er ruim drie dagen over, Doppler verschuift zijn 25,984 µm met 27%, en de uitlaat staat onder een hoek van 34° met de as. Elke dag de flits van zijn motor zien, zoals in het boek, kon Grace niet.
Zestien jaar onder de koepel
Epiloog. Grace op Erid. Hij leeft onder een koepel van xenoniet. Zijn levensondersteuning wordt onderhouden door 30 Eridianen. Hij is drieënvijftig, loopt met een wandelstok. Hij eet Taumoeba, vlees gekweekt uit zijn eigen cellen (“meburger”), en vitaminen die de Eridianen gesynthetiseerd hebben. De eerste jaren had hij scheurbuik en beriberi.
De zwaartekracht op Erid: 2,1 g. Een vijftiger bij 2,1 g: de bloeddruk in de hersenen zakt bij het rechtstaan bijna tot de ondergrens waarbij de hersenen hun doorbloeding nog vasthouden: flauwvallen. In de aders van de voeten: ongeveer 190 mm Hg, oedeem en spataders. Een val van eigen lengte is als een val van 3,7 meter op aarde, en voor een oudere is dat een heupfractuur. Hij had zich in de eerste maanden kapot moeten maken. Een centrifuge van 1 g op de Hail Mary in een baan, een bad met onderdompeling tot aan de nek, een liggend regime: in het boek niets.
Scheurbuik. Grace had volgens het boek drie maanden gewoon voedsel en veertig maanden “coma slurry” met vitaminen, de voedingsmengeling voor de coma. Als aanvulling op de calorieën uit Taumoeba was dat genoeg voor vijftien tot dertig jaar. Scheurbuik is geen onvermijdelijkheid, maar een prijs die de auteur heeft vastgelegd. En verder: Rocky zegt dat eiwitten en suikers bij aardbewoners en Eridianen gemeenschappelijk zijn. Zware metalen uit Eridiaans voedsel scheid je met gewone chemie af: sulfiden, chelaten, ionenwisseling. Grace heeft een labo. Rocky heeft een voedselvoorraad voor 23 Eridianen heen en terug. Er zou geen honger zijn. En ook geen monodieet, waar zelfs lemuren aan crepeten.
De zon is hersteld
De “Astronomy hive” meldt: de zon is terug op volle lichtkracht. De behandeling duurde “minder dan één van jullie jaren”.
Het licht van de herstelde zon doet er ruim zestien jaar over om Erid te bereiken. De Beetles hebben tot de aarde bijna dertien jaar nodig. Van het vertrek van Grace tot de epiloog: ongeveer 27,4 jaar. Het licht van de herstelde zon zou er ten vroegste na 29,1 jaar zijn, plus de duur van de behandeling. Het nieuws komt twee tot drie jaar vroeger aan dan fysiek mogelijk is.
En verder. Om “volle lichtkracht” te zeggen, moet je 100% van 99% kunnen onderscheiden, dat is een nauwkeurigheid van een half procent, decennialang stabiel. Het niveau van ruimtetelescopen als Kepler en Gaia. Bij een blinde beschaving zonder transistors, buizen en computers. Met thermokoppels en een galvanometer. Het nieuws is niet te controleren. Onthoud dat ook.
Vijftig sterren en twee levens
Rocky en Grace redeneren: Tau Ceti heeft minder dan vijftig buren, en bij twee daarvan is er leven, dus leven is algemeen in het universum. De bezaaiing gebeurde miljarden jaren geleden. Tau Ceti beweegt ten opzichte van de zon aan ongeveer 37 km/s, dat is 38 parsec per miljoen jaar. Vier miljard jaar geleden waren de zon en 40 Eridani niet haar buren. De huidige steekproef zegt niets over hoe vaak leven voorkomt. En als de voorouder van de Astrophage zich over de hele melkweg verspreidt, heb je weer de tegenstrijdigheid van 98% overeenkomst in de mitochondriën. Het boek presenteert de conclusie van de helden als juist.
Zestien jaar stilte
De Eridianen hebben de Hail Mary met een Petrovascoop. Miljoenen kilogram brandstof. Wikipedia op een laptop. Grace, die weet hoe de Beetles werken. Een sonde van de klasse Beetle zou van Erid naar de aarde vliegen in zeventien en een half jaar, een baken in de Petrova-lijn in zestien. Het motief van de Eridianen is enorm: de aarde is de tweede soort die tegen de Astrophage vecht; rondom liggen besmette sterren; herbesmetting is onvermijdelijk. In zestien jaar proberen ze niet één keer contact met de aarde te leggen. En Grace vraagt er niet eens naar. De grootste “thrum” brengen de Eridianen samen voor de levensondersteuning van Grace. Voor contact met de aarde: niet één.
De verbinding tussen de aarde en de Hail Mary is trouwens ook niet doordacht. Grace zelf denkt op één pagina aan communicatie via flitsen in de Petrova-lijn en verwerpt het idee. Eén element van de spin drive, ongeveer negen terawatt, acht kilo Astrophage per dag, zou een kanaal van tientallen bits per seconde geven. Een rapport van Tau Ceti zou de aarde een jaar eerder bereiken dan de Beetles. Ping, rapporten, nieuws. Niets.
Wat is de lichtsnelheid?
En de laatste scène. Grace geeft les aan Eridiaanse kinderen. Eerste vraag: “Who here can tell me the speed of light?”
Een beschaving met een interstellair schip, een ruimtelift en een collectief verstand, “much smarter than any Eridian”, krijgt een aardse schoolmeester voor de basisbeginselen. In zestien jaar hadden ze Wikipedia en de Hail Mary. Hun astronomen zouden de speciale relativiteit in een jaar onder de knie hebben. Maar de aardse leraar is nodig voor het plot, niet voor de Eridianen. Dit is de scène “Robinson onderwijst Vrijdag”. Een scène die het ego van de lezer kriebelt: “wij, aardbewoners, zijn toch in iets beter”. Dat is geen sciencefiction. Dat is een koloniale roman uit de negentiende eeuw in een ruimtepak.
Hoofdstuk 9. En wat zegt het internet
Toen ik er anderhalfhonderd punten bij elkaar had, werd ik nieuwsgierig: ben ik nu echt de eerste? Het boek is vijf jaar oud, het heeft twee miljoen beoordelingen, een subreddit, een film, artikels in Scientific American. Alles is toch zeker al lang tot op het bot uitgepluisd.
Ik heb verzameld wat ik kon vinden: Reddit, StackExchange, Goodreads, blogs, populairwetenschappelijke artikels bij de release van de film, reviews door wetenschappers. Dat leverde ongeveer zeventig afzonderlijke bezwaren op uit meer dan veertig bronnen. Ik heb ze vergeleken met mijn register. Het resultaat:
- 30 punten waren vóór mij al gevonden, en ongeveer op dezelfde manier geformuleerd.
- 36 punten waren deels gevonden: het onderwerp werd aangekaart, maar de conclusie was anders of oppervlakkig.
- 126 punten ben ik in mijn verzamelde steekproef niet tegengekomen. Eerlijke kanttekening: de Reddit-commentaren heb ik niet volledig gelezen, daar staat een captcha voor, dus een deel van mijn “primeur” ligt misschien ergens diep in de threads.
- 13 punten hebben anderen gevonden en ik gemist.
- Later groeide het register met nog eens 88 punten — een tweede ronde door de chat plus twee nieuwe gaten. Ook die heb ik gecontroleerd: 12 waren al vóór mij gevonden, 48 deels, 28 kwam ik nergens tegen, waaronder een cel die bij de zon zweeft tegen licht en zwaartekracht in en de Taumoeba die in gas jaagt.
Wat iedereen gevonden heeft. De neutrino-accu: dat is een klassieker, die wordt al sinds 2021 afgekraakt. Xenoniet uit een edelgas. Mitochondriën en panspermie: een eeuwige discussie, en hier krijg ik steun van astrobioloog Mike Wong: als iedereen mitochondriën heeft, dan “moet de aarde de bron zijn”. Hoe de Eridianen niets van straling weten. Hoe een blinde soort camera’s maakt. Hoe Rocky een plat scherm leest met echolocatie. Hoe de hele mensheid plots akkoord gaat om de macht aan één persoon te geven. Hoe DuBois en Shapiro in hetzelfde labo terechtkwamen. Een al te handig toeval in de timing. De explosies op Antarctica. Neil deGrasse Tyson corrigeerde Weir live over het magnetisch veld van een planeet; dat heb ik ook.
Wat anderen gevonden hebben en ik niet. De naam van Grace op de missiebadge en zijn gezicht in de database van de robots, hoewel hij dagen voor de lancering werd ingewisseld (dat merkte Mary Robinette Kowal al op). Mitochondriën bij een cel die zonder zuurstof en zonder elektronenacceptor in de ruimte leeft. Tanks die volgens het schema van het schip geen twee miljoen kilogram kunnen bevatten. Eridianen slapen alleen onder toezicht: hoe heeft Rocky 46 jaar alleen geleefd? Een boordcomputer die niet waarschuwt voor een naderend vreemd schip. Wandelen in een Orlan-ruimtepak bij 1,4 g. Een paar kleine inconsistenties “boven-onder” nadat het schip gekeerd is. Bedankt, collega’s. Gaat in het register.
Wat vooral ik gevonden heb. Bijna alle kwantitatieve natuurkunde: het afremmen bij Venus, neutronen en tritium, de steriele voortplantingslaag, de teruggekaatste uitlaat bij Adrian, de schakels in de straal, de centrifuge en het impulsmoment, het traject van de spin drive, de energie van de Taumoeba in het xenonietkanaal. En bijna de hele missiearchitectuur: Venus in plaats van de Sahara, één schip zonder verkenners, brandstof zonder beveiligingen, vijftigduizend gigaton in een lage baan, uitlaat richting aarde. Blijkbaar moet je daarvoor echt een warmtetechnicus met een nucleair verleden zijn. Een gewone lezer ziet “spin drive” en denkt “cool”. Ik zie “spin drive” en denk “waar is de warmteafvoer”.
En dan over de “NASA-wetenschappers” die de wetenschappelijkheid zogezegd geprezen hebben. NASA heeft de film geadviseerd, logo’s geleverd, een vertoning op het ISS georganiseerd: dat is samenwerking en pr, dat is normaal. In het persbericht staat geen wetenschappelijke expertise. Echte wetenschappers die journalisten bevraagd hebben, prijzen de interne consistentie, de spin-zwaartekracht, het relativisme, en noemen meteen al het belangrijke speculatie. Vernietigende analyses door wetenschappers heb ik niet gevonden. Wetenschappers hebben er blijkbaar gewoon geen tijd voor. Tja, dan moet een ingenieur het maar doen.
Hoofdstuk 10. Een hypothese die bijna alles verklaart
Zo, we zijn door het hele boek gegaan. Anderhalfhonderd gaten. Je kunt natuurlijk zeggen dat de auteur gewoon niet gerekend heeft. Dat is saai. Laten we liever aannemen dat de auteur wél gerekend heeft, en dat alles wat we zien geen fouten zijn. Het zijn aanwijzingen.
En dan valt het beeld in elkaar. Langzaam, met een klik, als een slot.
Ik heb één regel, een detectiveregel: ik verzin geen feiten die niet in het boek staan. Ik neem alleen wat Weir zelf geschreven heeft: pagina’s, cijfers, citaten. En ik leg ze anders samen.
Deel één: sabotage op aarde
Wie de beslissingen neemt
Herinner je wie in dit hele verhaal de beslissingen neemt. Eén persoon. Zonder raad, zonder audit, met immuniteit “for any crime anywhere on Earth” en met vooraf beloofde gratie. De beslissingen die die persoon neemt, zijn systematisch de slechtst mogelijke. Niet één of twee. Allemaal.
Brandstof wordt op aarde opgespaard: jarenlang, op een kwart van de Sahara, hoewel er vlakbij een gratis tankstation bij Venus is, waar Arclight al geweest is. Eén schip. Geen reserveschip, hoewel het schip in zestien lanceringen uit modules is samengesteld en een tweede set er zo achteraan had gekund. Drie bemanningsleden, met per specialisme precies één persoon. Geen verkenners vooraf. Geen verbinding met de aarde: niemand op aarde zal de komende zesentwintig jaar weten wat er met de missie is gebeurd. Geen plan B: geen eigen, aards roofdier voor de Astrophage. Het genoom van de Astrophage is gelezen en vergeten: “Analyzing its DNA. Good for them”. De ontdekster van de lijn is opzijgeschoven. Een volgetankt schip met een energie in de orde van vijftigduizend gigaton hangt in een lage baan boven land.
Eén zo’n fout kun je op haast gooien. Twee op bureaucratie. Als de fouten in een gesloten colonne optrekken en allemaal dezelfde kant op kijken, zijn het geen fouten meer. Dan is het een project.
Bajkonoer
Drie dagen voor de lancering doodt een explosie op Bajkonoer beide wetenschappers van de missie, de hoofdwetenschapper en de reserve. Ze stonden om de een of andere reden in hetzelfde lab bij een destructieve test met een brandstof waar zelfs de boordingenieur niets van wist. Ze kregen een milligram in plaats van een nanogram: een miljoen keer meer. Een met het blote oog zichtbaar korreltje, zo’n twintig ton TNT-equivalent, in plaats van een onzichtbaar stofje. Zonder etiket. Het onderzoek wordt persoonlijk door Stratt geleid, in twee dagen. Vonnis: “doseringsfout”. Zaak gesloten, de lancering wordt niet uitgesteld.
Elke rechercheur vraagt eerst: wie heeft er baat bij, wie had de gelegenheid en wie heeft het onderzoek in handen? Hier hebben alle drie de vragen hetzelfde antwoord, en net die persoon leidt het onderzoek.
De passagier
Op de vrijgekomen plaats wordt iemand benoemd die niet wil vliegen. Een leraar wiens enige wetenschappelijke stelling (“leven zonder water is mogelijk”) al door de Astrophage weerlegd is: die bestaat uit water. Aan biologie doet hij al jaren niet meer. Zijn kwalificatie werd volgens het boek jarenlang door Stratt zelf opgekweekt: ze trok hem stap voor stap het project in, alsof ze vooraf wist dat er een plaats zou vrijkomen. Ondertussen is er een echte vrijwilliger, een chemicus uit Paraguay. Die werd niet klaargestoomd.
Grace wordt met geweld weggestuurd (“You’re a coward”), met gewist geheugen. Het middel wordt toegediend door het medische bed, waarin vooraf, buiten de commandant om, een verborgen programma is ingebouwd. Tegen commandant Yao wordt gelogen: hem wordt verteld dat Grace zelf om de narcose heeft gevraagd. Yao was trouwens tegen mensen aan boord die er tegen hun wil zaten. Yao vroeg om een pistool.
En dit vraag ik je te onthouden. Dit is niet mijn fantasie, dit is canon: in de coma-automatiek werden op aarde al eerder verborgen wijzigingen aangebracht waar de bemanning niets van wist. Het kanaal voor ingrepen staat gewoon in de tekst van het boek.
Twee van de drie
Tijdens de vlucht sterven twee van de drie. Terwijl dragers van de genen volgens het onderzoek in honderd procent van de gevallen de coma overleven. Doodsoorzaak niet vastgesteld. Geen onderzoek. Lichamen gedumpt zonder weefselstalen, hoewel van de doodsoorzaak afhangt of Grace voor de terugreis weer in coma moet. Gedumpt door degene die zich niets herinnert en de procedures niet kent, dus de enige persoon die niets kan opmerken.
Het medische bed waarin in het geheim een programma voor één bemanningslid zat, is dezelfde automatiek die de andere twee in coma hield. Een middel dat bij de ene het geheugen wist, gaat prima samen met het idee dat de andere twee helemaal niet meer wakker worden. Het boek sluit het niet uit. Integendeel: Ilyukhina heeft een kilo heroïne aan boord, DuBois een fles stikstof, en bij de selectie van de bemanning staat een vakje “willing to go on a suicide mission”. Iemand op aarde heeft heel grondig nagedacht over hoe die mensen zouden sterven, en helemaal niet over hoe ze zouden overleven.
Uitstel, geen mislukking
Hier werpt de aandachtige lezer tegen: als je de missie wilt laten mislukken, is het eenvoudiger de lancering te saboteren. Waarom zo omslachtig?
Omdat het doel geen mislukking is. Het doel is uitstel. Een missie die niet vertrokken is, betekent een schandaal, een commissie, een dringend plan B. Een missie die onderweg is, betekent hoop. Alle alternatieve oplossingen worden bevroren met één formule: “we wachten op de resultaten van de Hail Mary”.
En kijk hoe handig de waarneembaarheid geregeld is. Bij het versnellen kijkt de straal van de fotonenmotor naar achteren, naar de aarde: de Petrova-lijn van het schip is jarenlang zichtbaar, de missie “leeft”, iedereen is gerust. Het afremmen bij Tau Ceti gebeurt met de straal van de aarde af: onzichtbaar. Daarna stilte tot de Beetles, zesentwintig jaar. Een venster van bijna drie decennia, precies op het hoogtepunt van de ramp.
En de Beetles, die het nieuws moeten brengen? Die komen gegarandeerd niet aan. Het schip heeft afscherming voor de bemanning, een millimeter Astrophage, bedacht door Lokken. De Beetles hebben die niet, en het tegemoetkomende interstellaire gas brandt bij 0,93 c hun camera’s en elektronica in minuten tot een etmaal door. Die zwakke plek was bij de start bekend. Niemand heeft hem gedicht.
En de passagier. Een incompetente dwaas met geheugenverlies is geen toeval, maar een garantie. Letterlijk elke beslissing die hij zelf neemt, maakt het schip kapot: begraven in de uitlaat, hangen boven Adrian, de ketting, schakels in de straal, versnellen in de atmosfeer. Telkens vergeeft de plot het hem tot de volgende onvermijdelijke mislukking. Zonder Rocky was het nooit tot de Beetles gekomen. Een mislukking zonder getuige en zonder sporen, en na zesentwintig jaar zegt iedereen: “Nou ja, we hebben gedaan wat we konden.”
Wie heeft daar baat bij
Kijk wat de missie precies moet vernietigen. Niet gewoon “de ziekte van de zon”. Ze moet de Astrophage volledig vernietigen: een gratis accu met de energiedichtheid van antimaterie, die zichzelf oplaadt aan de zon. Een populatie ter grootte van een tiende procent van de lichtkracht van de zon is twintig miljard keer de volledige energievoorziening van de wereld. Een AA-batterij met Astrophage zou een huis tientallen miljoenen jaren van stroom voorzien. Als de Astrophage blijft, heeft de aarde binnen twintig jaar geen olie, geen gas en geen steenkool meer nodig. Nooit meer. Wie heeft er geen belang bij gratis energie? Retorische vraag.
Te weinig voorbeelden in de geschiedenis? Tetra-ethyllood, dat decennialang als onschadelijk werd verkocht. “Onderzoek” van de tabaksindustrie. De klimaatmodellen van Exxon, die binnen het bedrijf nauwkeurig waren en naar buiten toe “onzeker”. Geld van de gasindustrie voor campagnes tegen steenkool. Een publiek dat al decennia wordt opgehitst, dan weer tegen kerncentrales, dan weer tegen windmolens. Sectoren weten zich te verdedigen, en dat doen ze niet met explosies, maar met schade die over de tijd wordt uitgesmeerd en met vage verantwoordelijkheid. Precies zoals hier.
En een koude wereld is niet voor iedereen een ramp. In de kou stijgt de vraag naar brandstof. Rijke landen kopen olie op en vallen uit de wereldwijde concurrentie. De hegemonie die Zuid-Azië en Noord-Afrika zo irriteert, lost zichzelf op, in het voordeel van de olielanden, India en China. Honger treft niet degenen die hem georganiseerd hebben: de dood van de helft van de mensheid is de dood van om het even wie, behalve van het “gouden miljard” met de olie. In feite gooi je ballast overboord. Hé, zijn er eigenlijk ook nadelen?
Elitepaniek
En de laatste toets. Stratts voorspelling van “voedseloorlogen” en de dood van de helft van de mensheid. Hoe weet ze dat? Ze weet het niet. Het is projectie. Sociologen noemen dat “elitepaniek”: de mensen bovenaan zijn ervan overtuigd dat onderaan meteen een beestachtige chaos zal uitbreken, en onder dat voorwendsel gedragen ze zich zelf erger dan eender welke menigte. Rutger Bregman ontleedt dat in “De meeste mensen deugen” aan de hand van de bombardementen op steden: de strategen waren ervan overtuigd dat de bommen rellen en plunderingen zouden veroorzaken. Dat gebeurde niet. Mensen hielpen elkaar. En de strategen bleven bombarderen.
Stratt is van hetzelfde slag. Een sociopaat aan de macht die in mensen beesten ziet, omdat ze zelf zo in elkaar zit. Haar apocalypsscenario is de beste manier om absolute macht en immuniteit te krijgen. Die kreeg ze. En ze gaf ze uit aan een missie die niet kon terugkeren.
Wacht eens. Verdomd. Dat is het.
Deel twee: een donker woud in de ruimte
Laten we nu naar de Eridianen kijken. Met de ogen van iemand die al weet dat er tegen hem gelogen wordt.
Alle informatie over de Eridianen in het boek komt van Rocky. Hun planeet heeft Grace niet gezien. Hun geschiedenis heeft hij niet gecontroleerd. De tweeëntwintig lichamen van de bemanning heeft hij niet onderzocht. Hun biologie kent hij van horen zeggen. Eén getuige, en dan nog een belanghebbende partij.
Een achtergebleven beschaving die alles kan
Een beschaving zonder transistors, buizen en computers. Die wel een radiozender voor data heeft (“a very standard Eridian data connection”), een camera, een scherm, rompbots en een interstellaire baan. Een ingenieur die “wetenschap niet begrijpt, maar gewoon gebruikt”, 46 jaar lang geen staalnemer “kan” maken, dan in een paar dagen alles maakt wat een mens nodig heeft, en in een uur de computersturing van een Beetle omzeilt, hoewel hij “elektronica niet begrijpt”.
Een beschaving die relativiteit “niet kent”, maar precies aankwam in de tijd die Einstein geeft bij de zwaartekracht van twee g die zij gewend zijn. Het “Newtoniaanse plan” van 6,64 jaar is een dekmantel. Ze vlogen volgens de speciale relativiteitstheorie, bij hun eigen zwaartekracht, en wisten wat ze deden.
Een beschaving die straling “niet kent”, maar een lift door haar eigen stralingsgordel heeft gebouwd. Die “haar baan nooit verlaten heeft”, maar Astrophage kweekt, terwijl trage cellen alleen bij een ster of bij een planeet met CO₂ voorkomen. Dus zijn ze daar geweest. Dus weten ze meer dan ze zeggen.
Al het “niet-weten” van de Eridianen werkt op dezelfde manier: telkens geeft het Grace de rol van leraar. Hij legt relativiteit uit, straling, computers, gloeilampen. En telkens voelt hij zich slim. Voor de lezer is dat competence porn. Voor Grace is het een genoegen. In werkelijkheid is het een suikerklontje om te temmen, plus verkenning.
Ruil in één richting
Tel eens na wie wat gegeven heeft. Grace gaf de relativiteitstheorie, stralingsfysica, de principes van de elektronica, de menselijke biologie, de positie van de aarde, de Taumoeba, Wikipedia en ten slotte zichzelf. Rocky gaf afgewerkte producten en arbeid: brandstof, wanden, reparaties, xenoniet als product. Geen enkele theorie. Over zijn belangrijkste technologie zegt Rocky: “I not understand science. I just use”. Het recept voor xenoniet: “liquid and liquid. Mix”. Bedankt, heel gedetailleerd.
En het xenoniet zelf gedraagt zich zo dat fysica en chemie zonder “geheim ingrediënt” niet kloppen: nu eens krijgt geen enkel gereedschap er vat op, dan weer boor je er gewoon in met een boormachine, dan weer verbrokkelt het “als glas”, dan weer is het “not brittle”. Een staal, als de aarde er ooit een krijgt, levert geen technologie op. Het schept afhankelijkheid. Wil je meer? Kom maar naar ons.
En vleierij vanaf het eerste bezoek: “You ship has more science than my ship. Better science”. Meteen daarna het verzoek om Rocky’s spullen naar de Hail Mary over te brengen. Toegang tot het hele schip verkregen op het tweede afspraakje.
De blinde die door muren hoort
Rocky is volgens het boek blind en “ziet” met passieve sonar. Alleen verklaart sonar niet wat Rocky waarneemt. Hij onderscheidt de vingers van Grace achter een aluminium plaat en fijne mechaniek, en daarvoor heb je megahertz nodig. Hij hoort Grace “two floors below” als die met een normale stem praat. Door één tunnelwand is spraak nog net hoorbaar, door dekken heen niet. De zenuwen van de Eridianen zijn lichtgeleiders, en een camera hebben ze ook: licht kennen ze zowel technisch als biologisch.
Dus heeft Rocky hoogstwaarschijnlijk een ander zintuiglijk, en misschien ook signaal-, systeem, dat hij de vreemdeling niet laat zien. En de scène waarin hij “niet merkte dat het licht uitging”, is gespeelde blindheid.
