VG-10 en de familie uit Takefu

Takefu Special Steel is een metaalbedrijf uit de stad Takefu in de prefectuur Fukui. Daar werd de legering VG-10 ontwikkeld — speciaal voor Japanse keukenmessen, en niet voor lagers, stempels of luchtvaart, waar messenstaal gewoonlijk vandaan komt.

Takefu heeft een lange reeks, en die is helemaal roestvrij:

• VG-MAX — 60–62 HRC
• VG-10 — 60–61 HRC
• VG-5 — 60 HRC
• VG-2 — 59–60 HRC
• VG-1 — 59–60 HRC, dit is VG-10 zonder vanadium en kobalt
• V2 — 58–61 HRC
• V1 — 58–59 HRC
• SG-2, ook bekend als R2 — 62–63 HRC, powder metallurgy

Van deze hele lijst heeft de wereld één punt onthouden. Vandaag is VG-10 het meest gangbare staal in het hogere segment van de keukenmessen, en dat komt in belangrijke mate doordat het op het juiste moment op de juiste plek terechtkwam.

Wat de naam betekent

VG-10 staat voor V Gold 10, soms kom je de schrijfwijze V-Kin-10 tegen: „kin” is Japans voor „goud”. Goud zit er niet in het staal. Het woord in de naam duidt de hoogste kwaliteit binnen de interne nomenclatuur van de fabrikant aan — ongeveer zoals „luxe” op een verpakking.

Bij SG-2 is het hetzelfde verhaal: „Super Gold”. Deze letters hoef je niet als beschrijving van de samenstelling te lezen.

Waarin het goed is

VG-10 is staal met een hoog koolstofgehalte, met toevoeging van chroom, vanadium, molybdeen en kobalt. Het werd speciaal voor Japanse keukenmessen ontwikkeld, en dat is te merken aan de balans van eigenschappen.

Een hardness boven 60 HRC is op zichzelf geen zeldzaamheid. Zeldzaam is een hardness boven 60 HRC zonder bijbehorende brosheid. VG-10 houdt de snede lang vast en brokkelt daarbij niet uit, waaraan het het etiket „superstaal” te danken heeft. Qua samenstelling ligt het dicht bij het Amerikaanse 154CM, maar het houdt de snede beter vast en is duidelijk corrosiebestendiger.

De tweede verdienste is minder spectaculair en in het dagelijks gebruik belangrijker: VG-10 is makkelijk te slijpen. Zelfs op 62 HRC reageert het normaal op een steen, en je krijgt het scherper dan bijvoorbeeld Cromova 18. Daarbij minimaal onderhoud tegen roest — in wezen: het mes niet in een natte gootsteen laten liggen.

Waar je het tegenkomt

Het begon allemaal in de keuken, maar zakmessen namen VG-10 snel over. Spyderco zet het in de Delica, Endura en Police, Fällkniven in de A1 en de K2 White Whale, en ook AL-Mar werkte ermee.

De hardness hangt af van wie het gehard heeft. Japanse keukenmessen van VG-10 zijn meestal gehard op 60–62 HRC, Fällkniven hardt de zijne op 59 HRC — een bewuste ruil van hardness tegen sterkte voor een mes waarmee gehakt wordt en niet fijngesneden.

Buren qua samenstelling

De naaste westerse tegenhanger is het Oostenrijkse Böhler N690, een martensitisch staal met kobalt; VG-10 zit daar met molybdeen en chroom boven. In datzelfde gezelschap vallen qua samenstelling en eigenschappen het Japanse AUS-10, het Franse Z100CD17, het Zweedse Sandvik 12C27, het Duitse X102CrMo17 en het Russische 95Ch18.

Een aparte regel is Gingami, ook bekend als GIN-1 of G1, met nummers één tot en met vijf. Het wordt beschreven als een variant van VG-10 en wordt breed als vervanger daarvan in keukenmessen gebruikt: in keukenmessen kom je vaker GIN-3 tegen, in zakmessen GIN-2. Vergeleken met ATS-34 zit er iets minder koolstof in, iets meer chroom en duidelijk minder molybdeen; nikkel, wolfraam en vanadium ontbreken volledig. Goed roestvrij staal zonder pretenties.

VG-MAX is een geoptimaliseerde versie van VG-10 met een verhoogd gehalte aan chroom en vanadium.

Waar VG-10 wordt verpest

Het nuttigste wat je over dit staal moet weten, heeft met het staal zelf niets te maken.

Veel fabrikanten vervoeren tegenwoordig Japans staal — meestal meerlaags plaatmateriaal met VG-10 in de kern — naar China en maken daar koksmessen van. De prijs wordt dan interessant. Afwerking, polijstwerk en het materiaal van het heft: het is maar net hoe het uitpakt, de kwaliteit is wisselvallig.

Erger is iets anders. Door gebrekkige beheersing van de technologie worden deze messen vaak verkeerd gehard en op stenen zonder waterkoeling geslepen. Het staal raakt oververhit en de hardness zakt. In een Japans mes levert VG-10 60–61 HRC op; in een mes dat buiten de technologie om in elkaar is gezet, kan die merkbaar lager uitvallen