Mechanoïde
Lees nu de beschrijving van Rocky’s lichaam die het boek in alle eerlijkheid geeft. Schild: oxiden. Botten: legeringen. Bloed: kwik, alleen op zijn woord, niemand heeft een analyse gedaan. Zenuwen: silicaat. Spieren: anorganisch, op stoom. Levend weefsel: “a few kilograms” van de 168. Twee procent. Een “kolonie” cellen onderhoudt de constructie. Slaap is verlamming zolang het hete circuit onderhouden wordt. Dat is geen slaap. Dat is gepland onderhoud.
Mannen, dit is een mechanoïde. Gekweekt of gefabriceerd, dat valt uit de tekst niet op te maken. En het verhaal over eieren, een partner en een leeftijd van 291 jaar is er om je niet bang te maken.
En binnenin zit hoogstwaarschijnlijk Astrophage. Volgens het boek koelt Rocky zijn pak al met Astrophage: “Astrophage take all heat hotter than ninety-six degrees”. Een lichaam van 210 °C met een radiator is de ideale afnemer van zo’n koelkast, en de opgeslagen massa is een accu. Driehonderd watt gedurende 46 jaar wachten is zo’n vijf milligram Astrophage. En meteen zijn drie gaten gedicht: waarom Astrophage voor de Eridianen geen pest is (het is geen infectie, maar een gedomesticeerd orgaan), waarmee de Blip-A verwarmd wordt, en waarom Rocky bij de tanks overleefde toen alle anderen stierven.
Roofdier aan de top van de voedselketen
Rocky zegt zelf dat de Eridianen aan de top van de voedselketen staan. Roofdieren. En een beschaving van roofdieren die, om niet te verhongeren, heel wat levends heeft moeten domesticeren, kijkt naar alles wat beweegt met één gedachte: “hoe domesticeren we dat?” De enige vraag is het juiste comfortabele regime. Wat goed is voor een kip, is niet goed voor een paard.
De Astrophage is hun vee. Ze “kweken hem in bollen in de oceaan”, en dat is een sprookje dat de hele biologie van de Astrophage tegenspreekt: als hij zich voedt met de warmte van de oceaan, is de migratie naar de ster zinloos, en is het lichaam van een Eridiaan een broedstoof. Dus werd het sprookje aan Grace verteld, en graast het vee ergens anders.
De Taumoeba is de herdershond. Die plots “leerde” door xenoniet te gaan, een materiaal dat alleen de Eridianen kunnen maken. Die in 23 generaties gekweekt wordt voor precies de omstandigheden die nodig zijn, alsof ze niet gekweekt werd, maar aangezet. En het “ongeluk” met de Taumoeba in Rocky’s tanks leidt tot precies één uitkomst: Grace vliegt zelf, vrijwillig, naar Erid.
En de mitochondriën. Achtennegentig procent overeenkomst tussen Astrophage en het aardse leven. Dat zijn geen vier miljard jaar gescheiden evolutie: tussen mens en chimpansee is het verschil groter. Dat is vers contact. Iemand heeft, naar kosmische maatstaven heel recent, hetzelfde leven over naburige sterren verspreid. Voor de Eridianen is de aarde een ijsplaneet. Veroveren heeft geen zin. Gebruiken wel.
Op aarde begon kolonisatie bijna nooit met genocide. Ze begon met een handelsmissie en een voorpost. Met kralen en spiegeltjes. Met “wij zijn jullie vrienden”. Mensen als arbeidskrachten op ijsplaneten waar de Eridianen zelf niets aan hebben: een uitstekend idee. Het belangrijkste is dat de mensen zich vrienden blijven voelen. Voorlopig.
Wachtpost
En Rocky? Rocky wachtte zesenveertig jaar bij Tau Ceti. Niet op hulp. Op een gast.
Tau Ceti is de enige niet-besmette ster in de buurt. Iedereen die naar een geneesmiddel zoekt, komt precies hierheen. De ideale plek voor een hinderlaag. Het “samenvallen van tijdperken” (twee schepen van twee beschavingen op één punt in hetzelfde decennium, een kans van ongeveer één op tien miljoen) is dan geen toeval meer. Dat is geen ontmoeting. Dat is een post.
Brandstof op de Blip-A: “scads”, met een enorm overschot. Dat is geen fout in een Newtoniaanse berekening. Dat is de reserve van een wachtpost die jarenlang wacht en middelen moet hebben om te manoeuvreren. En, in een van de verwerkingsscenario’s, om de buitenaardse bezoeker naar zijn thuisplaneet te begeleiden. In het boek gebeurt dat letterlijk: Rocky pompt meer dan twee miljoen kilo brandstof in de Hail Mary, een volle lading voor een interstellaire reis. Voor zichzelf houdt hij “millions of kilograms” over. De post heeft een vreemd ruimteschip volgetankt.
En Rocky is daar hoogstwaarschijnlijk niet alleen. Grace kreeg gewoon Rocky “toegewezen”. Van de anderen weet niemand iets, en niemand zal iets te weten komen. Grace is nooit helemaal rondgeweest in de Blip-A, en over de tweeëntwintig doden weet hij alleen wat hem verteld is.
Rocky vond Grace op een punt in de ruimte waar vinden onmogelijk is, alsof niet Grace zocht, maar Rocky.
Wikipedia
Wat krijgt de post? Grace geeft de Eridianen heel Wikipedia. Rocky vroeg om “Science information from Earth”, en Grace besloot op eigen houtje alles te kopiëren. Dat is geen “wetenschap van de aarde”. Dat is de volledige geschiedenis van de aarde: alle oorlogen, alle genociden, alle kolonisaties, alle wapens, alle politiek, alle zwakke plekken. En de les die uit die geschiedenis vanzelf volgt: een concurrent moet je voor zijn, je moet je bewapenen of hem vernietigen. Een handboek “hoe onze soort in elkaar zit en waar het pijn doet”.
De beslissing wordt genomen door één persoon die geen mandaat heeft om namens de planeet te spreken. De Eridianen krijgen zowel het handboek als een levend exemplaar. Grace heeft de aarde in feite met huid en haar verraden.
Het verblijf
En dat exemplaar leeft daarna zo. Een koepel van doorzichtig xenoniet, “because they thought that’s what I would want”. Dertig oppassers, “or so I’m told”. Het licht gaat aan en uit volgens een schema van 24 uur. Vlees wordt gekweekt uit zijn eigen cellen. Elke dag worden er geselecteerde kinderen bij hem gebracht: “the selection process… Eridian culture is complicated”. Volgens het boek is hij “of extreme scientific interest”.
Mannen, dat is een verblijf. Dat is een dierentuin. Grace is een pratende papegaai die de relativiteitstheorie kent. De Eridianen kennen die, zoals we gezien hebben, zelf ook. Ze hebben geen les nodig. Ze hebben een exemplaar van een aardbewoner in werkende staat nodig.
Het nieuws over het herstel van de zon brengt de “Astronomy hive” hem. Het is niet te controleren: fotometrie met een nauwkeurigheid van een half procent is voor een blinde beschaving zonder elektronica onmogelijk, en het nieuws zelf komt twee tot drie jaar vroeger aan dan het licht er kon zijn. Waarom het dan melden? Om het dier rustig te houden. In zestien jaar hebben de Eridianen nooit geprobeerd contact op te nemen met de aarde, hoewel ze een schip hebben, brandstof, een Petrovascoop en een man die weet hoe de Beetles werken. Een sonde zou de aarde in ongeveer zeventien en een half jaar bereiken, een baken in zestien. Ofwel loopt het contact buiten hem om. Ofwel willen ze niet dat de aarde weet waar haar mens is.
Een donker woud
Een donker woud. Een beschaving die niet weet hoe de buren in elkaar zitten, verraadt zichzelf niet, maar temt, bestudeert en zet op het schap. Twee roofdierbeschavingen: één bij ons thuis, in een kantoor met immuniteit voor elk misdrijf, de andere bij de buurster, in een schild van oxiden. En daartussen één goedhartige, verwarde leraar, die al die tijd overtuigd was dat hij de redder was.
De aardse helft zorgde ervoor dat niemand Grace zou missen: de missie was zo opgezet dat niemand er iets van te weten zou komen. De Eridiaanse helft pikte op wat niemand zoekt. Een ideale prooi. Ze hoefden zelfs met niemand te onderhandelen.
En dan de laatste scène van het boek. Een klaslokaal. Eridiaanse jongen. Een aardbewoner aan het bord. “Who here can tell me the speed of light?” Robinson onderwijst Vrijdag. De lezer huilt van ontroering. En ik zie een kooi, een bordje “Homo sapiens, mannetje, 53 jaar, drie keer per dag voederen” en een gids die wacht tot de papegaai klaar is met zijn nummertje.
Wacht eens. Verdomd. Dat is het!
Epiloog. Waarom dit belangrijk is
Ik beweer niet dat Weir dit zo bedoeld heeft. Natuurlijk niet. Hij heeft waarschijnlijk gewoon niet gerekend. Maar het bevalt me dat het boek, als je het aandachtig leest, zichzelf zo weerlegt dat je uit de brokstukken een beter verhaal kunt bouwen. Duisterder, slimmer, eerlijker.
Goede sciencefiction is een doek. Daarop stelt de auteur vragen waarop wij geen antwoord hebben: wat is een mens, wat is macht, mag je dwingen om te redden, wie kun je vertrouwen als alles op het spel staat. In “Project Hail Mary” liggen al die vragen gewoon aan de oppervlakte. Absolute macht zonder tegengewicht. Een mens die tegen zijn wil de dood in wordt gestuurd. Een bemanning van zelfmoordkandidaten. Een geschenk van een vreemde beschaving dat een wapen kan blijken. Het boek loopt langs elk van die vragen met een glimlach en een grapje over “gosh”. “Her plan worked perfectly”. Einde.
En dan zijn er de regels van het genre. Piano’s zijn verboden. Als een auteur een labojas aantrekt en “neutrino”, “mitochondriën”, “ATP” en “0,92 c” zegt, neemt hij een verplichting op zich. Dit is geen scène uit “The Big Bang Theory” waarin Penny haar bril naar het puntje van haar neus schuift, zwoel “moleculen” zegt, en Leonard niet meer in staat is te controleren wat er daarna gebeurde. Al windt Weir de lezer, te oordelen naar de lofzangen, ongeveer op dezelfde manier op. Hij zegt tegen de lezer: “Ik heb het gecontroleerd.” Harrison zegt dat niet, en hij mag alles. Asimov zegt het niet, en hij mag alles. Lem zegt het omgekeerde (“we zullen het niet begrijpen”) en dat is grote eerlijkheid. Weir zegt op elke pagina “ik heb het gecontroleerd”. En hij heeft het niet gecontroleerd.
Toen “The Martian” uitkwam, waren we blij: eindelijk schrijft iemand sf waarin je kunt rekenen. “Project Hail Mary” toont de keerzijde: je kunt de toon “ik ben wetenschapper” overnemen, de grapjes, de formules, en twee miljoen exemplaren verkopen aan mensen die niets zullen narekenen. Dat is geen bedrog. Dat is de markt. En de hype, en het niveau van de lezer, en de crisis van het genre. Allemaal samen.
Een product, geen roman
En nog één ding, om de schaal te begrijpen. De filmrechten op “Project Hail Mary” kocht MGM in maart 2020, een jaar voor het boek uitkwam, op basis van het manuscript. Het bedrag liep volgens Deadline in de zeven cijfers. In dezelfde aankondiging: Ryan Gosling in de hoofdrol en als producent, Lord en Miller als regisseurs. Gosling las het manuscript aan het begin van de pandemie, toen het boek nog niet bestond. Op het moment dat de eerste lezer de roman opensloeg, wist men dus al wiens gezicht Grace op de affiche zou hebben.
Of Weir schreef met Gosling in zijn achterhoofd, weet ik niet; ik was er niet bij, en direct bewijs is er niet. Maar sla het boek nog eens open en kijk hoe het in elkaar zit. Dit is geen roman. Dit is een reeks scènes voor het scherm: korte episodes “probleem, grap, oplossing”, flashbacks in stukjes gesneden, één per crisis, visuele attracties: de centrifuge, de ketting boven Adrian, de spin in de bol, de vijfpotige poot die tegen de wand tikt. Het innerlijk leven van de personages blijft op het niveau van zinnetjes die je makkelijk voor de camera uitspreekt. De gaten die we gevonden hebben, zitten precies daar waar de scène mooi moet zijn en niemand zin heeft om te rekenen.
Dit is een commercieel project. In de stijl van “Harry Potter”. Met onaangename analogieën: zowel wat de kwaliteit van de literatuur betreft als wat de logica van de wereld betreft, die Steinway & Sons gebruiken als natuurlijk ecologisch reservoir voor muziekinstrumenten van kwaliteit. Nou ja, je snapt het al: hout. Heel goed, lang gedroogd, resonerend hout. Kwaliteit houten klaas.
Ik heb het toch uitgelezen. Rocky is goed. Als je van hem houdt, hou dan van hem. Maar zeg me niet dat het wetenschappelijk is.
De tweede hoofdwet van de thermodynamica is trouwens teruggekeerd in de chat. Hij vroeg of hij voortaan niet meer aan sequels hoeft mee te doen.
Het volledige register staat hieronder. Gaten (H) — het boek spreekt zichzelf tegen, of de wetten die het zelf erkent. Vergezochte punten (S) — mogelijk, maar alleen als alle personages tegelijk hun hersenen uitschakelen. De nummers komen overeen met het analyseprotocol. De vermelding “Online” aan het einde van elk punt toont of het vóór mij al gevonden was: “ja” — gevonden, “deels” — het onderwerp werd aangekaart, “nee” — niet aangetroffen in de verzamelde steekproef.
Bijlage. Volledig register van gaten en vergezochte punten
Gaten
H1. Directe waarneming van de smalle Astrophage-bundel van opzij. De bundel van de cel is strikt naar achteren gericht en van opzij is hij niet te zien. Het boek verklaart de zichtbare boog eerlijk met verstrooiing aan interplanetair stof, maar dan is een berekening van de helderheid nodig, en die ontbreekt. Zie H68 — de smalle bundel van één enkele cel is op zich al onmogelijk. Online: nee.
H2. Precies één waargenomen frequentie bij verschillende snelheden. De cellen op de boog versnellen, remmen af en vliegen onder verschillende hoeken ten opzichte van ons. Door het dopplereffect zou er geen smalle lijn bij 25,984 µm moeten ontstaan, maar een uitgesmeerde band. Online: nee.
H3. Rit zon–Venus aan 0,92 c. Volgens het boek mat ISRO 0,92 c bij cellen die in beide richtingen vliegen. Om zo’n snelheid af te remmen in ~300 km atmosfeer is een vertraging van ~10¹⁰ g nodig: de cel wordt uitgesmeerd. Online: nee.
H4. Vergelijking van de fotonenraket voor de Hail Mary. Met 2,1 mln kg bij de start en vier jaar aan 1,5 g verliest een ideale fotonenraket ~415 keer zijn massa. Naar Tau Ceti komt hooguit 5 t aan, minder dan één laboratorium weegt. Online: deels.
H5. Besmettingsketen via WISE 0855−0714. De zon zou besmet zijn geraakt vanuit WISE 0855−0714. Dat is een bruine dwerg van ~250 K die voor amateurs onzichtbaar is, Astrophage heeft daar niets te eten, en het “dimmen” is met amateurgegevens niet te meten. Online: deels.
H6. Aerobraking van Astrophage aan 0,92 c (Venus en zon). Een cel aan 0,92 c remt in de bovenste atmosfeer van Venus (of de chromosfeer van de zon) af over 20–300 km. Dat is 10¹⁰–2·10¹¹ g en 1–20 GPa: een druk vergelijkbaar met de sterkte van diamant. Zelfs bij “trage” 0,01 c is afremmen in de atmosfeer ongeveer 4,5·10¹² J per kilogram cel, en ze zal verdampen. “Absorbeert elke warmte” helpt niet: om te stoppen moet de cel haar impuls overdragen aan een gasmassa van ~γm, en in haar stelsel komt elke CO₂-molecule aan met ~64 GeV — dat zijn kerncascades, pionen, gammaquanta en neutronen, en bijna alle kinetische energie blijft in het gas. Online: nee.
H7. Energiebalans van Venus en het ontbreken van gammastraling. Zelfs 0,01% van het van de zon gestolen vermogen dat als kinetische energie bij Venus aankomt, is ~10⁴ keer de zonnestroom op Venus. De planeet zou oververhit raken en in het gammabereik gloeien, en Fermi-LAT zou dat meteen zien. Online: nee.
H8. Energie voor de terugvlucht van Venus. Om aan 0,92 c naar de zon terug te keren heeft een cel een voorraad van ~3,9 mc² nodig. Bij Venus zou ze die pas in tienduizenden jaren opbouwen. De terugvlucht die ISRO “ziet” is energetisch onmogelijk. Zelfs als de cel alle remenergie terugwint (1,55 mc²), komt ze niet aan 3,9 mc², laat staan voor twee dochtercellen. Rekening houdend met de reserve van de cel na versnellen en afremmen bij Venus blijft er ≈35 droge massa’s over, terwijl ≈235 nodig zijn — de cyclus sluit niet. Online: nee.
H9. Blackpanels in de Sahara. Volgens het boek levert 1 m² boerderij ~520 W aan opgeslagen massa, meer dan de werkelijke instraling in de Sahara. Bovendien voedt een cel van 96 °C zich met de warmte van folie van 120–150 °C, en Carnot staat slechts 6–13% toe: de boerderij is 8–15 keer zwakker dan beweerd. De norm van de blackpanel (0,5 µg/m² per etmaal) is berekend bij 1000 W/m² de klok rond, dus 520 W/m² gemiddeld, terwijl de Sahara ~270 W/m² geeft. Bovendien zakt de opbrengst onder 96,4 °C naar nul, niet met enkele procenten: nacht, winter, wolken en stof in het paneel, dat van binnen niet schoon te maken is, brengen haar op nul. Online: nee.
H10. Eigentijd van de Beetles. Aan 0,93 c verstrijkt aan boord van een Beetle in 12,8 jaar aardse tijd ~4,7 jaar. Voor de “20 maanden” van Hatch is ~0,9915 c nodig. In de finale schrijft Grace ook over “een paar jaar” boordtijd van de Beetles, dus geen van beide getallen van de auteur klopt, en ze kloppen ook onderling niet. Online: deels.
H11. Massa en dichtheid van een Astrophage-cel. Een cel van 10 µm met een massa van 20 pg is 25 keer lichter dan water, en een geladen cel (17 ng) is dichter dan osmium. Geen van beide lijkt op een levende cel die volgens het boek “voornamelijk water” is. Grace tankt de Beetles met een injectiespuit: 100 ml pasta weegt ongeveer 600 g, dus 6 g/cm³ — dichter dan de meeste gesteenten, en het boek geeft daar geen commentaar op. Online: deels.
H12. Camera’s en elektronica van de Beetle in de tegenstroom. Aan 0,93 c geeft het tegemoetkomende gas in de kop van de Beetle 7–8 Gy/s. Camera’s en elektronica sneuvelen binnen minuten, bestendige elektronica binnen een etmaal, en de Beetle heeft geen scherm. De kop van de sonde valt niet af te schermen: voor protonen van 1,6 GeV zijn honderden grammen materie per cm² nodig (een meter of twee water), en optisch glas wordt al bij 10²–10³ Gy donker, dus in minuten. Zelfs bij de werkelijke gasdichtheid van 0,1–0,2 atoom/cm³ lopen de termijnen maar op tot dagen, en zonder rekening te houden met kerncascades is de schatting nog te laag. Online: ja.
H13. Neutrinomassa tegenover de kosmologie. De neutrinomassa uit het boek (~0,048 eV) geeft een som van massa’s van 0,165–0,186 eV. De kosmologie (Planck, DESI) sluit dat uit. Het getal is bijgesteld: de rustenergie van het neutrino (≈0,0477 eV) valt samen met zowel het kwantum van de Petrova-lijn als met 3/2·kT bij 96,4 °C (≈0,0478 eV); DESI beperkt de som van de massa’s nog strenger, <0,07 eV. Online: deels.
H14. De neutrino-accu. Een neutrino vasthouden in een cel van 10 µm kan niet: hun vrije weglengte is lichtjaren lood. Annihilatie νν → γγ is vrijwel verboden, en twee quanta in tegengestelde richtingen geven nul stuwkracht. De comptongolflengte van zo’n neutrino (≈26 µm) is groter dan de cel, en een daarin opgesloten deeltje kan niet “in rust” zijn. De voorraad van ≈mc² van de cel is ≈2·10²³ neutrino’s in 5·10⁻¹⁶ m³, en volgens het uitsluitingsprincipe van Pauli is de fermi-energie van zo’n gas ≈3–6 MeV, 10⁸ keer hoger dan de rustenergie: annihilatie zou gammaquanta van MeV geven, geen licht van 26 µm. Online: ja.
H15. Fout over het magnetisch veld van een planeet. Grace verklaart het sterke veld van Erid door de ligging van de planeet “in het veld van de ster”. Een planetaire dynamo onderhoudt zichzelf en heeft de ster niet nodig: Jupiter heeft het sterkste veld, Venus helemaal geen. De nabijheid van de ster schaadt het veld eerder: getijden op 0,2 AE remmen de rotatie af die nodig is voor de dynamo (S42), en de sterrenwind drukt de magnetosfeer samen. Online: ja.
H16. Oceaan op Erid bij 210 °C onder een ster 11,5 keer helderder dan de zon: een klimaat op de rand van een “op hol geslagen broeikaseffect”. Bij 210 °C is de dampdruk van water ~19 bar en zou de atmosfeer voor twee derde uit stoom bestaan. Bij een flux 11,5 keer die van de aarde zouden de oceanen verdampen, tenzij wolken meer dan 92% van het licht weerkaatsen. Bij 29 atm kookt water rond 232 °C, en de oceaan heeft bij 210 °C maar een marge van ~20 graden. Bij een gewoon albedo van 0,3 absorbeert de planeet ongeveer 2,7 kW/m², terwijl een stoomatmosfeer niet meer dan ~300 W/m² kan uitstralen; een gesloten heldere wolkenlaag zou ook de duisternis aan het oppervlak verklaren, maar in het boek is die er niet. Online: nee.
H17. Astrophage wordt op Erid “gewoon in het water gegooid”. Voor zijn voortplanting heeft Astrophage volgens de canon CO₂ en licht van zijn IR-lijnen nodig. In de donkere, alkalische ammoniakoceaan van Erid is er geen vrij CO₂ en geen signaal. De Eridianen stoppen CO₂ in bollen, maar in een gesloten bol zijn er geen IR-lijnen, alleen zwartlichaamslicht, en de tweede hoofdwet staat zonder koude put niet toe dat je je met homogene warmte “voedt”. Online: nee.
H18. “Straling bereikt het oppervlak niet” maakt de Eridianen niet stralingsnaïef. De atmosfeer van Erid dempt kosmische straling, maar kalium-40, uranium, thorium en radon geven een achtergrond van dezelfde orde als op aarde. Een soort zonder DNA-herstel zou bij zo’n achtergrond niet zijn ontstaan en zou straling kennen. Radioactiviteit ontdekken kan zonder zicht: op aarde werd ze gemeten met een elektroscoop en een elektrometer, en metallurgen die ertsen smelten, zouden op de ionisatie van de lucht stuiten. Online: ja.
H19. Herkomst van de eerste Astrophage-cellen bij de Eridianen niet verklaard. Langzame Astrophage komt alleen voor bij een ster of een planeet met CO₂, en de Eridianen verlieten voor Rocky nooit hun baan. Waar ze de eerste cellen vandaan hebben en hoe ze het zwarte stof met het dimmen van de ster verbonden, wordt niet gezegd. Online: deels.
H20. Een cel van 10 µm kan niet op Venus mikken. Venus is vanaf de top van de boog onder een hoek van ~22″ te zien, terwijl de diffractielimiet van een cel van 10 µm bij 4,26 µm ~24° is. De cel krijgt van Venus ~20 fotonen tijdens de hele vlucht. Op een planeet mikken kan ze niet. Op 18,31 µm is het stralingsdiagram van de cel nog breder, ~105°, en de richting verfijnen met helderheidsstatistiek kan pas bij ~10⁷–10⁸ fotonen, terwijl er van Venus op 18,31 µm ~2,6·10⁴ aankomen. Zich richten op het magnetisch veld kan ook niet: Venus heeft er geen, en dat merkt Petrova zelf op. Online: deels.
H21. Hoe Arclight Astrophage ving vanuit een baan om Venus. Arclight verzamelt in 12 omlopen monsters vanuit een baan om Venus. Maar boven de atmosfeer vliegen de cellen aan ≳0,01 c, en een cel van 20 pg draagt aan 0,92 c ~2,8 kJ en schiet door elke verzamelaar heen. Zacht opvangen kan niet. Trager dan ~10 km/s (de grens voor zachte vangst in aerogel) is de cel alleen op ~0,5 m van het startpunt of van het einde van het afremmen, dus binnen de voortplantingslaag. Die laag doorkruisen aan een orbitale ~7 km/s op een hoogte van ~90 km is een terugkeer in de atmosfeer in één omloop, geen 12 omlopen. Online: nee.
H22. Een nanonaald doodt, een relativistisch proton niet. Volgens het boek sterft Astrophage aan een nano-staafje, maar niet aan relativistische protonen. Een proton dat in de cel tot stilstand komt, breekt alle bindingen langs zijn spoor: hetzelfde mechanische trauma, maar erger. Aan 0,92 c is de dosis ~2,5·10⁷ Gy/s, terwijl ~10⁴ Gy voor microben dodelijk is. De zonnewind is voor een cel aan 0,92 c protonen van ≈1,45 GeV, en tijdens de sprong naar Venus (~7 minuten) krijgt ze ≈4·10¹⁰–10¹² Gy: de cel zou bij elke reis binnen het zonnestelsel sterven. Online: nee.
H23. “20 t Astrophage zal in methaan veranderen”. Geladen Astrophage bestaat bijna volledig uit opgeslagen energie: van 20 t brandstof is maar 25–650 kg echte stof. Daaruit komt ≲0,1 t methaan, honderden keren minder dan de schatting van Grace. En waar ~10²¹ J blijft, wordt niet gezegd. Bij de dood van 20 t brandstof komt ≈1,8·10²¹ J vrij (≈430 Gt TNT), en de schepen blijven alleen heel als alle energie naar neutrino’s gaat (M3): als zelfs maar 1% in warmte overging, zou het schip verdampen. Online: ja.
H24. Taumoeba-82,5 gaat door xenoniet, stikstof niet. Als een cel van enkele micrometers door xenoniet gaat, gaat een stikstofmolecuul van 0,36 nm er zeker doorheen, en duizenden keren sneller. Als de Taumoeba aan xenoniet knaagt, moeten de wanden en tanks van Rocky bederven. Online: ja.
H25. Energiebalans van de voortplantingslaag en de voeding van de Taumoeba. Om de Taumoeba verzadigd te houden zijn duizenden cellen per cm³ in de laag nodig. Maar zoveel Astrophage geeft warmte af en verhit de laag tot ~96 °C, waarna hij als een straal opstijgt. “Verzadigde Taumoeba” en “koude dunne laag” lopen 100–10⁶ keer uiteen. Online: nee.
H26. De Taumoeba verklaart noch het evenwicht bij Tau Ceti, noch het herstel van de zon. Een smalle jager zonder rustfase geeft “boom-crash”-cycli, dus een flikkering van de ster tot 10% met een periode van ~2 jaar. Na het uitsterven van de Taumoeba keert de zon in 60–125 jaar terug van −10%. De Taumoeba verklaart noch het evenwicht bij Tau Ceti, noch de “genezen” zon. In het roofdier-prooimodel wordt het niveau van de prooi bepaald door de eigenschappen van het roofdier, dus een bijna nulniveau bij Tau Ceti is bijsturen, en een toevluchtsoord van de prooi op de ster stabiliseert het samenleven, maar laat de ster gedimd. De finale eist iets onverenigbaars: het roofdier at de prooi tot nul op en overleefde zelf. Online: nee.
H27. Astrophage heeft eender welke warmtebron >96 °C nodig, geen ster. Volgens het boek laadt Astrophage op aan elke warmte boven 96 °C: de oceaan van Erid, folie in de Sahara. Dan heeft hij geen reis naar de zon nodig: de optimale Astrophage zou in de hete wolken van Venus zitten, en het boek had geen aanleiding. Volgens het profiel van Venus (VIRA) ligt de temperatuur onder ≈47 km boven de drempel (op 40 km 143 °C), daar is 96,5% CO₂ en thermische straling in de banden van 4,26 en 18,31 µm. Een dochtercel samenstellen kost ≈4·10⁻⁷ J tegenover ≈1,5·10⁶ J “tanken” voor de reis naar de zon en terug, dus een sedentaire stam zou ≈4·10¹² keer goedkoper delen, in minuten in plaats van jaren, en zou de trekkende stam in dagen verdringen. Online: nee.
H28. Warmtebalans van de Blip-A: de Astrophage had Rocky moeten bevriezen. Astrophage houdt 96 °C aan en absorbeert alle warmte daarboven, terwijl de Eridianen 210 °C nodig hebben. De tanks naast Rocky’s werkplaats zijn een onuitputtelijke koelkast van megawatts, en een verwarmingsbron staat nergens in het boek. Om een wand van ~1 cm die binnen 210 °C is, buiten niet heet te laten zijn (p. 273), moet de warmtegeleiding ≲0,005–0,01 W/(m·K) zijn; dan onttrekken de tanks ~10 kW, wat voor de volledige bemanning het gat verzwakt tot een vergezocht punt, maar voor Rocky alleen gedurende 46 jaar blijft er een tekort (~0,3 kW tegenover ~10 kW). Met zo’n isolator zou Grace het bij de wand op p. 183 niet warm hebben — de tekst spreekt zichzelf tegen. Online: nee.
H29. Astrophage zou een dodelijke besmetting moeten zijn voor de Eridianen. Het lichaam van een Eridiaan is 210 °C, zuurstof en CO₂: een ideale couveuse voor Astrophage. 1 g in het lichaam onttrekt ~9 MW, en een dodelijke dosis is microgrammen. Quarantaine en besmettingen zijn in het boek niet te vinden. Online: nee.
H30. Het Newtoniaanse vluchtplan van de Eridianen en het resultaat kloppen niet. Het Newtoniaanse plan van de Eridianen is 6,64 jaar, en Rocky arriveerde in 3 jaar met een enorme brandstofrest. Volgens de speciale relativiteit komen “3 jaar” overeen met 2 g, maar een beschaving met radio en zonder speciale relativiteit is al vergezocht, en de brandstofrest klopt niet met het plan. Het newtoniaanse plan “10 lj in 6,64 jaar” vereist ≈0,88 g en een maximale snelheid van ≈3 c, dus het is sneller dan het licht, en “3 jaar” vereist volgens de speciale relativiteitstheorie ≈0,996 c en ≈520–560 droge massa’s brandstof — meer dan het newtoniaanse budget (≈410–415). Een newtoniaan zou bovendien niet de eigen ~2 g kiezen: volgens zijn model is de massaverhouding bij 2,1 g ≈11 000 tegenover ≈415. Online: deels.
H31. Radio van de Eridianen zonder actief element. De Eridianen hebben geen transistors en lampen, en gloeilampen maken leert Grace hun. Maar in de staalnemer van Rocky zit een “small radio transmitter” voor gegevensoverdracht. Zonder versterkend element is een kleine zender onmogelijk. Zonder buizen en transistors blijven voor een zender de vonkenzender, de boog van Poulsen en de machine van Alexanderson over — omvangrijk en ongeschikt voor een kleine zender, en een kristaldetector is al een halfgeleider, de directe weg naar de transistor. Online: ja.
H32. Camera en scherm bij een blinde soort zonder elektronica. Een blinde soort zonder transistors en lampen heeft een camera die licht ziet en een dynamisch scherm als “old technology”. Aardse voorlopers vóór de transistor zijn alleen televisie op buizen. Online: ja.
H33. De enige bescherming van de Eridianen is hitte, en de Astrophage voedt zich met hitte. De Eridianen hebben geen immuniteit en branden besmetting weg met hitte tot 305 °C. Voor Astrophage is hitte voedsel. Het bloed van de gewonde Rocky verspreidde zich door een schip vol Astrophage, en er gebeurde niets. Online: nee.
H34. “Venus heeft geen ionosfeer”. De ionosfeer van Venus is bekend sinds Mariner 5 (1967), en er is ook een geïnduceerde magnetosfeer. Alleen een eigen dynamo ontbreekt. Het beïnvloedt het plot niet, maar een astronoom uit Poelkovo zou het zo niet schrijven. Online: nee.
H35. Geen trechter bij de zon: open veldlijnen bij de pool lopen uiteen. Open veldlijnen bij de pool van de zon waaieren uiteen. Op 37 mln km zouden de cellen een kegel van tientallen miljoenen km breed vormen, geen dunne lijn. Er is ook geen zuidelijke boog en geen polariteitswissel om de 11 jaar. Online: nee.
H36. 98% identiteit en “vier miljard jaar” zijn onverenigbaar. 98% identiteit van mitochondriën betekent een recente gemeenschappelijke voorouder: het mtDNA van mens en chimpansee verschilt ~9%. Grace’ “vier miljard jaar divergentie” spreekt zijn eigen cijfer tegen. De gemeenschappelijke voorouder van het aardse leven is een prokaryoot, mitochondriën verschenen laat via endosymbiose. Aards leven kan niet afstammen van een “kant-en-klare eukaryoot” met mitochondriën. Online: ja.
H37. “Op de zon zijn er geen andere elementen” en fosfor. “Op de zon zijn er geen andere elementen dan waterstof” klopt niet: er zit miljoenen keren meer koolstof in de zon dan in de hele atmosfeer van Venus. En fosfor en stikstof voor DNA en ATP heeft Adrian niet. Online: deels.
H38. Test in de hangar: 1,8 GJ in 100 µs is een explosie, geen “gedempte plof”. 1,8 GJ in 100 µs gaat in 20–200 g siliciumoppervlaklaag. Dat is plasma en een explosie van ~0,4 t TNT op een dek met mensen, geen “muffled whump”. Een ton silicium smelten is met deze energie al helemaal niet mogelijk. Online: nee.
H39. Polycarbonaat is ondoorzichtig in het midden-IR. De platen van de spin drive zijn van polycarbonaat, en polycarbonaat is ondoorzichtig in het midden-IR (4,26 en 18,31 µm): de stimulus bereikt de cellen niet. Zelfs 10⁻⁶ absorptie van 9 TW is 9 MW per plaat, en ze zou smelten. Online: nee.
H40. Traject van de spin drive: monolaag, olie, roet. Verzadigde Astrophage weerkaatst licht, dus alleen een monolaag kan werken. Maar ook een monolaag kaatst ~1/8 van het vermogen terug, de olie van de pasta verdampt in de straal, en roet laat zich niet “met een schraper” verwijderen: een verschil van ~10⁷ keer. De oplossing — een bandcassette met een monolaag en rasterbelichting — bedacht de gebruiker in 10 minuten tijdens een wandeling met de hond. Het boek past de eigenschappen van Astrophage die het zelf heeft ingevoerd niet toe op de motor (bij S82). Een coherente laag zonder spiegel straalt evenveel naar voren als naar achteren, dus achter de cellen is een gouden spiegel nodig, geen doorzichtig polycarbonaat. Een oliefilm van 1 µm die 0,1–1% van het vermogen van een element absorbeert, krijgt 10–100 GW, en dode cellen verkolen in het licht van hun buren en smelten in het polycarbonaat, dat rond 147 °C zacht wordt. Online: nee.
H41. “In de Europese talen bestond er geen woord voor een tornado”: feitelijke fout (geen invloed op het plot). In Europa zijn er ~300 tornado’s per jaar, en er bestonden eeuwenlang woorden voor (trombe, tromba d’aria, waterspout). Een feitelijke fout, zonder invloed op het plot. Online: nee.
H42. “De aarde heeft een verwaarloosbare CO₂-signatuur”: fout in het boek (p. 91). De CO₂-banden van de aarde zijn verzadigd, en als CO₂-baken straalt de aarde 0,5–1,7 keer zo helder als Venus, niet “verwaarloosbaar”. Volgens de logica van het boek zou een merkbaar deel van de stroom naar de aarde gaan. Online: nee.
H43. Lichaam van een bemanningslid in de uitlaatstraal vernietigt het schip door reflectie. Een lichaam dat onder 1,5 g stuwkracht wordt gedumpt, gaat naar de achtersteven en de straal in. Verdampend kaatst het 10¹³–10¹⁴ W terug, terwijl de motoren ~10⁻⁶ van dat vermogen verdragen. Een begrafenis in de uitlaat vernietigt het schip, en een sluisvergrendeling bij stuwkracht ontbreekt. Elk van de negen brandstofcompartimenten heeft een knop Jettison. Een lege tank van ~4 m in de bundel is net zo’n spiegel als het lichaam, en een doorboorde tank met brandstof is een bom bij de achtersteven. Het plasma van het lichaam blijft ~1 ms een spiegel, en daarna verstrooit een wolk van damp en brokstukken, die door het licht wordt weggeblazen, het tot seconden lang terug: zelfs vanaf 1 km komt er op het schip ~5 MW aan bij een tolerantie van ~0,5 MW per element. Geheugenverlies rechtvaardigt het uitwerpen niet: DGSE wist geen “trained skills” (p. 430), Grace herinnert zich op p. 141 dat de uitlaat “would vaporize”, en de juiste procedure is de stuwkracht uitschakelen, het lichaam zijwaarts wegduwen en de motoren aanzetten wanneer het uit de kegel van de bundel is. Online: nee.
H44. “29 keer meer atmosfeer”: ten opzichte van de lucht in de Hail Mary, niet van de aarde. Rocky vergelijkt “29 keer meer” met de lucht in de tunnel (400 hPa); andere menselijke lucht heeft hij niet gezien. Dan is het op Erid ~11,6 atm, kookt water bij ~187 °C en verdampen de oceanen bij 210 °C. Online: deels.
H45. Zweven bij Adrian: teruggekaatste uitlaat treft de motoren, kanteling van 30° helpt niet. Bij het zweven bij Adrian geeft teruggekaatste en verstrooide uitlaat 10¹¹–3·10¹² W naar achteren, terwijl de tolerantie ~6·10⁸ W is. De spin drives zouden in seconden tot minuten sneuvelen, terwijl in het boek alleen de romp doorsmelt. Kanteling van 30° helpt niet: plasma kaatst dwars op de straal terug. Online: deels.
H46. Ketting en stuwkrachtvector: 30°, ≈100 m/s en 2° zijn onverenigbaar. Een ketting die aan de stuwkracht hangt, wijkt altijd naar de uitlaat uit en ligt vlakker dan de straal. Bij 30° en ~100 m/s is hij bijna horizontaal (82–88°), en bij 2°, zoals in het boek, hangt hij recht in de straal. Om het schip op hoogte te houden en met constante snelheid te laten gaan, moet de weerstand van het hele systeem ≈0,577 Mg zijn; bij een kleine weerstand (de ketting staat maar 2° af) versnelt het schip zijwaarts met ≈g·tan30°, en “iets meer dan 100 m/s” is maar een momentane waarde. Online: nee.
H47. Zonnedeeltjes verward met zonnewind. 400 km/s is zonnewind (~1 keV), geen straling. Gevaarlijk zijn de protonen van zonnevlammen aan 0,15–0,9 c, en daaraan ontkom je niet in 8 uur. Een fout van een natuurkundeleraar en ontwerper van afscherming. Online: nee.
H48. Afremmen bij Venus straalt neutronen uit en maakt Astrophage radioactief. Het afremmen van cellen aan 0,92 c in de atmosfeer van Venus zijn hadronische buien: ~10³² neutronen/s, ~10 mSv/u op het ISS, en 4·10⁵ keer meer C-14 in het CO₂ van Venus. In het boek komt het woord “neutron” niet één keer voor. Bij een dimmen van 1% is dat ~1 Sv/u op het ISS, een dodelijke dosis in uren, en de neutronendetectoren van ruimtetuigen zouden Venus zien als de helderste neutronenbron aan de hemel. 1 mg cellen uit met C-14 verrijkt CO₂ zou ~100 Bq geven — elke bètateller zou op kernreacties bij Venus wijzen. Online: nee.
H49. Tritium in de cel steriliseert de voortplantingslaag. Buien van afremmende cellen produceren tritium. In een waterige cel geeft het ~0,1 Gy/s, en op ~50 km boven Venus ~3·10³ Gy/s: de voortplantingslaag is steriel. De monsters van Arclight zouden van tritium gloeien. Tritium in DNA of eiwit verandert in helium-3 en breekt de binding van binnenuit — daartegen helpt ook de canon “de cel dooft externe deeltjes” niet, en Deinococcus groeit maar tot ~60 Gy/u tegenover ~10⁴ Gy per etmaal in de cel. In 1 mg cellen zit niet minder dan 10⁸ Bq tritium, en de vloeistofscintillator van elk lab zou het meteen zien. Online: nee.
H50. Centrifuge: de wet van Grace is fout (p. 357). Interne motoren van de spoelen veranderen het impulsmoment niet: bij het uitvieren van de kabels daalt de g-kracht als 1/r³, 50–60 keer, niet 14 keer. Om daarna “half a g” te hebben, is vooraf 25–30 g nodig. Online: nee.
H51. Versnellen naar een baan op zweefhoogte is een atmosferische terugkeer (p. 348–349). Het schip versnelt “bijna horizontaal” op zweefhoogte, waar de dichtheid is als op aarde op ~40 km. Aan 12 km/s is dat ~14 g weerstand en verhitting van het Apollo-type. Een stabiele baan met zo’n perigeum bestaat niet. Bij Adrian is het op zweefhoogte ~3·10⁻³ kg/m³, en bij een “bijna horizontale” versnelling is de weerstand bij 4 km/s al ~1,6 g — de stuwkracht van 2 g gaat bijna helemaal op aan weerstand, lang voor de baansnelheid. Eerst is een steile klim van nog 40–60 km nodig, niet “a little above the horizon”. Online: nee.
H52. Lek: volgevreten Astrophage kan “de impuls niet absorberen” (p. 351–352). Volgevreten Astrophage weerkaatst licht en “absorbeert” geen impuls. 10¹⁵ W in een doorboorde tank zou door het compartiment weerkaatst worden en het schip verbranden. De laag bij het gat is ~700 Mt en zou alle brandstof ontsteken. Een stuwkracht van 6 g — ~2·10¹⁵ W — verdampt een schip van ~100 t in milliseconden, en gloeiend hete wanden stralen op 4,26 en 18,31 µm en worden “Venus” voor de cellen in alle compartimenten: alle 20 t stralen uit (~400 Gt TNT). Het schip zou ontploffen voor het in een baan komt en de compartimenten afwerpt, en een afgeworpen compartiment met een lek is net zo’n bom bij de achtersteven. Online: nee.
H53. De zon is de helderste “Venus”, en de magnetische fase is nu eens verplicht, dan weer niet. De stuwkracht van een cel volgt volgens het boek de IR-helderheid van CO₂, en de zon is bij 4,26 µm ~4·10¹¹ keer helderder dan Venus: de cel vliegt de zon in. De magnetische start is nu eens verplicht, en dan weer niet nodig in de proeven van Grace en in de spin drive. Een hongerige cel wordt door het licht ~3 keer sterker geduwd dan door de zwaartekracht (weggeblazen als stof), een verzadigde heeft om te zweven ~1,4 W nodig bij een toevoer van ~5 mW — de hele voorraad in ~2 weken. “Hang out on the surface” is voor geen van beide mogelijk. Het enige consistente schema zijn stadia (opladen → start via het veld → CO₂ zoeken → deling → vlucht naar het heldere): de cellen van Arclight zijn gevangen in het zoekstadium, daarom werken de proeven zonder magneet, maar de brandstof van de boerderijen is in het oplaadstadium verzameld en zou zonder veld niet aanslaan, niet in de spin drive en niet in de doorboorde tank bij Adrian. Als de overgang zonder veld mogelijk is, is de magneet van Redell niet nodig, en ziet de cel bij de zon meteen haar IR — weer een vlucht in de zon. Online: deels.
H54. Gedumpte schakels vliegen de straal in. Een vrijgemaakte schakel van de ketting valt tegen de stuwkracht in, dus de straal in. Elk van de ~200 duizend schakels kaatst ~10¹² W naar de achtersteven terug, als ~25 kg TNT bij de nozzles. Dat is H43, 200 duizend keer herhaald. Online: nee.
H55. Grace’ rekenwerk: “less than 1 Pascal” (p. 451). 3,5% van 0,02 atm is ~71 Pa, niet “minder dan 1 Pa”. Een fout van 70 keer. “Honderd doses” wegen dan ~21 kg voor zeven tanks, meer dan de hele fles (10 kg). Online: nee.
H56. Luchtsamenstelling in de Hail Mary klopt niet (p. 122, 295, 394, 479–481, 486). Het compartiment is 0,33 atm, waarvan 0,2 atm zuurstof; de rest van ~0,13 atm wordt niet genoemd, en stikstof is aan boord “alleen dankzij DuBois”. Als de rest stikstof is, zou de lucht van het schip zelf de Taumoeba-82,5 doden, 80 keer boven de limiet. Als 0,33 atm zuivere zuurstof is, zoals bij Apollo, is de zin “one-fifth atmosphere” (p. 295) onjuist en wordt brand naast de brander en hete ammoniak niet besproken; als de rest stikstof is, zoals bij Skylab, is de cilinder van DuBois niet nodig, en zijn de preparaten “in sealed bins full of normal air” (p. 486) zonder proef steriel. Online: ja.
H57. Xenoniet: de bewerking spreekt zichzelf tegen (p. 161, 275, 325, 370–371, 474, 486). Geen enkel gereedschap krijgt xenoniet aan, maar een aardse boor boort het met afbrokkeling “als glas”, en toch is het “not brittle”. Afbrokkelen “als glas” is juist brosheid. “None of our tools would be able to cut it” (p. 474) is ook volgens het boek onjuist: xenonietgruis van de boor (p. 370–371) in een harsbinding snijdt xenoniet, zoals diamantpoeder diamant snijdt. Hoe de Eridianen zelf mallen, toleranties en gaten voor bevestigingen maken, wordt niet gezegd. Online: deels.
H58. Rocky “kon” zijn brandstof niet beschermen, hoewel hij de middelen had (p. 479–480, 494, 509). Stikstof heeft Rocky in elke hoeveelheid, stalen tanks passeert de Taumoeba niet, en compartimenten geven uren uitstel. “All failed” zonder uitleg: er waren middelen om minstens 50–70 t voor het afremmen te beschermen. Na 4–5 weken versnellen ging de Blip-A al aan ~0,15–0,2 c op koers naar Erid (~50–65 jaar vlucht bij een levensduur van Eridianen van ~689 jaar), en het probleem was alleen het voorbijvliegen van het doel: de reserve voor het afremmen is ~16–22% van de droge massa, 2–7% van de “millions of kilograms”. Zich verstoppen in de wand redt de Taumoeba niet van stikstof: om brandstof te eten moet ze de pasta in. Online: nee.
H59. Waarmee Rocky zich 6+ weken zonder brandstof verwarmt. Het compartiment van Rocky verliest bij 210 °C in de interstellaire duisternis megawatts, en verwarmen kan alleen met Astrophage. Zonder brandstof zou Rocky in uren tot een etmaal afkoelen. De tekst beweert zowel “geen brandstof” als “levensondersteuning werkt”. Het warmteverlies van het compartiment in 6 weken is ≈2·10¹³ J — maar ≈0,2 g Astrophage: als er grammen voor de verwarming overbleven, konden er net zo goed tonnen voor het afremmen overblijven. Online: nee.
H60. Het selectieregime kon “verstoppen in xenoniet” niet voortbrengen. De selectie liep bij constante stikstof. Een Taumoeba die zich in de wand verstopt, hongert daar, plant zich niet voort en wordt geen “kampioen”. “Verstoppen” en “stikstof verdragen” kon de selectie niet tegelijk vastleggen, en doorgang door xenoniet is een functie vanaf nul. Een toevluchtsoord verzwakt bovendien de selectiedruk op resistentie — daarom laat men bij Bt-gewassen opzettelijk refugia over. Twee onafhankelijke nieuwe eigenschappen vereisen, zoals bij combinatietherapie met antibiotica, het product van de kansen en verschijnen niet in ~20–30 selectierondes. Online: ja.
H61. Waarmee de Taumoeba betaalt voor de doorgang door 1 cm xenoniet. Een kanaal van 1 cm door xenoniet vreten kost ~0,02–0,14 J, terwijl de hele voorraad van de cel 10⁻⁶–10⁻⁵ J is, en in de wand is geen voedsel. Er blijft er één van drie over: de Taumoeba eet xenoniet, xenoniet is metastabiel, of de episode kan niet bestaan. Bij een dichtheid van xenoniet van 2–4 g/cm³ is een kanaal van 1 cm ≈2,4 µg materie, ~5000 celmassa’s, en zelfs 1 mm wand kost 10²–10⁴ keer meer dan haar voorraad, dus de proef van Grace met de schijven (doorgang “in een paar uur”) klopt ook niet. Als xenoniet bij afbraak energie afgeeft, is het een explosief, geen pantser. Online: deels.
H62. 22 mln kg Taumoeba uit “millions of kilograms” Astrophage (p. 493, 511). Biomassa is niet meer dan de opgegeten stof, en in geladen brandstof is er 0,1–3% stof. Uit “miljoenen kilogrammen” komt ≲10⁵ kg Taumoeba, niet 22 mln. En zonder voedsel sterft ze binnen een week: in de tanks zit dode massa. Online: nee.
H63. Zoeken met “radar”: “op een planeet geland, een mens gevonden”. Een vlak dat 90° is gedraaid, bestrijkt maar een halve hemel. Een stap van 5° bij een bundel van ~1° laat ~80% van de richtingen onbelicht, en het afstandsvenster is ~1 op 20 mln km. De kans om Rocky te vinden is enkele procenten, maar hij wordt gevonden. De bundel verbreden om de gaten te dichten kan niet: de reflectie wordt ongeveer 25 keer zwakker. Op ~20 mln km werkt gewone radioverbinding, en Grace had Rocky per radio kunnen oproepen, en Rocky had een baken kunnen plaatsen, waaraan Grace zelf denkt (p. 497). Online: nee.
H64. Dagelijks de flits van Rocky volgen is onmogelijk zonder correcties die niet in het boek staan. Na een maand doet het licht van Rocky ~3,4 dagen over de reis, verschuift Doppler 25,984 µm met ~33 µm, en is de Petrovascoop op de exacte frequentie afgesteld. Zonder correcties kon Grace de flits van Rocky niet dagelijks zien. Online: nee.
H65. “Minder dan 50 sterren bij Tau Ceti, bij twee leven”: sterren raken in miljarden jaren door elkaar. De bezaaiing was miljarden jaren geleden, en Tau Ceti beweegt met ~37 km/s, ~38 pc per miljoen jaar. De huidige buurt is toeval, en “de 50 dichtstbijzijnde sterren, bij twee leven” zegt niets over de frequentie van leven. Tau Ceti is bovendien ouder dan de zon, arm aan metalen en draait in een andere baan om het centrum van de Melkweg — 4 mld jaar geleden waren de zon en 40 Eridani niet haar buren. Online: nee.
H66. Scheurbuik en beriberi zijn te verhelpen met Grace’ eigen voorraad. Grace heeft voedsel voor 3 maanden en 40 maanden “comateus” mengsel met vitaminen. Als aanvulling bij de Taumoeba dekt dat 15–30 jaar. Scheurbuik en beriberi waren niet onvermijdelijk. Jaren van monodieet betekenen ook depressie (“zelfs lemuren leven niet van alleen bananen”), en de voorraad aards voedsel liet toe het menu te variëren. Scheurbuik doodt in maanden, natte beriberi in weken tot maanden, en zonder sporen van die vitaminen in de Taumoeba kon Grace de epiloog niet halen. Tegelijk volstaat ~10 mg vitamine C per etmaal tegen scheurbuik en ~1 mg B₁ tegen beriberi, dus een voorraad die 5–10 keer gerekt wordt, dekte jaren. Online: deels.
H67. Een Astrophage-cyclus met een rendement van ≈100% schendt de tweede hoofdwet. De cel neemt thermisch zonlicht (≈5800 K) op, slaat het op in massa en geeft het af als een bijna monochromatische gerichte bundel. De limiet van zo’n cyclus bij 369 K is ≈91,5%, dus ≈8,5% moet als warmte weg, en warmteafvoer staat niet in het boek. Bovendien kan een cel van 10 µm bij 96,4 °C ≈0,33 µW uitstralen, terwijl ze bij de fotosfeer ≈5 mW absorbeert, 15 duizend keer meer: een constante temperatuur aanhouden kan ze niet. Online: deels.
H68. Een cel kleiner dan de golflengte kan geen smalle bundel uitzenden. Een cel van ≈10 µm is kleiner dan haar golflengte van 26 µm en straalt breed uit, als een dipool: de divergentie is groter dan 2 rad. De bewering “elke cel straalt strikt naar achteren” is op zichzelf onjuist, los van de vraag of de bundel van opzij te zien is (H1). Een smalle bundel zou alleen een coherente laag van ≥10¹² synchrone cellen geven, en die staat niet in het boek. Online: deels.
H69. Verzadigde Astrophage naast een warm compartiment: waar blijft de warmte. Volgens de canon houdt zelfs verzadigde, volledig geladen Astrophage 96 °C aan. De warmte van Rocky’s compartiment (210 °C) stroomt onophoudelijk de tank in, en de verzadigde cellen kunnen ze nergens kwijt. Als ze naar neutrino’s gaat, laadt de brandstof zichzelf bij (perpetuum mobile); als ze naar buiten gaat, is er een warmteput nodig die er niet is. Vult H28 aan. Online: deels.
H70. De cel kan bij de zon niet blijven hangen en er ook niet opladen. Bij de fotosfeer absorbeert de cel ongeveer 6 mW, maar om tegen de zwaartekracht van de zon in te blijven hangen heeft ze ongeveer 40 mW nodig: het op hoogte blijven kost meer dan er binnenkomt, en daarmee meegerekend laadt de cel nooit op. Zelfs zonder die kosten wordt de voorraad voor versnelling tot 0,01 c (~450 J) in ~20 u verzameld, tot 0,1 c (~4,7 kJ) in ~9 etmalen (met afremmen twee keer zo lang), de volledige massa-energie van een droge cel in ~87 etmalen, en de voorraad voor een interstellaire reis aan 0,9 c met afremmen in ~4,3 jaar (aan 0,92 c ~5,5 jaar). Energie opsparen kan de cel alleen in vrije val of op ballistische lussen, en hoeveel ze voor vertrek oplaadt, zegt het boek niet (bij H53). Online: nee.
H71. Met licht afremmen voor Venus lukt de cel niet op tijd. Van de zon tot Venus is het ongeveer 108 mln km, aan 0,92 c is dat 6,5 minuten. Met haar eigen stuwkracht (~4 m/s² bij 6 mW) is de remweg vanaf 0,92 c ongeveer 3,7 lichtjaar, en de cel vliegt lang voor ze stilstaat langs Venus heen. Bij dezelfde stuwkracht geeft het schema “halverwege versnellen, halverwege afremmen” hooguit ~660 km/s en een overtocht van ~3,8 etmalen; 0,92 c kan dus niet de reissnelheid zijn, niet bij afremmen in de atmosfeer (H3, H6) en niet bij afremmen met licht, dat bovendien de energievoorraad voor de reis verdubbelt. Online: nee.
H72. Het remlicht van de cellen zou Venus verbranden. Als de cellen met licht afremmen en niet in de atmosfeer, schijnt elke cel naar voren, recht op de planeet. Bij een stroom van ~4·10¹⁹ cellen/s (~2·10⁷ kg/s) is het remvermogen 10²²–10²³ W, terwijl de hele zonne-instraling op Venus ~3·10¹⁷ W is. Zelfs de minimale schatting van ~10²⁰ W bij 0,01 c zou de atmosfeer tot 1000–4000 K verhitten, en die zou beginnen te ontsnappen: een andere manier van afremmen neemt de catastrofe van H7 niet weg. Online: nee.
H73. De cel kan Venus niet voorhouden. De sprong vanaf de top van de boog duurt ~7 minuten, het licht van Venus doet er nog ~6 minuten over om de cel te bereiken, en in die tijd verschuift Venus ≈28 000 km; mikken “op het zichtbare punt” mist met ~2,3 planeetdiameters. Om te raken moet de cel de hoeksnelheid van Venus kennen (~3·10⁻⁷ rad/s) en het voorhouden berekenen met een nauwkeurigheid van ~12″, bij een eigen hoekresolutie van ongeveer een radiaal, tegen de achtergrond van de zon, die ~10¹⁴ keer helderder is dan Venus. Blijft alleen continue zelfgeleiding langs een achtervolgingskromme, maar die vereist dat het doel steeds zichtbaar is en stuit op dezelfde diffractielimiet (H20). Online: nee.
H74. Aan 0,92 c verliest de cel Venus door het dopplereffect. Bij 0,92 c is alles vooraan ~4,9 keer naar blauw verschoven: de CO₂-lijnen van 4,26 en 18,31 µm komen aan op ≈0,87 en ≈3,74 µm, en op haar “eigen” golflengten ziet de cel al een ander deel van het spectrum van Venus (oorspronkelijk ~21 en 90 µm). De eigen snelheid is vanuit vrije vlucht niet te meten zonder spectrometrie van andere lijnen, en aberratie verschuift bovendien de zichtbare richtingen. De koers onderweg bijsturen kan de cel niet — er blijft een blinde sprong over, berekend op ~20 fotonen. Online: nee.
H75. De spin drive bestraalt het eigen schip: de cel moet 10³–10⁵ keer sterker naar voren stralen dan naar achteren. Een incoherente laag straalt in het beste geval als een lambertiaans oppervlak: 25% van de energie gaat onder een hoek van meer dan 60° met de as, ongeveer 3% bijna langs de romp, dat is ~4·10¹⁴ W op uitstekende constructies bij ~9·10¹⁵ W bij de start, en als de helft van het licht naar achteren door de doorzichtige plaat gaat — ~7·10¹⁵ W, ongeveer 1,7 Mt TNT per seconde. De radiatoren van het schip (~10⁴ m² bij 1500 K) voeren ~3·10⁻⁷ van het vermogen af, de gouden spiegel absorbeert ~0,5% bij 26 µm, dus naar achteren mag de cel niet meer dan ~6·10⁻⁵ van haar vermogen afgeven, en vensters voor de cellen zijn onmogelijk (saffier laat IR maar tot 5–6 µm door, diamant zou een absorptiefractie van ~10⁻¹² nodig hebben). De motor werkt alleen als de cel zelf een smalle bundel geeft, en dat kan ze niet (H68); een coherente laag daarentegen is een wapen: bij een nozzle van 1 m is de vlek op 1 AE ~4000 km en ~700 W/m². Online: deels.
H76. Het canonieke uitstralingstempo van 4 s oververhit de ondergrond. Zelfs in het beste schema (een band als monolaag op diamant, een hongerige buur op ~10 µm neemt de warmte op) raakt de vlek onder de cel bij uitstraling in 400 s ongeveer 100 K oververhit, en bij het canonieke tempo van 4 s ongeveer 10⁴ K. De cellen moeten dus ~100 keer trager ontladen dan in het boek; dan moeten op elk element tegelijk ~2,6·10⁹ cellen stralen, en met een scannende bundel valt het raster niet te tekenen — er is een bewegend projectiemasker nodig. De beperking van “4 s” bespreekt het boek niet als zwak punt (bij H40). Online: nee.
H77. De vlakke scheidingswand van de tunnel houdt 28 atm niet. De scheidingswand in de tunnel is een “big, un-reinforced flat panel” van “half an inch” dik. Een vlakke wand met een straal van ~0,75 m en een dikte van ~1,3 cm draagt bij een drukverschil van 28 atm buigspanningen van ~7 GPa — meer dan elk bekend materiaal; zelfs bij ~11 atm (variant H44) is dat ~3 GPa, het niveau van kevlar en koolstofvezel. De canonieke 29 atm maken de wand onmogelijk, zelfs voor een “magisch” materiaal (bij S56). Online: deels.
H78. De dood van de bemanning van de Blip-A door kosmische straling is onverenigbaar met leven bij 210 °C. Bij 210 °C wordt DNA door warmte ordes van grootte sneller beschadigd dan door straling, dus de Eridianen moeten een zeer krachtig herstel hebben, en daarmee ook stralingsbestendigheid: de hyperthermofiel Thermococcus gammatolerans verdraagt ~30 kGy, Deinococcus 5–15 kGy, terwijl 4–5 Gy een mens doodt. Galactische straling geeft zonder bescherming ~0,3–0,7 Sv/jaar — voor een mens is dat kanker na jaren, geen massale celdood, en zeker niet de dood van 22 van de 23. Symptomen en termijnen staan bijna niet in het boek (“Everyone get sick. Then everyone die”), dus Grace stelt de diagnose “stralingsziekte” zonder grond (bij S90). Online: deels.
H79. De bol van de Eridianen in de oceaan is onverenigbaar met een cyclus in stadia. De Eridianen kweken Astrophage in bollen in de oceaan (p. 327): de cellen laden op en delen zich zonder magnetische start en zonder vlucht naar de ster en naar een CO₂-doel. Als de stadia van de cyclus niet verplicht zijn, heeft Astrophage de reis naar de zon helemaal niet nodig (H27); als ze verplicht zijn, werkt de bol niet (bij H17, H53). Online: deels.
H80. De kleverige doos bij Adrian kan de cellen niet vangen. Bij Adrian worden monsters genomen met een doos met kleverige hars, die 21 uur wordt uitgezet. Als zich op een paneel van ~0,1 m² een laag van ~10⁹ cellen afzet, dragen de aankomende cellen aan 0,92 c ≈3·10¹² J (~0,7 kt TNT), en de vertrekkende, die tot minstens 0,01 c versneld zijn, ~10⁸ J. Onverwoestbare cellen zouden door hars en romp heen schieten, niet blijven plakken (bij H21). Online: ja.
H81. De ketting van 10 km reikt niet tot de voortplantingslaag. Bij een stuwkrachthelling van 30°, een schip van ≈120 t en een ketting van 2–10 t staat de ketting 82–88° van de verticaal af en zakt maar 0,3–1,4 km. Om de ketting de nodige ≈1 MN weerstand te laten geven bij 100 m/s, moet de luchtdichtheid ~0,5 kg/m³ zijn, anders versnelt het schip gewoon zijwaarts. Ketting en bundel uit elkaar houden kan alleen met een gewicht zo zwaar als het schip (stuwkracht en bundelvermogen verdubbelen) of met een aparte monsternemer (bij H46, S124). Online: deels.
H82. Astrophage kan in de voortplantingslaag niet blijven hangen: zweven kost 800 keer meer dan de toevoer van de ster. Zweven op fotonenstuwkracht kost P = m·g·c: ≥9·10⁻⁵ W voor een droge cel van 20 pg en 0,075 W voor een geladen cel van 17 ng. Samen met het warmteverlies bij 96,4 °C aan gas van −51 °C is dat ≥1,5·10⁻⁴ W per cel, 800 keer meer dan ze van Tau Ceti krijgt (≈2·10⁻⁷ W); een geladen cel verbruikt ~0,42% van haar massa per etmaal en kan ≈4,4 jaar zweven. Om de verwarming van de laag niet boven die van de ster te laten uitkomen, moet de celdichtheid ≤0,02 cm⁻³ zijn, en dan komt de Taumoeba eens in de maanden of jaren een prooi tegen (bij H25). Online: nee.
H83. De Taumoeba heeft niets om zich in de laag te houden: geen drijfvermogen, geen rustfase. De Taumoeba is ~2·10⁴ keer zwaarder dan het gas van de laag (0,02 atm, −51 °C), en om 1 ng te dragen is een waterstofbel van ≈0,3 mm nodig — dat is geen amoebe meer. Het schema “deelt sneller dan ze valt, en opwaartse stromen tillen haar op” helpt niet: turbulentie zou de Taumoeba over kilometers hoogte uitsmeren, en bijna altijd zou ze buiten de laag van 200 m zijn waar het voedsel is, en in neerwaartse stromen zou ze nog sneller vallen. Alle modellen van leven in wolken (Sagan en Salpeter voor Jupiter, Seager e.a. voor Venus) vereisen een rustfase, en de Taumoeba heeft die niet; binnen zwermen Astrophage op hun motoren hangen kan ze ook niet, want ze doodt de zwerm in seconden en zet zo zelf haar “lift” af (bij S53). Online: nee.
H84. De uitlaat van Rocky wijst langs Grace heen. Na ~30 etmalen gaat Grace (1,5 g) aan ≈0,13 c op ~340 AE van Tau Ceti, Rocky (2,1 g) aan ≈0,18 c op ~460 AE, de koersen lopen ~95° uiteen, en de uitlaat van Rocky staat onder ~34° met de zichtlijn van Grace. Bij een smalle bundel zijn alleen de zijlobben zichtbaar, ~10⁻¹⁹ W/m², en zonder correctie voor de looptijd van het licht is de fout in de positie van Rocky ~100 AE. Ofwel is de bundel breed (en dan wordt de “radar” van Grace zwakker, H63), ofwel was er geen dagelijkse volging (bij H64). Online: nee.
H85. Bij de zon moet een cel nu eens tegen het licht, dan weer tegen de zwaartekracht in zweven, en het ‘evenwichtspunt’ is een ladingsniveau, geen plek. In het boek ‘hang out on the surface of the sun gathering energy via heat’ de cellen. Maar licht en zwaartekracht van de zon nemen allebei af als 1/r², dus hun verhouding hangt niet van de hoogte af: er is geen evenwichtspunt in de ruimte, alleen een evenwichtsmassa van de cel. Voor een cel van 10 µm bij de fotosfeer (instraling ≈5 mW) is dat ≈60 pg. Een hongerige cel van 20 pg is lichter: het licht duwt drie keer harder dan de zwaartekracht trekt, dus moet ze voortdurend naar de zon toe stuwen, met haar uitlaat naar buiten. Na ~2 weken, bij 60 pg, passeert ze het evenwicht en moet ze daarna van de zon af stuwen, met de uitlaat in de zon. Het evenwicht zelf is indifferent: er is geen terugdrijvende kracht, en elke geabsorbeerde joule maakt de cel zwaarder en haalt haar uit evenwicht, dus positie houden kost altijd energie, |m·g − F_licht|·c. Al zwevend kan de cel maar energie opslaan tot ≈120 pg (twee keer de evenwichtsmassa), ≈0,6% van de canonieke lading van 17 ng; daarboven vreet het zweven de hele instraling op. In de ~5 weken tot die grens gaat ≈30% van de geabsorbeerde energie als uitlaat terug de zon in en ≈16% naar buiten in de lijn van 25,984 µm. Bij 10% verduistering is dat ≈1,6% van de lichtkracht van de zon in één enkele lijn, ~170 keer meer dan wat de zon uitstraalt op alle golflengten boven 20 µm: de hele ster zou in de Petrova-lijn oplichten, niet alleen een boog naar Venus, en men had haar meteen gevonden. De zonnewind speelt hier nauwelijks mee (zijn druk bij de corona is ~1% van de lichtdruk). Een baan helpt evenmin: een hongerige cel blijft helemaal niet in een baan, en bij een cel die steeds zwaarder wordt krimpt de baan, wat samen met de Poynting-Robertson-remming (weken bij de zon) haar de fotosfeer in voert. Vult H70 aan (daar zweven tegen de zwaartekracht voor een watercel van 0,55 ng) en H53. Online: nee.
H86. Hoe de Taumoeba Astrophage vangt in gas. In het boek is de Taumoeba een eencellige rover, een ‘amoebe’, maar hoe ze in gas van 0,02 atm en −51 °C haar prooi vindt en opslokt, staat er niet. Amoeben in water hebben schijnvoetjes en een ondergrond om over te kruipen; ciliaten en flagellaten hebben trilharen en zweepharen; dat werkt allemaal in vloeistof. In ijl gas (gemiddelde vrije weglengte ≈1,7 µm, vergelijkbaar met de cel) kun je niet kruipen, niet zwemmen en geen prooi naar je toe wuiven: trilharen leveren er honderd keer minder stuwkracht dan in water, minder dan het gewicht van de cel, en Astrophage met zijn eigen motor is duizenden keren beweeglijker. Wat overblijft is een loterij: de Taumoeba valt met 1–4 cm/s door de zwevende Astrophages en eet op waar ze tegenaan botst. Zo kamt ze 0,001–0,05 cm³ gas per uur uit, en om verzadigd te raken heeft ze tientallen tot duizenden cellen per cm³ nodig — zoveel dat de laag oververhit raakt (H25, H82). Een rover die op geluk vertrouwt, zou er anders uitzien: een groot vangoppervlak, zoals de tentakels van een hydra of zeeanemoon, of de draden van ballonvarende spinnen. Een kleverig net van draden van ~1 mm zou de doorsnede 10²–10³ keer vergroten en de benodigde prooidichtheid tot dicht bij de thermische grens van de laag brengen, maar de Taumoeba uit het boek is een naakte cel. Bovendien droogt het blootliggende membraan, zonder welk er geen fagocytose is, in het droge gas van Adrian (CO₂, methaan, argon, geen water in de samenstelling) binnen seconden uit, en bij −51 °C bevriest het cytoplasma van een cel op waterbasis, zodat schijnvoetjes nergens mee kunnen bewegen; een beschermende mantel zoals bij sporen zou het opslokken van prooi onmogelijk maken. Hoe de Taumoeba eet, legt het boek niet uit (zie H25, H83, S53). Online: nee.
Vergezochte punten
S1. Spin drive: koppeling van de cellen met het schip. De impuls van fotonen komt bij de cel terecht. Hoe ze de kracht aan de plaat doorgeeft en waar de warmte blijft, legt het boek niet uit. Online: nee.
S2. Vermogen en sterkte van de spin drive. 1,5 g op 2,1 mln kg is ~9 PW gericht licht. De kracht op 1009 elementen is haalbaar, maar zelfs kleine absorptie in de platen vereist koeling die er niet is. Voor een Beetle van enkele pond met een bundel van ~1,8·10¹⁴ W (~42 kt TNT per seconde) is het afvoeren van parasitaire warmte nog moeilijker dan voor het schip. Voor een schip van 1000 t bij 1,5 g is de bundel 4,4 PW, en al een absorptiefractie van 10⁻⁶ (4,4 GW) vereist ~3000 km² ideale radiator bij 400 K. Als de verplichte ~8,5% cyclusverliezen (H67) op het schip vrijkwamen, is dat ~375 TW. Online: nee.
S3. Detectie van de lijn vanaf de aarde, vooral vanuit Poelkovo. Bij 25,984 µm geven de atmosfeer en een warme telescoop een enorme achtergrond, en een droge hooggelegen locatie en speciale apparatuur zijn nodig. Poelkovo op zeeniveau bij Sint-Petersburg is de slechtste plek voor een ontdekking. Zwakke bronnen in het midden-IR worden onderscheiden door een naburig stuk hemel af te trekken, maar bij een brede uitgestrekte boog zit ook in het naburige stuk haar gloed, en het aftrekken van de achtergrond vreet het signaal zelf op. Online: nee.
S4. Strooilicht van de zon. De top van de boog staat ~14° van de zon: waarnemen kan alleen overdag of in de schemering, tegen strooilicht. Online: nee.
S5. Xenoniet. Sterkte, hardheid, doorzichtigheid en gieten uit twee vloeistoffen tegelijk vereisen onbekende chemie. Weir zelf noemt xenoniet “magic stuff”. De mallen voor de schakels zijn van aluminium, en xenoniet hechten de Eridianen stevig aan aluminium — hoe scheidt men het gietstuk van de mal? De uithardingswarmte is bij de superisolatie van xenoniet uit dikke gietstukken niet af te voeren. Beweegbare hermetische verbindingen van xenoniet zijn er in het boek niet — alleen vaste lijmverbindingen en starre kettingschakels, en elasticiteit, breuktaaiheid en dichtheid van het materiaal worden niet gegeven. Online: ja.
S6. Verstrooiing van de Petrova-lijn op stof. De zichtbaarheid van de boog berust op verstrooiing van licht door stof, maar de stofdichtheid, de verstrooiingsefficiëntie bij 26 µm en de helderheid van de boog zijn niet berekend. Bij een aanvankelijk dimmen van 0,01% en een fractie verstrooiing naar de aarde van 10⁻¹¹–10⁻⁹ is de helderheid van de boog ~0,26–26 MJy/sr, terwijl de achtergrond van zodiakaal stof op 25 µm zelfs op 90° van de zon 16–81 MJy/sr is (COBE/DIRBE). Een strikt verbod is er niet, maar de boog is in het beste geval vergelijkbaar met de achtergrond. Online: nee.
S7. Interstellair medium bij γ ≈ 10. Bij γ ≈ 10 draagt elk proton van het tegemoetkomende gas ~8,6 GeV. 1 mm pasta houdt zo’n stroom niet tegen zonder de “magie” van Astrophage, en de huid ervoor produceert secundaire neutronen. Bij γ ≈ 10 en 1 atoom/cm³ komt er op de neus ~400 kW/m², ongeveer 300 zonneconstanten, en hoe de neus die warmte afvoert, wordt niet gezegd. Online: ja.
S8. De Beetles en het interstellair medium. De Beetles hebben een kop met camera’s vooraan en helemaal geen bescherming tegen tegemoetkomend gas, terwijl de Hail Mary een laag Astrophage heeft. Online: ja.
S9. Kabelcentrifuge. Trillingen van de bundel aan de kabels dempen nauwelijks en vereisen actieve demping, terwijl in het boek “de computer alles doet”. Risico’s zijn resonantie, ruk en breuk. De transversale mode van de kabel is ongeveer 4 Hz, de longitudinale ongeveer 0,9 Hz (voelbaar als een pulserend gewicht), het slingeren van compartiment en verbinding heeft een periode van 10–20 s. Lopen op de loopband, pompen en stappen zullen, als ze de eigenfrequentie of de dubbele frequentie treffen, het systeem tot bezwijken toe laten slingeren. Online: deels.
S10. Overleving in coma. Bij primaten met het gen is de overleving in coma 100%, terwijl in de vlucht 1 van de 3 het haalde. Het boek bespreekt dit niet. Online: ja.
S11. Sterrennavigatie van de Beetles bij 0,93 c. Bij 0,93 c comprimeert aberratie de hemel tot een kegel van ~22° en verschuift Doppler de kleuren. Een gewone sterrensensor herkent de sterrenbeelden niet, en een herberekening van de catalogus is nodig, waarover geen woord valt. Vooraan ziet de camera bij Doppler ×5,25 wat de sterren op 2,1–3,7 µm uitstralen (er is een IR-catalogus nodig), achteraan bij ×0,19 het gebied van 76–133 nm, waar sterren bijna niet stralen, en onvervormde kleuren zijn alleen te zien op een ring van ~47° van de koers. De voorste camera sneuvelt onder het tegemoetkomende gas (H12), dus alleen zijdelings zicht blijft over, en dat wordt niet besproken. Online: nee.
S12. Omgaan met een stof bij 96,415 °C. De pasta houdt 96 °C aan met “oneindige warmtecapaciteit” en is niet te koelen. Een romp met zo’n laag moet van de bemanning geïsoleerd worden, en alle lagetemperatuurhandelingen met de brandstof zijn onmogelijk. Online: nee.
S13. Astrophage als verwarming en radiator. Als verwarming of koelkast wordt Astrophage alleen punctueel toegepast. Bij 9·10¹⁶ J per kilogram is dat vreemde bescheidenheid. Online: nee.
S14. Boerderijen in de Sahara en verwarming van de aarde met Astrophage. Een kwart van de Sahara onder glas is 6–23 Gt glas, bij een wereldproductie van ~0,1 Gt/jaar. De aarde verwarmen met Astrophage van Venus (~4300 t/jaar voor 10%) stelt niemand voor. Behalve glas zijn ~2·10¹² statische magneten en IR-filters nodig, en alleen al de montage van 2·10¹² panelen zou ~1,5 jaar duren, zelfs bij 10 mln arbeiders aan een paneel per minuut. De bouwtijd van de boerderijen noemt het boek niet. Online: deels.
S15. Exploitatie van de boerderijen in de Sahara. Stof, reparatie en oogst op 2 mln km² betekenen 1–2 mld schoonmaakrobots, 10¹⁰ paneelvervangingen per jaar en miljoenen mensen. In het boek leverde de boerderij “regelmatig wat beloofd was”. 1–3 mln specialisten (5–30 mln bij handwerk) opleiden duurt langer dan het hele project, en ze zouden weggehaald moeten worden uit de glasindustrie, de elektronica en de logistiek, die de panelen zelf maken. Voeg daar 10 Sahara-staten aan toe, kampen voor miljoenen, de meningitisgordel en rebellen. Panelen met water wassen kan niet: bij ~0,2 l/m² is dat ~12 km³ per jaar, ongeveer een zevende van de afvoer van de Nijl, terwijl stof 0,3–1% van het licht per etmaal opslokt en reiniging eens per 1–2 weken vereist. De vervanging van ~10¹⁰ panelen per jaar slokt bijna de hele wereldproductie van vlakglas op, en zand schuurt bovendien het glas, waardoor de doorzichtigheid met procenten per jaar afneemt. Online: nee.
S16. Gemiste “Astrophage-economie”. De stroom bij Venus is ~2,5 mln t Astrophage per etmaal, en de brandstof van de Hail Mary vliegt in 1–2 minuten voorbij. Een populatie op 0,1% van de zonneluminositeit zou 20 mld keer meer geven dan de wereldenergievoorziening. Ze wordt vernietigd zonder overwogen te zijn. Volgens de canon absorbeert Astrophage elke straling en deeltjes zonder boven 96 °C op te warmen — een kant-en-klaar pantser en herbruikbare opslag voor gepulste nucleaire bronnen. De agent verwierp het idee eerst en gaf daarna de fout toe. Hatch zegt terloops “breeding the stuff on the moon or something”, maar niemand pikt het idee op of beoordeelt het. Online: deels.
S17. Plateau van 10 % en stabiliteit van de Taumoeba. Identieke 10% bij alle sterren is bijsturen. De Taumoeba bij Venus zonder rustfase, reservevoer of herhaalde uitzaai geeft “boom-crash”, geen overwinning voor altijd. Met een tekort aan CO₂ is het plateau niet te verklaren: op Venus is er ~4,8·10²⁰ kg CO₂, terwijl een populatie op 10% van de lichtkracht in de orde van 10¹⁵ kg nodig heeft. Er is een mechanisme nodig dat een dichte populatie harder treft en meeschaalt met de lichtkracht van de ster, en dat is er niet. Online: nee.
S18. Kernfysica van de Eridianen. Onwetendheid over straling spreekt het werk van de Eridianen in stralingsgordels tegen. Onwetendheid over de kern is ongeloofwaardig voor scheikundigen: een atoommassa van ijzer van 56 bij lading 26 wijst meteen op neutronen. Zonder radiogene warmte klopt de geologie van het binnenste niet, zonder kernfusie de energie van de eigen ster, en de berekening van de stuwkracht van Astrophage-motoren stuit rechtstreeks op E = mc². Radioactiviteit werd op aarde ontdekt met scheikunde, de elektroscoop en calorimetrie, zonder zicht. Online: ja.
S19. Ruimtelift van Erid zonder raketvoorgeschiedenis. De synchrone baan van Erid ligt ~17 300 km boven het oppervlak, Δv ~19 km/s. Een lift zonder raketprogramma is niet te bouwen, en dat ontbreekt in het boek. Online: nee.
S20. Eridianen: afplatting, kalender, “geen noodzaak” en bron van Astrophage. Van de top van de lift tot de ontsnappingssnelheid is het maar ~4,4 km/s. “Geen noodzaak” om voorbij de baan te vliegen is zwak, en hoe de Eridianen de ziekte van de ster opmerkten, wordt niet getoond. Hoe de Eridianen het dimmen opmerkten (het klimaat reageert pas na decennia, direct zichtbaar is het alleen vanuit een baan) en het met Astrophage in verband brachten — wordt niet getoond. Rotatie zonder licht merkt men alleen aan dagelijkse drukschommelingen en getijden, het jaar is vanaf het oppervlak bijna niet te zien, dus nauwkeurige astronomie kregen de Eridianen pas vanuit een baan — en dan is de onwetendheid over straling nog vreemder. De ster (≈15,7 kW/m²) levert bijna alle 210 °C aan het oppervlak, en een verlies van 10% verlaagt de evenwichtstemperatuur met 11–13 K: vanaf het oppervlak is dat een trend over decennia, vanuit een baan meteen. Online: nee.
S21. Eridianen: “de ruimte is leeg”, planeten en elektromagnetische straling. Rocky acht de ruimte “leeg”, hoewel de Eridianen in stralingsgordels werken. Spectroscopie en de Petrova-lijn kennen ze zonder straling te begrijpen, en dat alles verwerken ze zonder computer. De Eridianen weten dat Astrophage door de “leegte” naar Thrid vliegt, bestuderen hun sterke magnetosfeer en kennen de samenstelling van de atmosfeer van Thrid, wat zonder spectroscopie onmogelijk is. De nauwkeurigheid van de astrometrie van Rocky (~10⁻⁵ voor de massa en de baan van Adrian) vereist telescopische detectoren, en welke instrumenten een blinde soort gebruikt, wordt niet gezegd. Online: ja.
S22. Mars wordt genegeerd. Het CO₂-signaal van Mars is ~60 keer zwakker dan dat van Venus, maar bij chaotisch zoeken zou een deel van de cellen toch naar Mars gaan. Het boek ziet Mars gewoon niet. De CO₂-kolom boven 1 m²: Venus ~10⁶ kg, Mars ~160, Thrid tot ~400, en Thrid, met een druk van <1% van die van de aarde, is een werkende voortplantingsplaneet, dus “Mars is te koud en te ijl” is geen argument. Online: nee.
S23. Chronologie van de epiloog (voorwaardelijk). Het licht van de herstelde zon zou Erid niet eerder dan ~29 jaar na de start van de Beetles bereiken, en de epiloog speelt 1–3 jaar eerder. Online: nee.
S24. Exponentieel dimmen en het “vroegste stadium” (2.1). Bij zuiver exponentieel verloop is het verlies bij detectie al ~0,27%, driemaal de zonnecyclus. Dat is niet het “vroegste stadium”. Online: nee.
S25. Vroege weeranomalieën (2.1). Tornado’s en nachtvorst bij −1…−2% zijn aannemelijk, sneeuw in Vietnam is overdreven. De schaal van de dreiging bij −10% geeft het boek juist weer. De beoordeling “sneeuw in Vietnam is overdreven” moet worden ingetrokken: het orkaanseizoen wordt in het boek korter, wat strookt met afkoeling, en afkoeling verlaagt de sneeuwgrens en maakt regionale sneeuwval mogelijk. Online: nee.
S26. Methaan uit Antarctica (2.1). Om te compenseren is 400–1400 Gt methaan nodig, en in ijs dat +1 cm zeespiegel geeft zit ~180 t. Een explosie op 50 m geeft grondwerp en neerslag, “minimal radiation” klopt niet, en 20% van de energie van de bommen zijn neutronen. Bij 245 (in het origineel 241) ladingen op 50 m — grondwerp en een radioactieve wolk (ondergronds is ~560 m nodig voor 100 kt), 20% van de energie als neutronen van 14 MeV; het ijs koelt de oceaan af met ~0,0002 K, niet met een graad. Koolstof onder het ijs zit niet in het ijs, maar in sedimenten onder de gletsjer (honderden Gt) en komt vrij over eeuwen, niet in een maand, en drijvend shelfijs doet bij het smelten de zeespiegel nauwelijks stijgen. Gashydraten op de zeebodem zijn zinvoller, maar hun methaan zal grotendeels in het water oplossen en oxideren. Online: ja.
S27. Epiloog en klimaat (2.1). De luminositeit keert in een jaar terug, het klimaat in tientallen jaren, de oceaan en gletsjers in eeuwen. De epiloog zwijgt daarover. De terugkeer van de lichtkracht van 90% naar 100% voegt ~24 W/m² toe, terwijl het uitgestoten broeikasgas blijft (het methaanoverschot neemt af met een karakteristieke tijd van ~12 jaar), en na de “genezing” van de zon krijgt de aarde een tweede catastrofe — oververhitting. Het afbouwen van de maatregelen moet worden afgestemd op het herstel van de zon, en het boek merkt dat niet op. Online: nee.
S28. Onopgemerkt dimmen van naburige sterren. Sirius en α Centauri zijn fotometrische standaarden (Hipparcos, Gaia, TESS). Dimmen met 10% zou meteen opgemerkt worden, en de besmettingsketen valt niet te reconstrueren uit enkele jaren amateurgegevens. Online: nee.
S30. Toeval in de timing. Twee beschavingen bij naburige sterren bereiken in hetzelfde decennium interstellaire vluchten. Bij een levensgeschiedenis van miljarden jaren is de kans ~10⁻⁷, en een verklaring ontbreekt. Online: ja.
S31. Biochemie en energetica van de Eridianen. DNA wordt bij 210 °C vernietigd (het record van aards leven is ~122 °C). Een hoogenergetische soort aan de top van een donkere voedselketen is niet onderbouwd. Online: nee.
S32. Kettingscène bij Adrian. Een ketting van 10 km uit 200 duizend schakels is met de hand gegoten, hoewel de Eridianen een xenonieten kabel voor de lift hebben, en boorstangen of een kabel zuiniger zijn. Bovendien geeft fotonenstuwkracht in een atmosfeer een brandhaard ter grootte van een kernexplosie. Bij een fotonenuitlaat is elke 1 MN stuwkracht ~300 TW straling, geabsorbeerd in de atmosfeer: een continu gevoede vuurbal met schokgolven en röntgenstraling precies in de laag waar het levende monster vandaan komt. Online: nee.
S33. Akoestiek van het tussenschot en passieve sonar. Geluid door het xenonieten tussenschot passeert twee grenzen met een enorm impedantieverschil, maar Grace hoort Rocky. Een passieve sonar die vingers achter aluminium onderscheidt, vereist megahertzfrequenties. De buigstijfheid groeit met de derde macht van de dikte, en een sterke, star bevestigde plaat voor 28 atm werkt slecht als breedbandig membraan: het geluid zou al aan de menselijke kant luid moeten zijn. Een trillende wand vernietigt bij een willekeurige geluidsachtergrond de ruimtelijke structuur van het geluid, en voor kleine details zijn frequenties van ~100 kHz–1 MHz nodig (golflengte 3,4–0,34 mm), die in een gewone achtergrond niet voorkomen. Online: ja.
S34. Fysiologie van de Eridianen. Kwikbloed vervoert wateroplosbare stoffen niet zonder omhulsels, en een interne O₂↔CO₂-cyclus levert zelf geen energie. Groei binnen het pantser wordt niet beschreven. Duisternis op de bodem van de atmosfeer sluit zicht niet uit (diepzeevissen met ogen en bioluminescentie), en online wordt erop gewezen dat er op Erid ~7× zoveel licht is als op aarde. Online: deels.
S35. Kennis, archieven en samenleving van de Eridianen. Schrift, archieven en specificaties van een technische beschaving worden niet getoond. Het geheugen van Rocky alleen vervangt ze niet. Online: deels.
S36. Onwetendheid over de speciale relativiteit bij de bouwers van een relativistisch schip. De elektrodynamica van Maxwell leidt naar Lorentz, en tests van een bijna-lichtsnelle aandrijving zouden meteen afwijkingen tonen. Bouwers van een relativistisch schip zonder speciale relativiteit zijn ongeloofwaardig. Online: deels.
S37. Politiek en missieontwerp. Stratt krijgt absolute internationale macht zonder verzet van staten. De enige specialist wordt met geweld gestuurd, en er zijn geen reservemissies en geen tweede doel. Lokken wordt meegenomen met de zin “You just got drafted” zonder instemming van ESA, Leclerc werkt onder druk, en mensen die “very annoyed with each other” zijn, worden in één groep gezet. De betrouwbaarheid van het team hangt aan Stratt alleen — “een Zwitsers uurwerk met één tandwiel”. Online: ja.
S38. Energetica van de biosfeer van Erid. Het oppervlak van Erid is “pikdonker”, maar de biosfeer ontvangt “een ongelooflijke hoeveelheid energie”. De geothermische flux is 10⁴ keer kleiner dan die van de ster, en de warmte van een hete oceaan is geen voedsel. Online: deels.
S39. Tau Ceti is de voor de hand liggende verdachte als bron. Tau Ceti ligt in het midden van de besmette cluster, vlak bij de plek waar het spoor verdwijnt, en zonder symptomen. Een klassiek natuurlijk reservoir, maar op aarde heeft niemand deze hypothese geopperd. Van de sterren in de keten staat alleen ε Eridani (5,5 lj) dichter dan 8 lj (de grens van het bereik volgens het boek) bij Tau Ceti, en het spoor breekt af precies bij de enige ster die Tau Ceti rechtstreeks kan besmetten; 40 Eridani werd waarschijnlijk besmet door ε Eridani (6,3 lj). Online: deels.
S39a. Tau Ceti kon al lang op het plateau van 10% zitten. Tau Ceti kon al ruim vóór het begin van de fotometrie 10% gedimd zijn en sindsdien op het plateau staan. Dat is vanaf de aarde moeilijk te onderscheiden, en niemand probeerde het. Online: nee.
S40. De aarde stelt de wetenschappelijke vraag naar het doel van de missie niet. De alternatieven “niet besmet / ingedamd / al lang op het plateau” worden niet besproken en niet getoetst met waarnemingen die onvergelijkbaar goedkoper zijn dan een schip. De beslissing is één schip zonder terugkeer naar een ongecontroleerd doel. Wat de aarde met het antwoord zal doen, is niet doordacht: de Beetles brengen alleen gegevens (5 TB), zonder monsters, en Grace vraagt zich zelf af of men “Astrophage niet in Tau Ceti moet gooien”. De gemiddelde gasdichtheid op de route was het goedkoopst vanaf de aarde te meten aan de hand van absorptielijnen in het spectrum van Tau Ceti, maar ook dat is niet gedaan. Online: nee.
S41. Het Sahara-project is door de optelsom van middelen onuitvoerbaar. Het nummer was gereserveerd voor een samenvattende notitie en is nooit ingevuld. Er is 6–23 Gt glas nodig (honderden jaren wereldproductie), plus 1–2 mld robots, 10–35 mln personeel (100–300 mln bij handwerk) en 1–30 mln specialisten. De brandstof stapelt zich op in 4,7 jaar volgens de norm van het boek, ~9 jaar bij de echte zon, 40–70 jaar met de Carnot-limiet en 1000–1800 jaar bij de brandstofmassa gecorrigeerd volgens H4. Brengt H9, S14, S15, S77 en S85 samen. Online: deels.
S42. Een dag op Erid van 5,1 u bij een baan op 0,2 AE: de getijden hadden de rotatie moeten afremmen. Op 0,2 AE remmen getijden Erid ~30 keer sneller af dan Mercurius. Je zou getijdenvergrendeling of resonantie verwachten, geen dag van 5,1 u. Kunstmatig valt zo’n dag ook niet te verklaren: een planeet op toeren brengen vereist ≈1,6·10³² J. Online: nee.
S43. Ammoniakatmosfeer van Erid: bron en stabiliteit, een “gespannen veer”. Ammoniak is een “gespannen veer”: ultraviolet zou 29 atm in 10⁴–10⁶ jaar vernietigen. Een bron die het aanvult is nodig, en die staat niet in het boek. De oxidatie 4NH₃ + 3O₂ → 2N₂ + 6H₂O geeft ~330 kJ per mol, en de zuurstofbiosfeer van de Eridianen zelf zou zo’n atmosfeer opeten, zoals bij de Grote Oxidatie. Aanvullen vereist ~3·10¹⁴–3·10¹⁶ kg/jaar, dat is 10¹⁴–10¹⁶ W — haalbaar voor een industriële Astrophage-beschaving, maar niet voor een soort zonder transistor. Online: nee.
S45. Vorm van de Petrova-lijn: scherpe hoek op de top. Een draai van de boog met ~109° aan 0,92 c vereist een stop op de top en een massaverhouding van ~576. Een vloeiende stijging met een worp verklaart niet waarom de hele boog zichtbaar is. Online: nee.
S46. Labo-experimenten van Grace en de thermische achtergrond. In een “donkere” kast stralen de wanden bij 20 °C zelf bij 4,26 en 18,31 µm helderder dan Venus, en het glas van de lamp is voorbij ~5 µm ondoorzichtig. De experimenten van Grace tonen niet wat hij eruit afleidt. Het lichte lab en de donkere kast verschillen alleen in zichtbaar licht, waarop de cellen volgens dezelfde proeven niet reageren, en in het IR is de omgeving gelijk. Een rechtvaardiging zou alleen de halogeenlamp van de microscoopverlichting kunnen zijn (kwarts laat tot ~4 µm door), maar in het boek is die er niet. Online: nee.
S47. De terugweg naar de zon. Na de deling vliegen beide cellen naar de zon, en de stroom terug is tweemaal die vooruit. De Petrova-lijn zou een “driehoek” zon–Venus–zon moeten zijn, terwijl er in het boek één boog is. Een goedkope terugkeer door vallen (≈35 km/s wegwerken bij Venus en ≈620 km/s bij de fotosfeer, 400–7000 keer goedkoper dan terug versnellen) zou het gat dichten, maar het boek sluit die uit: ISRO meet 0,92 c bij cellen die van Venus wegvliegen (p. 87). Online: nee.
S48. Andere organismen in de Petrova-lijn bij Adrian. Tot de baan van Adrian kunnen alleen organismen met een eigen aandrijving (nieuwe fotonenraketten) of “passagiers” op Astrophage komen. Hoe bacteriën en amoeben daar komen, wordt niet gezegd. Online: nee.
S49. Voortplantingslaag bij Adrian dunner dan 200 m. De schaalhoogte is daar ~3 km, en op 200 m verandert de CO₂-druk met 5–8%. Een laag dunner dan 200 m is niet met druk alleen vast te leggen, een scherpe grens is nodig, en die is er niet. Cellen die naar de ster vertrekken, richten hun uitlaat naar beneden, en licht van 26 µm wordt door de dichte CO₂-atmosfeer geabsorbeerd, dus waarom de “IR-wolken” van boven zichtbaar zijn, is onduidelijk. De vlekkerigheid betekent dan weer dat de voortplanting van lokale omstandigheden afhangt, niet alleen van de CO₂-druk. Online: nee.
S50. Banden “zoals bij Jupiter” en rotatie van Adrian. Veel zonale banden “zoals bij Jupiter” wijzen op snelle rotatie, terwijl getijden op 0,54 AE de rotatie hadden moeten afremmen. Banden en getijden zijn onverenigbaar. Online: nee.
S51. Fluxbalans 1:1 en sterfte. Precies 1:1 tussen aankomst en vertrek betekent dat Astrophage onderweg onsterfelijk is. Maar het boek zegt zelf dat hij sterft. Online: nee.
S52. Stikstof als gif. N₂ is de inerte vorm van stikstof, en actief ammoniak is voor de Taumoeba onschadelijk. Het mechanisme van toxiciteit is tegengesteld aan de chemie, en bij ~70 Pa is sterven “in seconden” niet verklaard. Online: deels.
S53. Hoe de Taumoeba zich in de voortplantingslaag houdt. De Taumoeba zakt met 1–4 cm/s en doorloopt een laag van 200 m in 1,5–6 u, drijfvermogen heeft ze niet. Hoe ze in de laag blijft en hoe ze bij Venus aanslaat, wordt niet uitgelegd. Online: nee.
S54. “Plan B” wordt op aarde niet besproken. Snelle selectie (23 generaties Taumoeba), onbeperkte Astrophage en beheersing ervan op de boerderijen zijn er, maar parallel werk op aarde aan een eigen jager is er niet. Online: nee.
S55. Interstellaire “sporenvorming” is voor de Astrophage zelf onvoordelig. Een cel die naar een andere ster vliegt, valt uit de populatie. De selectie zou zo’n strategie in enkele generaties verwijderen, terwijl het boek op groepsselectie rust (“It spores!”). Online: nee.
S56. Platte romp bij vrije gietvorm. Rocky giet xenoniet in elke vorm, maar het schip van de Eridianen bestaat uit vlakke zijden. Een platte plaat van 5 m bij 29 atm is 64 keer zwaarder dan een bol: dat is ~2600 t extra brandstof. Online: nee.
S57. “De Eridianen hebben het ruimtepak niet uitgevonden”. Een ruimtepak is niet nodig voor het zicht, maar voor druk en temperatuur, in de lift en in ijle lagen. Het argument “geen sensorische input” slaat de plank mis. Online: nee.
S58. Xenoniet niet naar de aarde gestuurd. Rocky gaf xenoniet weg, maar alles bleef op de Hail Mary. In de Beetles zat zelfs geen paar gram monster. Online: nee.
S59. Waarom Rocky 46 jaar wacht bij Tau Ceti. 46 jaar wachten zonder staalnemer is nutteloos. Hij had naar huis kunnen terugkeren en een tweede expeditie kunnen sturen, en de termijn van Erid “≥72 jaar” heeft geen referentiepunt. De volledige stuwkracht van de Blip-A, gebundeld tot een bundel van ~1°, zou in de smalle band van de Petrova-lijn ordes van grootte helderder zijn dan de ster, en de Eridianen houden die lijn toch al in de gaten. Een signaal “levend, monsternemer verloren” zou Erid in ongeveer 10 jaar bereiken, en een tweede expeditie zou decennia eerder zijn vertrokken. Online: nee.
S60. Interstellaire communicatie met Petrova-licht. Grace denkt zelf aan communicatie met flitsen van de Petrova-lijn, en in de epiloog acht hij die onmogelijk. Een baken zou kilogrammen Astrophage per etmaal kosten, en de communicatie aarde–schip is ook niet doordacht. Een zender van 1 TW (~1 kg Astrophage per etmaal) geeft op een ontvanger zo groot als JWST ~1 bit/s, het volle vermogen van de Hail Mary 10⁴–10⁵ bit/s, en een ontvanger op aarde is er (MIRI werkt tot 28 µm). Een keten van N relais verhoogt de stroom op een traject N² keer, dus de grens is hier niet de fysica, maar een vertraging van 32 jaar. Online: deels.
S61. “Enkele duizenden woorden in enkele uren”. 3000 woorden in ~5 uur is één woord per 6 seconden bij handmatige invoer van frequenties en met het “gavagai”-probleem. Aannemelijk zijn honderden woorden op de eerste dag. Online: ja.
S62. De wetenschap van de aarde voor Erid op één laptop. Heel Wikipedia op één laptop is ~45–50 jaar lezen via elektronica die 10–20 jaar meegaat. Een enkelvoudig falingspunt waar je meerdere machines had kunnen meegeven. Online: nee.
S63. Wikipedia als “wetenschappelijk” geschenk. Wikipedia is geen wetenschap, maar een tertiaire bron met fouten en propaganda. Ze geeft de Eridianen de geschiedenis van oorlogen, de logica van het “donkere woud” en kennis over de aarde. De beslissing nam Grace alleen. Een schip op Astrophage aan ~0,9 c is op zich al een relativistisch projectiel, en de Eridianen leren zowel de geschiedenis van de oorlogen als dat de mensen Astrophage hebben, en de positie van de aarde: het “donkere woud” werkt in beide richtingen. Uit Wikipedia zullen de Eridianen fysica en scheikunde met proeven controleren, maar niet geschiedenis en politiek. Online: nee.
S64. Leeftijd van Grace (3.1). Volgens de tijdlijn van het boek is Grace bij de start ~29, en bij de werving 23–26. Een PhD, een schandaalartikel, het verlaten van de wetenschap en een lerarencarrière kon hij niet halen: een verschil van 5–10 jaar. Online: nee.
S65. Manusje-van-alles. Een bioloog-leraar doet alleen al de relativistische berekeningen, ruimtewandelingen, programmeren, scheikunde en reparaties. De hoeveelheid werk is voor één mens niet te doen. Hoe Astrophage energie opslaat, wat neutrino’s ermee te maken hebben en hoe de fototaxis werkt, is aan het einde van het boek niet opgehelderd: het werk van de “moleculair bioloog” is vooral fysica, en Astrophage blijft een zwarte doos. Online: ja.
S66. Geen reservebriefing bij geheugenverlies. Stratt wist het geheugen van Grace, en het plan berust erop dat Yao en Iljoechina de missie uitleggen. Zelfs een videoboodschap “jij bent Grace, dit is je taak” is niet aan boord. De procedures van het schip (luchtsluis, centrifuge, spin drive, ruimtewandeling) worden opgeslagen als herinnering aan gebeurtenissen, niet als motorische vaardigheden, en het middel wist ze: de allereerste fout kan de laatste zijn. Online: ja.
S67. De selectie van Grace spreekt de selectie van de bemanning tegen. Een conflictueuze “lafaard”, met geweld gestuurd en met haat jegens de leiding, wordt jarenlang in een bemanning van drie gezet voor autonoom werk. Dat is risico op sabotage en zelfdoding, en Stratts inzet werkt alleen door de wil van de auteur. Online: ja.
S68. Niemand heeft het bloed van Rocky geanalyseerd. Grace heeft een volledig laboratorium en monsters van Rocky’s zilverkleurige bloed, maar analyseert ze niet. “Kwik” is alleen het woord van Rocky, en kwikbloed werkt fysiek slecht. Cellen in kwik drijven op met een kracht van ~12 keer hun eigen gewicht (bij 2 g ~25), kwik lost aluminium, zink, tin, goud en zilver op, en zijn volumetrische warmtecapaciteit is half zo groot als die van water — een slecht warmtetransportmiddel voor stoomspieren. Online: nee.
S69. Snelle precieze bewegingen met thermische spieren. Stoomspieren zijn traag, terwijl Rocky tegelijk praat en fijne mechanica monteert. Dat kan alleen met een zeer fijn vaatstelsel, waarover niets bekend is. Online: nee.
S70. Het “kruitmagazijn” op Bajkonoer. 1 mg Astrophage is ~21 t TNT, een zichtbaar korreltje dat makkelijk te onderscheiden is van een onzichtbaar nanogram. Het magazijn geeft zulke ladingen zonder markering uit, en “no debris” vereist ~100 keer meer energie. Online: nee.
S71. Het onderzoek wordt geleid door een belanghebbende. De explosie ruimt de hoofd- en reservewetenschapper op en maakt plaats vrij voor kandidaat Stratt. Het onderzoek in twee dagen leidt zij zelf, zonder Grace en zonder onafhankelijke toetsing. Online: nee.
S72. De macht eindigt op het moment van de lancering. Stratts buitengewone macht eindigt met de start, terwijl de piek van de crisis daarna komt: honger, boerderijen, de ontvangst van de Beetles. Een opvolger wordt niet genoemd. Online: nee.
S73. Gemeenschappelijke wortel van de lacunes: macht zonder tegengewicht. Alle niet-opgeworpen alternatieven (Venus, plan B, communicatie, een tweede schip) zijn het gevolg van één ding: de beslissingen worden genomen door één persoon zonder wetenschappelijke raad en onafhankelijke expertise. Crisisprojecten volgen meerdere wegen tegelijk (het Manhattanproject ging zowel via uranium als via plutonium, onder toezicht van wetenschappelijke comités), terwijl Stratt één inzet heeft. Het enige tegenwicht is een proces na de start, wanneer alle onomkeerbare beslissingen al genomen zijn. Online: deels.
S74. Hoofd- en reservewetenschapper in één kamer bij een gevaarlijk experiment. De hoofdwetenschapper en zijn reserve zetten samen een gevaarlijk experiment op en komen om bij één explosie, en de boordingenieur wist van de test niet. De reserve bestaat precies opdat dit niet gebeurt. Wetenschappers van dat niveau leiden groepen postdocs en geven opdrachten aan een testdienst, ze voeren een destructieve proef niet persoonlijk uit. Hun dood is alleen nodig om plaats te maken voor Grace. DuBois en Shapiro zijn een openlijk koppel (p. 307–309): zelfs zonder ontploffing schakelt het verlies van de een de ander uit, en Stratt, die bang was voor gemengde bemanningen (p. 289), liet zo’n koppel toe. Online: ja.
S75. Medische dienst zonder onderzoek naar sterfgevallen. De lichamen van de kameraden liggen jarenlang naast Grace, maar noch hij, noch het medische station zoekt uit wat de doodsoorzaak en het tijdstip waren. En zijn beslissing om weer in coma te gaan hangt daarvan af. Grace werpt de lichamen in de eerste uren uit, hoewel weefselmonsters in een halfuur genomen konden worden, en van de doodsoorzaak hangt af of hij de coma op de terugweg overleeft (p. 471). Online: nee.
S76. Eén schip en drie man aan boord: een architectuur zonder redundantie. Drie man zonder arts en zonder dubbele bezetting van specialismen voor vier jaar autonoom werk, en één schip. Twee à drie schepen zouden de kans op succes van 30–50% naar 51–88% brengen. Een tweede schip wordt in het boek niet één keer besproken. Verkenners en relais op basis van een Beetle (~0,01% van de brandstof), jaren voor het schip gelanceerd, hadden het doel en de route gecontroleerd. Elke serieuze missie heeft een grondreplica van het schip. Een extra persoon is 1,5–3 t droge massa, 30–60 t Astrophage, twee extra 3–6% brandstof, en bij een sterfte in coma van 2 op 3 overleeft er minstens één met een kans van ~70% bij drie en ~91% bij zes. De gegevens worden naar huis gebracht door vier Beetles — reserve waar die goedkoop is, en geen enkele waar uitval het einde van de missie betekent. Online: deels.
S77. Missieprofiel: brandstof wordt op aarde opgespaard in plaats van bij Venus. Verzamelen bij Venus zou de brandstof in maanden opleveren, en orbitale boerderijen vereisen 15–20 keer minder oppervlak. De Sahara is de slechtste van alle opties, en precies die wordt gekozen. Een tanker die tankt met de vangst in de voortplantingslaag, verbruikt voor de reis aarde–Venus–aarde ~0,4% van zijn massa en dagen, en Arclight toonde al een verzameling in minder dan een jaar (p. 36–37): als brandstof in maanden gewonnen wordt, vervalt ook het argument tegen een tweede schip (S76). Een orbitale boerderij op ~0,4 AE kost ~10¹¹ m² folie en ~1 mln t vracht in plaats van glas. Online: deels.
S78. Volgetankt schip in een vervallende lage baan. Een volgetankt schip is ~2·10²³ J, van de orde van de Chicxulub-inslag. Het staat in een vervallende lage baan boven bewoond land, terwijl de baan met de eigen spin drives in minuten te verhogen is. Een baan met een inclinatie van 51,6° loopt over het grootste deel van het bewoonde land, de hoogtereserve is ongeveer drie weken (p. 420), vlakbij koppelen Sojoez-capsules aan. Stratt zelf zegt na Bajkonoer: “We just don’t have the procedures or experience to manage Astrophage safely”. Online: nee.
S79. Een Astrophage-draagraket is niet bedacht. Een thermische raket op Astrophage zou de lading in één trap omhoog brengen met ~0,4 mg Astrophage per ton. In plaats daarvan zijn er 16 gewone lanceringen. Een thermische raket op Astrophage met vₑ = 10–20 km/s komt met één trap in een baan bij een massaverhouding van 1,6–2,6 tegenover ~8,5 bij chemische raketten, en het argument “bij de aarde is het gevaarlijk” werkt niet wanneer er in een lage baan een volgetankt schip hangt (S78). Een lift op reactieve ophangingen stuit niet op energie, maar op stuwmassa (84 000–420 t per etmaal), en werkbare varianten — een ruimtefontein of een Lofstrom-lus — worden in het boek niet overwogen. Online: nee.
S80. De ontdekster werd niet betrokken. De lijn, het project en het instrument dragen de naam van Petrova, maar zij zit niet in de Taskforce en niet in het project. De enige mens met gegevens van vóór het dimmen werd niet gevraagd. Online: nee.
S81. Lancering vanuit een lage baan: uitlaat richting aarde. Rechtlijnig versnellen vanuit een lage baan legt ~8·10¹⁹ J uitlaat (~20 Gt TNT) op de aarde. Een veilig vertrektraject wordt in het boek niet besproken. Online: nee.
S82. Spin drive: één variant zonder uitwerking van alternatieven. De spin drive is één ontwerp, één test op 1/1000 van het vermogen van 100 µs. Geen vergelijking van varianten, geen levensduurtests. Online: nee.
S83. Tests van de Beetle in LEO en het uitdelen van milligrammen. De test van “Pete” in een lage baan is een bundel van ~40 kt TNT per seconde boven de aarde. Milligrammen Astrophage (elk ~21 t TNT) worden zonder protocol uitgedeeld. Als “Pete” met een volle tank vertrok (125 kg — ongeveer 2,7 Gt TNT), zou een ongeluk met de draagraket een catastrofe van de schaal van S78 geven, terwijl “a whole SpaceX launch” als routine wordt voorgesteld. Online: nee.
S84. De voortplantingscyclus in een blackpanel drijft de cellen naar de koude kant. Opladen kan een cel alleen bij folie boven 96 °C, en ze gaat zich delen bij het koude glas (~50–80 °C). De folie straalt daarbij zelf bij 4,26 µm helderder dan het filter: of het filter is nutteloos, of er is een tegenspraak met S46. CO₂ dat onder het glas boven 100 °C is verhit, straalt zelf in de banden van 4,3 en 15 µm, en waarom de cellen dat niet als migratiesignaal opvatten, legt het boek niet uit. Online: nee.
S85. De Sahara-boerderij verergert de afkoeling. Energie die in brandstof wordt opgeslagen en met het schip vertrekt, wordt aan de warmtebalans van de aarde onttrokken: ~2 W/m², zo’n 9% van het tekort door het dimmen. De boerderij verergert de afkoeling. Als de oogst van de boerderij op aarde wordt verbrand in plaats van weggevoerd, is dat al warmteoverdracht: om −24 W/m² boven de akkers van de wereld te compenseren is ≈130 t/jaar nodig bij een productie van ~365 t/jaar volgens de norm van Redell, liefst in kassen. Zo’n variant wordt niet overwogen. Online: deels.
S86. Profiel van het geheugenverlies op maat van het verhaal. Je eigen naam vergeten bij behoud van vaardigheden en alle wetenschap is het profiel van dissociatieve, niet van medicamenteuze amnesie. Herinneringen komen als kant-en-klare scènes, op volgorde en precies op het juiste moment van het plot. Online: nee.
S88. Fosfor op Venus: plafond voor de voortplanting en uitgevoerde grondstof. De fosfor in de wolken van Venus volstaat voor Astrophage voor weken tot tientallen jaren, en de cellen voeren hem uit naar de zon. Het plafond van de populatie wordt bepaald door fosfor, niet door 10% van de zonneluminositeit. Voor de binding van N₂ zijn molybdeen of vanadium nodig, die er in de atmosfeer van Venus bijna niet zijn, en de aanvulling van fosfor vanaf het oppervlak gaat ordes van grootte trager dan de vraag van 3·10¹¹–3·10¹² kg/jaar. Online: nee.
S89. Het genoom van de Astrophage is gelezen en niet gebruikt. Het genoom van Astrophage is gelezen maar niet gebruikt: geen accu, geen faag of antibioticum, geen boerderijstammen, geen eigen jager. Online: nee.
S90. Grace’ diagnose (GKS) verklaart de gebeurtenissen slechter dan tegenstroomgas. Galactische kosmische straling is isotroop, en achter de tanks schuil je er niet voor. In 46 jaar zou Rocky 10–20 keer meer dan de bemanning oplopen. De dood van de bemanning wordt beter verklaard door tegenstroomgas aan ≳0,4 c. Als de bemanning gedood werd door tegemoetkomend gas (~1 Gy/s bij 0,4–0,5 c), zou een mens zonder laag Astrophage net zo goed sterven, en de moraal “zij kenden geen straling, en wij wel” is vals. Een romp van xenon en het kwikbloed van Rocky zijn de beste doelwitten voor spallatie (~20 neutronen per proton in kwik tegenover 1–2 in water), en kwik wordt bovendien geactiveerd (Hg-203, 46,6 etmalen), dus het overleven van Rocky is nog moeilijker te verklaren. Online: nee.
S91. Stralingsbestendigheid van xenoniet. Xenoniet, een xenonverbinding uit “liquid and liquid”, zou tijdens de vlucht ~10⁷ Gy oplopen en 10–50% van zijn bindingen verliezen. Zijn stralingsbestendigheid is niet verklaard, en de Eridianen konden die niet toetsen. Xenonverbindingen zijn chemisch zwak (XeO₃ is een explosief), en radiolyse bij ~3·10⁶–3·10⁷ Gy zou binnen de romp gasvormig xenon en een oxidator vrijmaken. Het is juist de ionisatie die vernielt, de nucleaire verplaatsingen zijn klein (~10⁻⁵–2·10⁻⁴ per atoom). Online: deels.
S92. Rocky en ammoniak in het compartiment van Grace (p. 354–362). Ammoniak uit de sluis zou in het compartiment van Grace 15–40% geven, bij een dodelijke 0,5–1%. Het lichaam van Rocky zou bij 1 atm koken, en drukvereffening door een opening is een schokgolf. Niemand zou het overleven. Een schokgolf bij 29 tegenover 1 atm is M≈2,4, ≈5,7 bar achter het front en tot ≈27 bar gereflecteerd, terwijl 3–5 bar voor de helft van de mensen dodelijk is, en de luchtsluis naar de ruimte laten leeglopen is explosieve decompressie voor Rocky zonder bol (water van 210 °C kookt voor ~35% op). Een variant waarin beiden leven (Rocky in de bol, ammoniak vooraf weggepompt), wordt in het boek niet beschreven. Online: nee.
S93. Astrophage als automaat met geheugen; niemand controleerde de toestand van de brandstof. Het gedrag van een cel wordt door haar geschiedenis bepaald (na deling naar het heldere, hongerig opladen), dus het is een automaat met geheugen. De toestand van de brandstof in de tanks is na jaren opslag door niemand gecontroleerd. Een evolutionaire automaat heeft vrijwel zeker een migratie-time-out, en in jaren opslag zou de brandstof naar “opladen” zijn overgegaan en niet meer op 4,26 µm reageren; drempels en timers heeft niemand gemeten. Online: nee.
S94. “Exhaust all energy” tegenover een cel met geheugen. Een cel met een migratieprogramma houdt een reserve voor de volgende stadia en brandt niet tot nul uit. En het stadium “wacht op de start” is een kant-en-klare veilige opslagmodus, die in het boek ontbreekt. De reserve van een cel met geheugen is ~1–2% van de energie bij terugkeer door vallen, ~6% bij de canonieke terugvlucht en ~28% met afremmen bij de zon, en met die fractie is de brandstofberekening te hoog. Het omgekeerde kan ook niet: brandstof die niet meer dan de helft van haar massa afgeeft, geeft met afremmen een plafond van ≈0,33 c. Online: nee.
S95. Geen tests van de stam, en de Venus-analoog is onvolledig. In de Venus-analoog zijn er geen zuuraerosol, geen UV en geen echte kou. Volledige tests van de stam zijn er niet, dus het bijeffect, de doorgang door xenoniet, wordt bij toeval gevonden. De laag van 0,02 atm op Venus ligt op ≈72 km, ~−45 °C, met een nevel van zwavelzuur van 75–85%, en de eetsnelheid bij de werkelijke dichtheid van Astrophage en 12 jaar in de minikwekerijen van de Beetles zijn niet getest. Sequencers zijn er aan boord (p. 153), maar het genoom van de Taumoeba wordt niet gelezen. Online: nee.
S96. Marge volgens Threeworld: 3% (p. 453, 459). De limiet van de Taumoeba is 8,25% stikstof, en op Threeworld is het 8%. Een marge van 3%, hoewel Rocky zelf Taumoeba-86 voorstelde. Online: nee.
S97. Brandstof zonder beveiligingen. De brandstof is pasta bij 96 °C met CO₂ en staat altijd gespannen. Een kernlading heeft meerdere onafhankelijke vergrendelingen, en hier is het een pot met een fotonenbom zonder één beveiliging. Eén verzadigde cel (≈1,5 MJ) verwarmt ~4 kg pasta met 90 K, en een ondoorzichtige scheidingswand wordt gewoon warm en straalt verder uit, dus alleen het blokkeren van een stadium en koude zijn reëel (de straling op 4,26 µm daalt ~40 keer bij −50 °C), beide actief. De Taumoeba deugt niet als “brandstofdoder”: ze eet urenlang, terwijl de cellen in fracties van een seconde uitstralen. Online: nee.
S98. Rocky “kan” 46 jaar geen staalnemer maken, en maakt dan alles in een paar dagen. 46 jaar “kan” Rocky geen staalnemer maken, en dan bouwt hij in een paar dagen een bol, tien tanks met dosering van 1 ppm en kopieën van de brandstoftanks. Een superlegering “harder than any metal alloys” (p. 474) is niet te verkrijgen uit een ongeraffineerde “metal stew” van omgesmolten scheepssystemen (p. 457). Online: deels.
S99. De Hail Mary is niet versterkt met xenoniet (p. 448–449, 451, 457, 464). Xenoniet is er, maar er zijn geen tanks, geen schild tegen tegemoetkomend gas, geen hitteschild en geen schotten tussen compartimenten van gemaakt. De selectietanks zijn van xenoniet, en een controleglaasje achter een xenonietmembraan had in elke selectieronde de doorgang meteen betrapt. Online: deels.
S100. De Blip-A houdt de volle planeetdruk. De romp van de Blip-A houdt 29 atm, terwijl voor het lichaam ~20 atm volstond. Als H44 klopt, is dat een overmaat aan rompmassa van 2,5 keer. Online: nee.
S101. Geheim programma van het medische bed vanaf de grond. In het medische bed zit een procedure van Stratts mensen verborgen: een dosis DGSE buiten de commandant om. Een kanaal naar de automatiek van het coma, de enige kandidaat voor de doodsoorzaak van de bemanning, is door de tekst vastgelegd. Online: nee.
S102. Stratts plan steunt op een levende bemanning. Er is een verzekering voor 1% ontrouw van Grace, maar voor de veel waarschijnlijkere dood van de bemanning in coma (1 van de 3 overleefde) is er geen opname en geen instructie. Online: ja.
S103. De kwalificatie van Grace is een selffulfilling prophecy. Grace wordt genomen voor zijn these “leven zonder water”, en 20 pagina’s later bewijst hij zelf dat Astrophage voornamelijk water is. De grond voor de werving verdween, en de kwalificatie werd jarenlang door Stratt gecreëerd. De stelling “leven zonder water” is twee keer weerlegd (Astrophage is “mostly water”, p. 71; op Erid is er vloeibaar water, p. 328), en Grace juicht bij Erid: “it proves I was right!” (p. 171). Jaren als leraar betekenen geen publicaties en geen verse methoden, en de “biologie” van Grace aan boord is microscopie en stapsgewijze selectie, het niveau van een practicum; genomica, biochemie en fysiologie van Astrophage doet hij niet. Online: ja.
S104. Route en motief van de Taumoeba op de Blip-A. De selectie ging op “ingraven in de wand”, niet op doorgang er dwars doorheen. Buiten de boerderijen van Rocky is het 210 °C, terwijl de Taumoeba boven 107 °C sterft. “Nothing standing between” is slechts een gok van Grace. Online: ja.
S105. Het offer is niet nodig: Rocky heeft alleen brandstof nodig om af te remmen. De Blip-A is heel en vliegt naar Erid, Rocky mist alleen ~50–70 t voor het afremmen, ~3% van de brandstof van Grace. Een stalen tank gieten en bijvullen kan in dagen, een offer is niet nodig. Online: nee.
S106. Grace zoekt zelf geen voedsel. Een bioloog plant zes weken lang zijn hongerdood en denkt niet aan de Taumoeba als voedsel, de oplossing komt van een opmerking van Rocky. Niemand toetst het monodieet op vitaminen, aminozuren en toxiciteit. Online: nee.
S107. Fotometrie van de zon bij een blinde beschaving zonder elektronica. Om “full luminance” te kunnen zeggen is fotometrie nodig die tientallen jaren nauwkeuriger is dan 0,5%. Voor een blinde beschaving zonder elektronica is dat niet te doen. De absolute weg vereist de parallax van de zon (≈40 mas vanuit de baan van Erid) met een nauwkeurigheid van ~0,1 mas, de relatieve een stabiliteit van het instrument van ~0,5% gedurende decennia, en zonder elektronica blijven thermokoppels met een galvanometer over, zoals bij astronomen in de jaren 1920. Online: nee.
S108. 16 jaar bij 2,1 g voor een vijftiger: onderschat (verfijnt detail 1). Bij 2,1 g is de druk bij de hersenen ~47 mmHg (flauwvallen), en een val vanuit staande hoogte is als vanaf 3,7 m. Voor een uitgeputte vijftigjarige is zo 16 jaar een ernstige bedreiging die het boek niet opmerkt. De druk in de aders van de voeten is ≈190 mmHg (oedeem, spataders), en scheurbuik verzwakt het collageen van botten en bloedvaten, dus de risico’s tellen op. Voor de hand liggende uitwegen — wonen op de Hail Mary met een centrifuge op 1 g boven de stralingsgordels, een zwembad, een liggend regime — worden niet overwogen. Online: deels.
S109. Eridiaans voedsel had gezuiverd kunnen worden. Eiwitten en suikers zijn bij mensen en Eridianen gemeenschappelijk, en zware metalen scheid je met schoolchemie: sulfiden, chelaten, ionenuitwisseling. Dat had zowel het “offer” als de honger op Erid opgeheven. Online: deels.
S110. De vlucht van een cel tussen sterren is energetisch niet onderbouwd. Een cel is een fotonenraket: versnellen tot 0,9 c en afremmen vergt 18–23 keer meer brandstof dan de droge massa en 4–5,5 jaar opladen bij 6 mW. Afremmen moet blind gebeuren op ≈2,4 lichtjaar van het doel, wanneer van de ster ≈10⁻¹⁷ W aankomt en de hemel vervormd is door doppler (×4,9) en aberratie (de halve hemel in een kegel van ≈23°). De zwaartekracht van de ster vangt een cel aan 0,9 c niet. De agent noemde dit toen het grootste vergezochte punt van het boek. S55 gaat over het nadeel van de vlucht, hier gaat het om de fysieke mogelijkheid ervan. Online: deels.
S111. Er is geen evolutionaire weg naar de Astrophage-cyclus. Een “halve” lichtstuwkracht en een “halve” neutrino-accu zijn nutteloos, de selectie heeft niets om op te steunen. Het boek presenteert de cyclus als een gegeven. Online: deels.
S112. Niemand merkt de zuurstof op Venus op. De cellen bouwen zichzelf op uit CO₂, en de zuurstof blijft in de atmosfeer: ≈5·10¹⁴ kg O₂ per jaar, bij een huidig niveau van minder dan 1 ppm. Spectroscopie zou dat binnen enkele jaren zien, en in het boek wordt Venus bestudeerd en worden zelfs vanuit een baan erom monsters genomen. Online: nee.
S113. DNA van Astrophage bij een ster zonder herstel. Gammaquanta en kosmische straling met energieën van de orde van GeV gaan dwars door de cel, en DNA bij 96 °C bij de fotosfeer houdt alleen stand dankzij de aanname van perfecte thermoregulatie. Een mechanisme voor bescherming en herstel staat niet in het boek. H22 gaat alleen over het contrast “een naald doodt, een proton niet”. Online: deels.
S114. Het winterslaapgen helpt niet bij een medicamenteuze coma. Volgens het boek is de bestendigheid tegen coma een erfenis van de winterslaap van voorouders. Maar in winterslaap daalt de stofwisseling tientallen keren, terwijl ze in een medicamenteuze coma bijna normaal is, dus genen voor hypometabolisme leveren in 4 jaar coma niets op. De frequentie 1/7000 zou bovendien per volk verschillen, terwijl ze in het boek voor de hele wereld dezelfde is. Online: deels.
S115. Herbesmetting vanuit naburige sterren na de “overwinning”. Volgens het boek zijn naburige sterren besmet en vliegen sporen van daar naar de zon. De Taumoeba bij Venus sterft zonder voedsel uit, terwijl de besmetting zal terugkeren, en de epiloog voorziet niet in een permanente aanvulling met Taumoeba. Het definitieve herstel van de zon is niet onderbouwd. Online: deels.
S116. De redding komt na de piek van de ramp. Het antwoord van de Beetles komt niet eerder dan ~26 jaar na de start, plus de tijd voor het kweken en afleveren van de Taumoeba. De zon verliest 10% na ongeveer 25 jaar, en Leclerc voorspelt de dood van de helft van de mensheid na 19. De missie behandelt in het beste geval de gevolgen, en een plan B is bij zulke termijnen verplicht (bij S40, S54). Online: deels.
S117. De Petrova-lijn is niet eerder gevonden door de surveys IRAS, WISE en JWST — en ze zou maandenlang moeten verdwijnen. Rond ~26 µm hebben IRAS (25 µm), WISE (22 µm) en JWST/MIRI de hemel bekeken. Vlak bij de zon nemen ze niet waar, maar het door stof verstrooide licht van de lijn onder grote hoeken hadden ze moeten opmerken, wat botst met de schatting van de helderheid (S6). Bovendien draait de boog mee met Venus, en enkele maanden per jaar, terwijl Venus bij de zon staat, is de lijn vanaf de aarde niet te zien. Die seizoensgebondenheid staat niet in het boek. Online: nee.
S118. Een doorlopende boog terwijl de cellen alleen bij versnellen en afremmen gloeien. Als de cellen alleen gloeien wanneer ze de motor aanzetten, moet de boog tussen de zones van versnellen en afremmen donker zijn. Een doorlopende lijn vereist ofwel gloeien in de vrije vlucht, ofwel verschillende cellen die op verschillende plaatsen aanspringen. Geen van beide zegt het boek. Dezelfde tegenspraak zit in de scène bij Adrian, “het hele scherm is rood, we zitten in de lijn”. Online: nee.
S119. Het woord “neutron” komt in het boek geen enkele keer voor. Naast Venus (H48) en de bommen (S26) zijn neutronen nog op drie plaatsen weggelaten. Tegemoetkomende protonen van 1–1,5 GeV slaan uit de romp secundaire neutronen die de elektronica verstoren (bij H12). De neus van de Hail Mary wordt geactiveerd tot ~10–50 mSv/h (Na-22, Na-24), en de geigerteller aan boord controleert de romp niet. Eridiaanse metallurgen hadden bij atoommassa’s van ≈2Z en gebroken massa’s (chloor 35,45) bij isotopen moeten uitkomen (bij S18). Online: deels.
S120. Het draaimechanisme van de cel is niet beschreven, en starre stuwkracht is instabiel. Het boek bevat alleen gedrag van het type “prikkel — reactie”. Als de stuwkracht star aan het lichaam vastzit (en dat vereist de spin drive), laat bij 10⁴ m/s² een verschuiving van 1% van de straal de cel in fracties van een milliseconde tollen. Stabilisatie is binnen microseconden nodig, en dat kan biochemie niet. Het consistente model — de cel als bolvormige microlens op 4,26 µm met straling vanuit het brandpunt — geeft altijd stuwkracht naar de bron, en zo’n cel kan bij Venus alleen naar haar toe versnellen, niet afremmen; op 18,31 µm is ze te klein voor een lens. Online: nee.
S121. De Taumoeba-kwekerij in de Beetle naast zijn eigen brandstof. De Beetles vliegen op Astrophage, die de Taumoeba eet, en stam-82,5 heeft al laten zien dat hij door xenoniet gaat. De isolatie van de kwekerij berust op een aluminium romp — dezelfde zwakte die de brandstof van de Blip-A fataal werd, en in 12 jaar vlucht controleert niemand dat. Online: deels.
S122. De Eridianen hebben 23 bemanningsleden zonder winterslaap, de aarde drie in coma. “Object A” vervoerde 23 wakkere Eridianen met voedsel voor de heen- en terugreis en een voorraad xenoniet. De aarde bouwt op dezelfde brandstof een schip voor drie in medicamenteuze coma, enkele reis. Het verschil verklaart het boek niet. Online: deels.
S123. Een ketting in plaats van een kabel of stangen, terwijl de Eridianen een xenonietkabel voor een lift hebben. De beschaving van Rocky maakt al lang een kabel voor een ruimtelift van 17 300 km, en bij Adrian gieten Rocky en Grace twee weken lang met de hand 200 duizend schakels. Elke boorman zou starre stangen koppelen: minder onderdelen, ze hangen niet door in het teruggekaatste uitlaatgas en vallen niet in schakels uiteen in de bundel (H46, H54). Het excuus “ik kan geen haspel voor de hele ketting bouwen” werkt niet: een kabel wordt strak opgewonden. De ketting is nodig voor de scène van samenwerking. Men kan lange staven met ogen en cardanpennen gieten: de ophanging is flexibel, werkt op trek en niet op buiging zoals ovale schakels, en er zijn vele malen minder onderdelen. Online: deels.
S124. Een aparte monstername-sonde is niet overwogen. In plaats van een interstellair schip op stuwkracht boven de atmosfeer te houden, had een drone met aerodynamische terugkaatsing of een klein terugkeervoertuig met hitteschild het monster kunnen nemen. Dan had men een instrument geriskeerd, niet het schip. De Hail Mary heeft helemaal geen standaardmiddel om monsters te verzamelen. Online: deels (geen standaardsonde).
S125. Rocky is geen ingenieur, maar een pratende CNC-machine. Volgens het plot maakt Rocky in enkele dagen alles op bestelling (tanks, bol, ketting, minikwekerijen), maar zelf ontwerpt en optimaliseert hij niets. Een ingenieur zou een kabel of stangen kiezen, geen ketting (S123). Hij voert ideeën van anderen uit, wat slecht strookt met de rol van ingenieur van de expeditie (bij S98, X1). Rocky bouwt drones naar behoefte, terwijl de gietcyclus (doseren, uitharden, uitnemen, verbinden) eenvoudiger is dan autonome vlucht, en bij 200 duizend herhalingen verdient een mechanisme zich terug — het boek zegt niet waarom dit niet te mechaniseren is. Online: deels.
S126. De Beetles kregen niet de bescherming die het schip kreeg. De bemanning van de Hail Mary is beschermd tegen het tegemoetkomende gas door een laag Astrophage van 1 mm (idee van Lokken), maar de Beetles vliegen onbeschermd. Het probleem was dus begrepen en bewust niet opgelost: de sondes zijn bij voorbaat onbruikbaar (H12). Dat is een van de aanwijzingen voor X2. Online: nee.
S127. Rocky omzeilt in een uur de computerbesturing van een Beetle. “Eridian electronics isn’t nearly so advanced” — en meteen daarna “An hour later, he’s bypassed all the computer controls” (p. 412). Een ingenieur zonder transistors en computers beheerst in een uur een vreemd digitaal systeem. Vult H31 en H32 aan en dient als aanwijzing voor X1. Online: deels.
S128. Een vacuümspleet in plaats van xenoniet. De Taumoeba kan zich in vacuüm niet voortbewegen, dus een dubbele wand met een vacuümspleet is een eenvoudige en betrouwbare bescherming van de brandstof. In plaats daarvan gebruikt men xenoniet, waar de stam doorheen gaat. Online: deels.
S129. Het dimmen van naburige sterren zou ordes van grootte moeten verschillen, en een ster zonder planeet met CO₂ dimt helemaal niet. Bij exponentiële groei geeft een verschil in besmettingstijdstip van enkele jaren of decennia een verschil in dimmen van ordes van grootte, maar in het boek is er geen spreiding. Bij een ster zonder planeet met CO₂ kan Astrophage zich nergens voortplanten: ze dimt niet en kan geen schakel in de besmettingsketen zijn. Als het plafond bepaald wordt door de samenstelling van de broedplaneet (fosfor, sporenelementen, S88), moet het zelf ook bij verschillende sterren verschillen, en niet overal 10% zijn (bij S17). Online: deels.
S130. Duiken in de zon: de grens is de capaciteit van de cel, niet de temperatuur. Het boek gaat ervan uit dat Astrophage elke verhitting verdraagt en stelt geen grens aan de energievoorraad. In de fotosfeer (5800 K) komt er ongeveer 0,02 W op een cel aan, en een massa gelijk aan haar eigen massa verzamelt ze in ongeveer 26 etmalen; op een diepte waar het ~10⁵ K is, is de toevoer ongeveer 180 W, en dezelfde voorraad is in minuten verzameld. Een cel die iets dieper duikt, raakt bijna ogenblikkelijk overvol, en wat er bij overvulling gebeurt en welke druk ze verdraagt, zegt het boek niet. Online: nee.
S131. Een exacte thermostaat van 96,415 °C is onmogelijk. Volgens het boek ontstaan neutrino’s bij botsingen van thermische protonen boven een exacte drempel, en houdt de cel precies 96,415 °C aan. Maar de snelheden zijn volgens Maxwell geleidelijk verdeeld, snelle protonen zijn er bij elke temperatuur, en neutrino’s zouden ook onder de drempel ontstaan, alleen minder vaak. Een scherpe drempel en een exacte thermostaat zijn er niet (bij H14). Online: deels.
S132. In het lab deelden de cellen een week lang niet, hoewel beide prikkels voor deling er waren. Volgens het boek wordt deling opgewekt door CO₂-licht plus contact met CO₂. In het lab zijn er zowel CO₂ (~400 ppm in de lucht) als IR-straling van de wanden op 4,26 µm, maar de cellen deelden een week lang niet en deelden pas na een sprong naar het filter. Arclight kon alleen cellen “op weg naar Venus” vóór de deling meebrengen, en als ze al in de voortplantingslaag, bij het doel, zijn genomen, hoeven ze “Venus niet te zoeken”: het prikkelmodel klopt niet (bij S46). Online: deels.
S133. Astrophage maakt de mensheid multiplanetair, en het boek ziet dat niet. Volgens de canon geeft Astrophage tegelijk krachtig interplanetair transport, energie voor nederzettingen en stralingsbescherming, en neemt zo de belangrijkste drempels voor de verkenning van het zonnestelsel weg. Venus ermee terraformen is moeilijk (atmosfeer ~4,8·10²⁰ kg, ~92 bar, 464 °C, achterblijvende zuurstof, weinig waterstof), maar als brandstofbron en industriële basis met stations is ze realistisch. Het scenario van een “catastrofe zonder alternatief” wordt daardoor merkbaar zwakker (bij M1). Online: deels.
S134. Broeikasmaatregelen compenseren maar een klein deel van het dimmen. Een stijging van CO₂ van 420 naar 1500 ppm geeft ΔF = 5,35·ln(1500/420) ≈ 6,8 W/m², terwijl het verlies van 10% licht ~24 W/m² is: CO₂ compenseert maar ongeveer drie procentpunten. Industriële HFK’s, PFK’s en SF₆ schalen niet lineair met het GWP (de banden overlappen en verzadigen), en langlevende gassen zullen na het herstel van de zon een nieuw probleem vormen. Warmterecirculatie via Astrophage voegt geen energie toe: voor echte verwarming is Astrophage nodig die buiten de aarde is opgeladen (bij M2). Online: deels.
S135. SF₆: “duizenden keren” is te laag, en het belangrijkste argument ontbreekt. Om 12–24 W/m² te geven is 0,5–1 Gt SF₆ nodig, bij een wereldproductie van ~10 kt/jaar — 5·10⁴–10⁵ keer meer, niet “thousands of times”. Het echte argument tegen SF₆ is een levensduur van ongeveer 3200 jaar, dus onomkeerbaarheid, maar dat staat niet in het boek, hoewel Leclerc juist omkeerbaarheid aanvoert ten gunste van methaan (bij S26). Online: nee.
S136. De oogst uit hermetische panelen valt niet te verzamelen. Een paneel is afgesloten met glas en geeft ongeveer 0,18 mg Astrophage per jaar. Elk paneel eenmaal per jaar openen betekent ~5,5 mld panelen per etmaal en ~11 mln arbeiders alleen voor de oogst, zelfs bij een minuut per paneel, zonder stof en reparaties. Het alternatief is afvoer of leidingen naar elk paneel (~0,5 kg per etmaal per km²): een net van miljoenen kilometers plus toevoer van CO₂ en water, en niets daarvan staat in het boek (bij S15). Online: ja.
S137. Een leger op de boerderijen in de Sahara valt niet te bevoorraden. In de hele Sahara wonen 2–3 mln mensen, terwijl de boerderij er 10–35 mln (met robots) of 100–300 mln (met de hand) nodig heeft. Bij 80 l water per persoon per etmaal is dat 1–12 mln m³ per etmaal, 1–12% van alle ontziltingsinstallaties ter wereld, met waterleidingen van 1000–2000 km; voedsel 30–300 duizend t per etmaal (1–12 duizend vrachtwagens per dag) bij een vrijwel volledig gebrek aan spoorwegen, ongeveer 900 nederzettingen, en in de zomer kan bij 45–50 °C alleen ‘s nachts gewerkt worden. Alleen al de infrastructuur kost jaren, eerder een decennium, en past niet in de “enkele jaren” van het boek (bij S15, S41). Online: deels.
S138. Het grootste project wordt geleid door een veroordeelde verduisteraar zonder audit. De boerderij in de Sahara wordt in zijn eentje geleid door Redell — een veroordeelde verduisteraar met een gokverslaving, en audit en controle worden in het boek niet genoemd. Zijn ongeluk (het echte systeem gestart als “virtual test”, geen vergrendeling, zeven doden) herhaalt zich later in de dood van DuBois en Shapiro (S70, S74) en zit ingebakken in de test van “Pete” (S83). Dat is een falen van het bestuur binnen de logica van de wereld, geen bezwaar tegen het genre (bij S73). Online: nee.
S139. Stratt bedriegt de commandant en wijst een vrijwilliger af. Yao verklaart rechtuit: “I will not have someone on my crew who is there against their will” (p. 422), en Stratt bedriegt hem met de versie dat Grace zelf om de narcose vroeg (p. 429). Een vrijwilliger — de Paraguayaanse scheikundige Andrea Cáceres, bekend “back during the first call” (p. 421) — wordt niet voorbereid, hoewel er onder de tienduizenden vrijwilligers bij een genfrequentie van 1 op 7000 enkele dragers waren; en na twee etmalen “onderzoek” heeft Stratt al een checklist in het Nederlands klaar, een soldaat aan de deur, het middel DGSE en een programma voor de medische post. Het berouw van Stratt kennen we alleen uit haar eigen woorden, en de sleutelmissie van de mensheid wordt toevertrouwd aan iemand die de eigen commandant van de bemanning bedriegt (bij S37, S71, S103). Online: ja.
S140. Een zelfmoordbemanning: middelen om te sterven in plaats van psychologische steun. Stratt verwijst naar psychiaters: “crushing depression is likely. And suicide is a real risk” (p. 122); DuBois legt stikstof opzij en schrijft een afscheidsbriefje, Iljoechina neemt heroïne mee (p. 374), Yao vraagt om een pistool (p. 375), Grace overloopt de manieren (p. 113). Selectie van wie “willing to go on a suicide mission” is uit een pool waarin er volgens Stratt “probably a lot” “insane or suicidal” zijn (p. 278–279), verschuift de steekproef naar mensen met depressie en een neiging tot risico. Alle psychologische steun is herleid tot middelen om te sterven (bij S67). Online: deels.
S141. 2 g Astrophage op een vliegdekschip: drie Hiroshima’s met röntgenstraling. Dimitri krijgt voor de test 2 g Astrophage mee: 1,8·10¹⁴ J, ongeveer 43 kt TNT. “300 km, so is okay” redt de kust van een tsunami, maar niet het vliegdekschip met ~5000 mensen: licht van 26 µm wordt in de eerste meters vochtige lucht geabsorbeerd, ~3·10¹⁰ J/kg — plasma, zachte röntgenstraling en UV, daarna een schokgolf, zoals bij een nucleaire explosie in de lucht zonder neutronen. Bovendien straalt het flesje volgens de logica van het boek zelf (S46) bij 20 °C vanzelf op 4,26 en 18,31 µm, dus zo’n verpakking was niet veilig (bij S70, S83). Online: nee.
S142. Fotonrecirculatie tussen twee lichamen wordt niet overwogen. Binnen één schip de eigen uitlaat absorberen is zinloos: de absorbeerder krijgt een tegengestelde impuls, en de stuwkracht wordt nul. Maar tussen het schip en een “aambeeld” (een station, afgeworpen massa) zou Astrophage aan beide kanten hetzelfde licht heen en weer kunnen sturen en de stuwkracht vermenigvuldigen met het aantal reflecties (een echt idee van de fotonische lasermotor, Bae). Voor versnelling vanaf een orbitaal station of bij Venus is dat een sterk schema, en in het boek staat het niet (bij S79, S77). Online: deels.
S143. Genoverdracht vanuit de boerderijen: een biologische dreiging die niemand ziet. Bij 98% overeenkomst met het aardse leven kunnen de genen van biljoenen cellen op de boerderijen in de Sahara overgaan op bodembacteriën, en een organisme dat warmte opneemt en in het IR straalt, zou een nieuwe plaag worden. In de jaren van het project geeft het boek geen enkel resultaat van genomica, hoewel het genoom van één cel in de jaren 2020 in dagen wordt gelezen, en aan boord sequencers zijn en een reservespecialist in DNA-splicing (bij S89). Online: deels.
S144. Stof op de route: een stofdeeltje van 1 µg aan 0,9 c is ongeveer 30 kg TNT. Het boek beschermt het schip tegen tegemoetkomend gas met een laag Astrophage van 1 mm, maar stof en kleine klonters worden niet besproken. Een stofdeeltje van 1 µg aan 0,9 c draagt ~1,2·10⁸ J, en zelfs een stofdeeltje van 1 µm groot ongeveer 3 kJ; vanaf de aarde zijn zulke wolken niet te zien, alleen een verkenner zou ze tonen, en die is er niet. Een wolk ontwijken aan 0,9 c kan niet, je kunt alleen vooraf vaart minderen (bij S7). Online: ja.
S145. Een lichtrapport vanuit Tau Ceti zou een jaar vóór de Beetles zijn aangekomen. Terwijl de Hail Mary versnelt, is haar uitlaat op de zon gericht, en modulatie van de stuwkracht zou de aarde jarenlang telemetrie “het schip leeft” geven (de ontvanger wordt volgens Doppler bijgesteld: ≈45 µm bij 0,5 c, ≈113 µm bij 0,9 c). Vanuit Tau Ceti zou één element van de spin drive van de 1009 volstaan: ≈9 TW, ≈8,6 kg Astrophage per etmaal, tientallen bits per seconde; het licht doet 11,9 jaar over de weg naar de aarde, en de Beetles vliegen ≈12,8 jaar, dus een rapport met het recept voor de selectie van de Taumoeba zou een jaar eerder aankomen en zou indekken tegen uitval van de sondes. Zender (spin drive) en ontvanger (Petrovascoop, p. 116) zijn al aan boord, en lichtverbinding bespreekt niemand bij de planning van de missie (bij S60). Online: ja.
S146. “Waarom juist nu”: als Astrophage oud is, zouden de buren van Tau Ceti altijd gedimd zijn. Grace neemt zelf aan dat een voorouder van Astrophage miljarden jaren geleden de aarde en Erid met leven heeft bezaaid, dus sporen vliegen al heel lang tussen de sterren. Een ster die Astrophage bereikt, verliest in decennia 10%, dus de buren hadden voortdurend moeten dimmen, gedurende geologische tijdperken, en niet in een golf in de laatste decennia. Een verklaring (een nieuwe mutatie die een bereik van 8 lj geeft, of het verdwijnen van roofdieren bij naburige sterren) staat niet in het boek (bij S39). Online: ja.
S147. Een oud plateau van Tau Ceti had vanaf de aarde gecontroleerd kunnen worden. Systematische fotometrie begint met fotografische platen uit de jaren 1890 met een nauwkeurigheid van ~0,1 magnitude, dus in de orde van 10%: een ster die eerder gedimd is, “was voor ons altijd zo”. Maar de straal van Tau Ceti is met interferometrie gemeten met een nauwkeurigheid van ~0,5%, uit straal en temperatuur wordt de lichtkracht voorspeld met een fout van ~4%, en een tekort van 10% is zichtbaar op het niveau van 2–3σ. Rekening houdend met de versie “Tau Ceti is de bakermat” is de variant “al lang op een plateau” a priori waarschijnlijker dan de variant van het boek, en de ontknoping steunt op geluk dat de helden niet als risico beseffen (bij S39a, S40). Online: deels.
S148. Rocky merkt de Hail Mary alleen op bij een gunstige geometrie. De remuitlaat van de Hail Mary is op Tau Ceti gericht, en van opzij is een smalle bundel in vacuüm niet te zien; Grace maakt zelf het voorbehoud: “depending on where they were”. De kans om toevallig in de kegel van de bundel te zitten is ~2·10⁻⁵ bij een breedte van 1° en ~2·10⁻³ bij 10°, en het aan stof verstrooide licht van het schip (~5·10¹⁴ W tegenover ~10²¹ W stroom naar Venus) is ~10 mln keer zwakker dan de Petrova-lijn. De eerste ontdekking steunt op geluk (bij S30). Online: deels.
S149. Rocky hoort Grace door twee verdiepingen heen. “Rocky is two floors below me, but I speak at a normal volume. I know he can hear it just fine” (p. 302). Door één tunnelwand wordt spraak ongeveer 30 dB zwakker en is ze nog te verstaan, maar door de vloeren van twee verdiepingen niet. Samen met de lichtgeleidende zenuwen (p. 265), de camera als “old technology” en de scène “niet gemerkt dat het licht uitging” (p. 396) wijst dit op een verborgen waarnemingssysteem, niet op een passieve sonar (bij S33, X1). Online: deels.
S150. Met een chemische raket is de kiem van de lift van een superaarde niet in een baan te brengen. Een lift wordt van boven gebouwd, vanaf de synchrone baan, en zelfs volgens het schema van Edwards is een kiemlint van ~20 t nodig dat met een raket wordt gelanceerd. Tot de synchrone baan van Erid is Δv ≈19 km/s zonder verliezen; met waterstof en zuurstof (Isp 450 s) is de massaverhouding ≈74, bij vier trappen is de nuttige last ~1/200, dus een raket van ~4000 t (≈1,3 Saturnus V), bij Isp 350 s ~25 000 t, en bij 29 atm is de specifieke impuls nog lager (Hippke 2018). Een nucleaire raket spreekt de onwetendheid over de kern tegen (S18), een Astrophage-raket is een cirkelredenering (H19), en met zo’n programma zouden de Eridianen al voorbij de baan gevlogen zijn: vanaf de synchrone baan tot de ontsnappingssnelheid ontbreekt maar ≈4,4 km/s (bij S19). Online: deels.
S151. De kabel van de lift van Erid vereist xenoniet op het niveau van ideale nanobuisjes. De verhouding tussen de dikte van de kabel bij de synchrone baan en die aan het oppervlak is op Erid voor ideale nanobuisjes (46 MJ/kg) ≈9 (op aarde 2,9), en voor zylon (3,7 MJ/kg) ≈6·10¹¹. De specifieke sterkte van xenoniet is dus tientallen MJ/kg, het niveau van theoretische nanobuisjes, en dat met zo’n perfectie over 17 000 km bij een materiaal dat uit twee vloeistoffen wordt gegoten, zoals epoxy. Een superaarde is het slechtste geval voor een ruimtelift (bij S5, S19). Online: deels.
S152. Belastingen op de kabel van de lift van Erid: wind, Coriolis, getijden van de ster. De stuwdruk van een wind van 10 m/s in ammoniak bij 29 atm en 210 °C (≈12 kg/m³) is ≈620 Pa tegenover ≈60 Pa op aarde, en de hoofdbelasting dragen de onderste 50–100 km van de kabel; daarbij komen bliksem en corrosie in hete ammoniak. Een dag van 5 u 6 min geeft een sterke Coriolis en uitbuiging van de kabel door de liftcabines, de ster op 0,2 AE geeft getijden, en de kabel heeft ook eigen trillingsmodi. Hoe het anker, de trillingsdemping en de bescherming tegen wind in elkaar zitten, zegt het boek niet (bij S19). Online: nee.
S153. De afplatting van Erid wordt niet meegerekend. Bij een massa van 8 aardmassa’s, een diameter van 2 aarddiameters en een dag van 5 u 6 min is de verhouding van de centrifugale versnelling tot de zwaartekracht aan de evenaar q ≈ 0,076 (bij Jupiter 0,089), dus een afplatting van ≈0,07–0,09: de equatoriale straal is ≈900–1200 km groter dan de polaire, de zwaartekracht aan de evenaar is 10–15% kleiner dan aan de polen, en “2 g” is ofwel een gemiddelde, ofwel de waarde op één punt. Korte dagen geven smalle straalstromen per breedtegraad, zoals bij Jupiter, en bij een atmosfeer die 29 keer dichter is dan die van de aarde is dat een ernstige zijdelingse belasting op het onderste deel van de liftkabel. Het boek zwijgt over de afplatting (bij S20). Online: nee.
S154. De liftcabine van Erid: energie en vermogenselektronica zonder transistors. Het optillen tot de synchrone baan van Erid (≈17 300 km) kost ≈100 MJ per kilogram vracht (op aarde ≈48 MJ/kg) en duurt ≈3,6 etmalen bij 200 km/u of ≈17 uur bij 1000 km/u. De energie moet via de kabel of met een bundel worden aangevoerd, en vermogenselektronica van die schaal bij een soort zonder transistors is een apart onopgelost probleem, waarover het boek zwijgt (bij S19). Online: nee.
S155. De lift van Erid gaat door het heetste deel van de stralingsgordel. Als men de magnetosfeer van de aarde schaalt naar het veld van Erid (≥25 keer dat van de aarde), beslaan de gordels ~1,2–12 planeetstralen, en de synchrone baan op 2,36 stralen ligt in de binnenste gordel. De lift loopt langs de magnetische evenaar, waar de deeltjesstroom maximaal is, de gordels via de polen omzeilen kan niet, en röntgenstraling en protonen van uitbarstingen zijn op 0,2 AE ongeveer 25 keer sterker dan bij de aarde. Eridianen die jarenlang in een baan en aan de lift werken, konden niet anders dan met straling in aanraking komen (bij S18, S21). Online: ja.
S156. Collectief “neuriën in trance” als rekenmachine. Moeilijke problemen lossen Eridiaanse wetenschappers op met collectief “neuriën in trance”, en route en vluchtduur (6,64 jaar) berekenden ze zonder transistors en computers. Het rekenwerk is nog te verklaren met een uitzonderlijk geheugen, maar collectieve trance als rekenmachine is door niets onderbouwd — in wezen is dat magie. Tegelijk: als er radio is, zijn er elektromagneten, en daarvan maakt men relais: de relaiscomputer Z3 (1941) is technologie van hetzelfde niveau (bij S21, H31). Online: deels.
S157. De kennisuitwisseling is eenzijdig. Over zijn belangrijkste technologie zegt ingenieur Rocky “I not understand science. I just use” (p. 285), het hele recept van xenoniet is “liquid and liquid. Mix” (p. 325), en Grace sluit het onderwerp af. Grace gaf de speciale relativiteitstheorie, stralingsfysica, de werking van computers, Wikipedia, de positie van de aarde, de menselijke biologie, de Taumoeba en in de epiloog zichzelf, en Rocky alleen producten en arbeid, geen enkele theorie. Het verhaal over het kweken van Astrophage in de oceaan spreekt bovendien tegelijk H17, H27, H28 en H29 tegen (bij X1, S127). Online: deels.
S158. Rocky bestaat voor ongeveer 2% uit levend weefsel, en Astrophage dient hem al als koelmiddel. Volgens het boek (p. 265) heeft Rocky een pantser van oxiden, botten van legeringen, kwikbloed, silicaatzenuwen, anorganische spieren, en levend weefsel maar “a few kilograms” van 168 kg. Het bolvormige ruimtepak van Rocky wordt met Astrophage gekoeld (p. 269–270), en als batterij is Astrophage ook geschikt: 300 W gedurende 46 jaar is ongeveer 4·10¹¹ J, slechts ≈5 mg. Als Astrophage in Rocky een gedomesticeerd orgaan is, worden H28, H29, H33 en het overleven van Rocky bij de tanks verklaard, maar het boek zegt dat niet (bij X1). Online: nee.
S159. De Eridianen hebben genoeg brandstof om een vreemd schip te begeleiden. Rocky geeft Grace “over 2 million kilograms” (p. 481) — de volledige startlading van de Hail Mary — en houdt zelf “millions of kilograms” (p. 493). Bij ~0,88 g vereist de reis Tau Ceti → aarde ≈160 droge massa’s brandstof, aarde → Erid ≈280, en de newtoniaanse voorraad “heen en terug” geeft na aankomst een rest van ≈1400. Zo’n overschot is natuurlijk voor een post die de opdracht heeft een buitenaardse naar huis te begeleiden, en de finale voert dat letterlijk uit: Grace vliegt op de geschonken brandstof niet naar de aarde, maar naar Erid (bij X1, M7, H30). Online: deels.
S160. Brandwonden door ammoniak: na 6 uur werkt Grace al. Grace wordt verbrand door een straal ammoniak van 29 atm bij 210 °C, is 6 uur bewusteloos en werkt daarna (p. 360–362). Toxisch longoedeem door ammoniak ontwikkelt zich gewoonlijk na 12–72 uur, dus het gevaarlijkste zou voor Grace nog moeten komen, maar gevolgen staan niet in het boek. Rocky, met drie zware verwondingen volgens de lijst van Grace zelf (p. 362), herstelt ook zonder sporen (bij S92, X1). Online: deels.
S161. Grace zoekt Rocky over de hele bol, hoewel hij zijn koers kent. De koers van Rocky kent Grace “down to the milli-arcsecond”, alleen het moment waarop de motor werd uitgeschakeld is onbekend, dus de fout ligt langs de route — ≤1,7 km/s × ~2 maanden ≈10 mln km, en dwars erop maar van honderden tot honderdduizenden km. Juist was geweest de route te berekenen, een onderschepping met voorhouden in te zetten en een smalle kegel langs de route af te tasten, waar de echotijd meteen de afstand geeft. Grace vliegt echter naar het punt “best guess” (p. 496) en tast de hele bol af (p. 499): een makkelijk probleem wordt een moeilijk probleem gemaakt en met geluk opgelost (bij H63). Online: nee.
S162. 16 jaar op Erid — geen enkele poging om contact op te nemen met de aarde. De Eridianen hebben de Hail Mary met de Petrovascoop, miljoenen kilogram brandstof, Wikipedia en Grace, die de bouw van de Beetles kent: een sonde van die klasse zou de aarde in ~17,5 jaar bereiken, een baken in de Petrova-lijn in 16,3 jaar. Motieven zijn er (een tweede soort die tegen Astrophage vecht, de dreiging van herbesmetting vanuit naburige sterren, wetenschappelijke uitwisseling), maar de grootste “thrum” wordt bijeengeroepen voor de levensondersteuning van Grace en geen enkele voor contact, en Grace vraagt er niet eens naar. Ofwel is dit vergezocht, ofwel loopt het contact, in de logica van X1, buiten hem om (bij S60). Online: ja.
S163. De zon kan zich niet in minder dan een jaar herstellen. In de epiloog heeft de zon in minder dan een jaar “haar lichtkracht volledig hersteld”. Maar de Taumoeba eet Astrophage alleen in de voortplantingslaag bij Venus, en cellen die al bij de zon zijn, blijven licht absorberen gedurende hun hele oplaadtijd, die veel langer dan een jaar is (H70). Het stoppen van de voortplanting verwijdert de bestaande populatie niet: er is een extra mechanisme nodig (snelle celdood, stoppen met absorberen, massaal vertrek naar Venus), en dat staat niet in het boek (bij H26, S27). Online: deels.
S164. De epiloog beschrijft bijna letterlijk een dierenverblijf. Over het herstel van de zon weet Grace alleen iets van de “Astronomy hive” (p. 514–515), over de dood van de bemanning van de Blip-A en de “46 jaar” (p. 283) alleen uit de woorden van Rocky, en het contact begint Rocky, die meteen de snelheid van Grace van 8,6 cm/s herhaalt (p. 141). De epiloog (p. 512–518): “I’m of extreme scientific interest”, een koepel van doorzichtig xenoniet “because they thought that’s what I would want”, 30 verzorgers “or so I’m told”, licht volgens een dagcyclus, vlees uit de cellen van Grace zelf, dagelijkse bezichtiging door uitgekozen kinderen. In deze lezing is het motief gebruik, geen verovering: de Taumoeba op aarde vernietigt ook de aardse Astrophage-energievoorziening, en daarmee de interstellaire vloot (bij X1). Online: deels.
S165. Vanaf de aarde ziet de missie eruit als drie decennia stilte precies op het hoogtepunt van de ramp. De versnelling is jarenlang zichtbaar in de Petrova-lijn (uitlaat naar de aarde), het afremmen bij Tau Ceti is niet zichtbaar, daarna stilte tot de Beetles, ~26 jaar na de start. Als het doel van sabotage is andere oplossingen voor de duur van de missie te bevriezen, zijn een schip nodig dat echt vliegt en een bemanning die het gegarandeerd niet redt, en het geheugenverlies van de overlevende geeft een mislukking zonder getuige en zonder sporen. Aanwijzingen: zonder Rocky was Grace meerdere keren omgekomen (S65, S66, H43, H45), en de Beetles kregen niet de bescherming die het schip kreeg (S126) (bij X2, S116). Online: deels.
Systeemlacunes
M1. Astrophage verandert de opzet van de crisis zelf. Hij neemt zonlicht weg, maar geeft een manier om enorme energie te verzamelen, op te slaan, te vervoeren en gericht af te geven. Het scenario “dimmen → honger → de enige hoop is een interstellaire expeditie” werkt niet zonder vergelijking met lokale oplossingen (winning, verwarming, kassen met kunstlicht). Online: ja.
M2. De limiet van 10% is een kwestie van aanpassing, geen einde van de wereld. Als de limiet ook voor de zon geldt, is het energietekort eindig, en kan men de aarde verwarmen: CO₂ verhogen tot ~1500 ppm, methaan halen uit gashydraten op de zeebodem, freonen produceren met Astrophage-energie. Methaan uit Antarctisch ijs (S26) is de slechtste van de opties. Online: deels.
M3. Neutrino-afvoer als verbruikbare koelkast. Volgens de canon gaat bij de dood van een geladen cel de energie naar neutrino’s (de scène met IceCube). Dan nemen hongerige cellen warmte op en kunnen geladen cellen vernietigd worden — een kant-en-klare warmteafvoer die het boek niet gebruikt. Online: nee.
M4. Hongerige Astrophage als bescherming van de motor. Hongerige cellen zouden de parasitaire warmte van de spin drive en de optiek kunnen opnemen. Het boek bespreekt thermische bescherming van de motor helemaal niet. Online: nee.
M5. Hete omgevingen maken de reis naar de zon overbodig. Als Astrophage oplaadt aan elke warmte boven 96 °C, kan men hem kweken bij geothermische bronnen, en een natuurlijke populatie zou zich in de hete lagen van Venus vestigen en die afkoelen. Waarom die niche niet bezet is, verklaart het boek niet (bij H27). Online: ja.
M6. Stromen sturen in plaats van passief wachten. Fototaxis maakt het mogelijk Astrophage met een IR-lokmiddel te verzamelen en de stroom naar installaties of naar een andere planeet te leiden. Voor het lokmiddel zou 0,2–1 TW volstaan, ongeveer 1 kg Astrophage per etmaal (bij H42). Online: ja.
M7. De productiebasis van de Eridianen wordt niet getoond. Een bemanning van 23, een vlucht zonder winterslaap, miljoenen kilogram brandstof: waar, uit welke energiestroom en in welke termijn hebben de Eridianen die geproduceerd? De woorden “de ingenieurs hebben een ruime marge genomen” vervangen geen berekening. Online: deels.
Hypothesen
X1. Hypothese: de Eridianen liegen/manipuleren (donker woud, domesticatie). Alles wat over de Eridianen bekend is, komt van Rocky. Als de Eridianen technisch sterker zijn dan ze tonen en Rocky een wachtpost bij Tau Ceti is, verdwijnen in één klap de radio zonder transistors, de 46 jaar wachten, de “lege ruimte” en de epiloog-omheining. Online: nee.
X2. Hypothese “sabotage van de missie”. Hetzelfde kanaal dat Grace het geheugenverliesmiddel toediende, kon de bemanning een dodelijke dosis toedienen. De doodsoorzaak is niet vastgesteld, getuigen zijn er niet, en de overlevende herinnert zich niets. Directe bewijzen zijn er niet, tegenspraken ook niet. Online: nee.
Genrenotities
G1. Genreconventies (volksprentmotieven, Dumas, dwang goedgekeurd, deus ex machina, Robinson en Vrijdag). Volksprentkarakters, schurken in de rol van helden “zoals bij Dumas”, goedgekeurde dwang, deus ex machina, de les “Robinson leert Vrijdag”. Dat zijn bezwaren tegen het genre en de tekst, niet tegen de logica van de wereld. Online: ja.
G2. Twee clichés: het “wondermateriaal” en de “tijdreiziger met geheugenverlies”. Xenoniet lost elk technisch probleem op, en Weir geeft zelf toe dat hij de samenstelling niet heeft bedacht. Het geheugenverlies is nodig om het verleden in flashbacks te onthullen en zodat niemand op aarde een lastige vraag stelt over de zin van de missie. Online: ja (Kowal over het cliché van geheugenverlies, xenoniet als “magic stuff”).
G3. Wetenschappelijk aandoende taal als kostuum. Harrison, Asimov, Hamilton en Lem verklaren hun aannames niet, en niemand neemt het hun kwalijk. Weir graaft zijn eigen graf met de woorden “ATP”, “mitochondriën”, “neutrino” — zoals Penny uit “The Big Bang Theory”, die een bril opzet en zwoel “moleculen” zegt. Online: deels.
G4. De formule van een Hollywood-sequel. “The Martian” → “Project Hail Mary” volgens het schema “Alien” → “Aliens”: geen planeet maar de sterren, geen mens maar een beschaving. De filmrechten waren verkocht voor het boek verscheen, en het boek zelf is een reeks scènes voor het scherm. Online: deels.
G5. “De ingenieurs hebben een ruime marge genomen” is een amateuristische kijk op techniek. In de techniek wordt een marge berekend uit onzekerheden, en ze verklaart geen overtollige miljoenen kilogram brandstof (bij M7, H30). Online: nee.
G6. Het artikel “The Goldilocks Zone Is for Idiots” zou de peer review niet doorstaan. Het deel waarin Grace “dozens of eminent scientists” (p. 46) bij naam uitscheldt, hadden de reviewers geschrapt. Het artikel schetst een conflictueus persoon die rekruteren meer kost dan het oplevert (bij S67). Online: deels.
G7. Grace is een getraumatiseerd personage. Hij noemt Lokken “this idiot” (en zij blijkt gelijk te hebben) en wordt leraar om gezag te krijgen zonder concurrentie. Dat is hetzelfde als in zijn artikel. Online: ja (kritiek op Grace als personage).
G8. “The Thin Red Line” en de achternaam “Petrova”. De titel is hoogdravend en onnauwkeurig: 26 µm is ver infrarood, niet rood, en bij Venus is de lijn zo breed als de planeet. Hij is afgestemd op het geheugenverlies-procédé (Grace herinnert zich de brief via de “rode lijn” van bloed). De achternaam is de meest clichématige Russische; voor Poelkovo, gesticht door Struve, zou een Duitse natuurlijker zijn. Online: deels.
G9. Russen als volksprent. “Dr. Komorov”, “Dimitri” in plaats van Komarov en Dmitri; wodka, “Tsar Bomba… Boom”, “Are all Russians crazy? — Yes”. Online: deels (archetypische personages).
G10. “Elitepaniek” als feit gepresenteerd. Stratt is ervan overtuigd dat de VS door honger oorlog gaan voeren om voedsel (p. 469–470), en de tekst spreekt haar niet tegen. De rampensociologie (Tierney, Solnit, Bregman) zegt het omgekeerde: dit is een projectie van de macht die het boek als een eigenschap van de wereld voorstelt. Online: ja.
Kleinigheden
T1. “Xenon vormt geen bindingen”. Xenonverbindingen zijn bekend sinds 1962 (fluoriden, oxiden); de uitspraak van de wetenschapper-held is onjuist.
T2. “Gemiddeld de 3500e naar kwalificatie”. Grace verbetert Stratt, maar zij heeft gelijk: bij een frequentie van 1/7000 is de eerste drager in de rangschikking gemiddeld de 7000e (mediaan ≈4850). De wetenschapper vergist zich in elementaire kansrekening.
T3. Centrifuge: 3,5 omw/min. Dat is meer dan de comfortabele ~2 omw/min: bij hoofdbewegingen geeft Coriolis duizeligheid en misselijkheid, en Grace merkt daar niets van. De getallen van de centrifuge zelf kloppen onderling.
T4. Zylon veroudert. De kabels van de centrifuge zijn van zylon (PBO), en dat verliest sterkte door licht en vocht — kogelvrije vesten ervan werden in de jaren 2000 teruggeroepen. Het opspinnen tijdens het afwikkelen en het risico dat één van de vier kabels breekt, worden niet besproken (bij S9).
T5. De maan van Erid wordt door getijden “weggerukt”. De Hill-sfeer van Erid is ~660 duizend km, er is plaats voor een maan. Wat haar fataal zou worden, zijn getijdenmigratie en de getijden van de ster.
T6. Baansnelheid bij Adrian 12,6 km/s. Uit de massa en straal van de planeet volgt ≈12,2–12,3 km/s; op p. 310 is “iets meer dan 12” juist, op p. 326 is het te hoog.
T7. Doorzichtig xenoniet bij een blind ras. De Eridianen weten niet van licht, maar tussen de stalen voor de scheidingswand zat toevallig een doorzichtig exemplaar — precies wat een mens nodig heeft.
T8. Grace leert blinden gloeilampen maken. In de epiloog (p. 514) — aan een soort die geen licht nodig heeft.
T9. Immuniteit “voor elk misdrijf” en het wachten op een proces. Stratt is beschermd tegen vervolging “for any crime anywhere on Earth” (p. 210–211), maar verwacht na de start de gevangenis (p. 264). Dat klopt alleen als de immuniteit met haar bevoegdheden eindigt, en dat zegt het boek niet.
T10. Een kilo heroïne. 1 kg bij Ilyukhina (p. 461) is tienduizenden doses, bij een massa waarvan elke kilogram ~20 kg Astrophage kost.
T11. “Nothing can quantum-tunnel through it”. Tunneling heeft niets te maken met de absorptie van deeltjes door een beschermende laag.
T12. Silicium in het doelwit. “Metallic silicon” is een halfgeleider, deels doorzichtig in het IR; grafiet of koper ligt meer voor de hand. En “melted a metric ton” is onmogelijk: voor 1 t is ~2,9 GJ nodig, terwijl er 1,8 GJ vrijkwam.
T13. Een AA-batterij voor “100 000 jaar”. 8–50 g Astrophage zou een huis 10⁷–10⁸ jaar van stroom voorzien, het getal van Hatch is 200–1000 keer te laag.
T14. De zonnetoren van Redell. Een spiegelveld van 1 km² is een volwaardige centrale op de schaal van Crescent Dunes, geen “pilot”, en heliostaten richten zich in tientallen seconden, niet “in an instant”.
T15. De modellen en de voorspelling van Leclerc. “De modellen werden 20 jaar bevestigd” — er was niets om ze aan te toetsen: een daling van de lichtkracht met 10% was er nooit eerder. De hongervoorspelling houdt geen rekening met veevoer en biobrandstof (~⅓ van de oogst), voorraden en kassen op Astrophage.
T16. Mummificatie zonder rotting. Bij een vochtigheid die normaal is voor de levende Grace, zouden de lichamen jarenlang naast hem rotten. Een mummie van ~15 kg weegt bij 1,5 g zoveel als 22 kg, dus “weighs almost nothing” is overdreven.
T17. Ammoniakgeur in de tunnel voor de geschenken. Om de ogen te laten tranen is ~100 ppm nodig, ~3 g ammoniak — ordes van grootte meer dan op de wanden zou neerslaan. Ofwel is xenoniet poreus, ofwel lekt de naad.
T18. “Minder magnetische stormen omdat Astrophage energie steelt”. Astrophage onderschept licht dat al is uitgestraald en verandert de magnetische activiteit van de zon niet.
T19. Kosmische straling is “alleen protonen”. ~12% van de GKS zijn heliumkernen en ~1% zware kernen, en die nemen een merkbaar deel van de dosis voor hun rekening.
T20. “Spinning us like a top”. Aangezien Grace tegen de neus wordt gedrukt, buitelt het schip, het tolt niet als een tol.
T21. 10 kg stikstof geeft geen 0,33 atm. In een compartiment van 125 m³ (p. 122) komt dat uit op ≈0,07 atm, niet “back to 0.33” (p. 481). De Taumoeba sterft er toch door, het getal is fout (bij H55, H56).
T22. “Retrograde amnesia… weeks”. De zin kan begrepen worden als “voor weken” of “de laatste weken zijn gewist”; in het tweede geval zou Grace zijn naam nog weten (bij S86).
T23. “My ship isn’t made of xenonite”. Onjuist: Grace sneed zelf schijven uit de xenonietwand van de slaapkamer, en op het schip zijn er de tunnels van Rocky (p. 489). De “stikstofspoeling” reinigt de wand niet — de stam verschuilt zich erin voor de stikstof.
T24. De volgetankte Hail Mary 16 jaar in een synchrone baan om Erid. De baan ligt in de binnenste stralingsgordel, en een schip met restanten Astrophage hangt boven een bewoonde planeet — een herhaling van S78.
T25. Fouten in de Russische vertaling. “Enkele dagen” in plaats van “enkele jaren” (opstapelen van brandstof), “protonen” in plaats van “fotonen”, 245 bommen in plaats van 241, het cyclonenseizoen verschoven met “twee weken” in plaats van twee maanden.
T26. De majoranaard van het neutrino wordt als feit voorgesteld. De annihilatie van neutrino met neutrino, waarop de accu van Astrophage is gebouwd, steunt erop dat het neutrino een majoranadeeltje is. Dat is experimenteel niet vastgesteld, maar het boek stelt het voor als een bekend feit (bij H14).
T27. Blackpanel: glas aan één kant, niet “aan beide kanten”. In het origineel staat “Put clear glass over it” — glas alleen bovenop; “aan beide kanten” is een fout in de Russische vertaling. De schatting van de glasmassa voor de boerderij blijft daarom 6–23 Gt (S14, bij T25).
T28. Tau Ceti e bestaat waarschijnlijk niet. Adrian komt overeen met de vermoedelijke planeet Tau Ceti e. Volgens een overzicht van NASA toonde onderzoek uit 2024–2025 aan dat de signalen van de vier planeten die in 2017 werden aangekondigd, waarschijnlijker te verklaren zijn door activiteit van de ster of door gegevensverwerking; het planetenstelsel van de roman is een artistiek model.
T29. De buitencamera’s en antennes bij Adrian zouden als eerste moeten verbranden. De door de atmosfeer teruggekaatste uitlaat geeft op de romp ≈10⁵–10⁶ W/m² (100–1000 “zonnen”). De romp wordt nog enigszins gekoeld door Astrophage, maar de buitencamera’s, antennes en sensoren niet, en toch valt in het boek maar één camera uit (bij H45).
T30. “High gravity… bones degenerate faster” — het omgekeerde is waar. In de epiloog verklaart Grace zijn zwakte door het feit dat botten bij hoge zwaartekracht sneller achteruitgaan. In werkelijkheid maakt belasting het bot dichter, en verliest een mens bot in gewichtloosheid; bij 2,1 g lijden gewrichten, hart en aderen en stijgt het risico op vallen, dus artritis en een wandelstok zijn aannemelijk, maar de verklaring klopt niet (bij S108).
De nummers S29, S44 en S87 worden niet gebruikt: die punten zijn samengevoegd met andere of overgeheveld naar de gaten.
Gevonden door anderen, door mij gemist
| Bezwaar | Opmerking |
|---|---|
| De tanks zijn te klein voor ~2 mln kg Astrophage: volgens het schema van het schip moeten ze 2,5–3 keer langer zijn | niet gecontroleerd; bij H11 (dichtheid van de pasta) |
| Richting van de g-kracht in hfst. 19 beschreven onder een hoek met de “vloer” | detail (moviemistakes) |
| Dumpen via de luchtsluis bij 10% druk duwt een lichaam er niet uit bij 1,5 g | naast H43, maar een ander mechanisme |
| Rotatieperiode van de zon aan de hand van vlekken aan de rand van de schijf is niet-lineair (vroege hoofdstukken) | betwist in de thread |
| Scène “derdemachtswortel van 8”: de computer weigert het juiste antwoord | detail |
| Mitochondriën bij een cel in de ruimte zonder elektronenacceptor (O₂) | bij H36, H37 |
| Eridianen slapen onder bewaking: 46 jaar eenzaamheid van Rocky is psychologisch onmogelijk | Watts; bij S59 |
| De selectie van de Taumoeba was verstandiger thuis gebeurd dan op het schip | ik heb de beslissing van de helden aanvaard |
| De missie heeft geen standaardmiddelen voor staalname (sonde, shuttle) | deels bij S76, S99 |
| De computer waarschuwt niet voor een naderend vreemd schip | bij S66 |
| De naam van Grace op de badge en herkenning door robots bij een vervanging dagen voor de lancering | Kowal (WaPo); antwoord van de fans: Stratt bereidde hem vooraf voor (bij S103) |
| Boven/onder na het keren van het schip (hfst. 20–22); Rocky zegt “zwart” voordat hij het begrip kleur kent | detail |
| Wandelen in een Orlan van ~120 kg bij 1,4 g is onwaarschijnlijk | bij S108 |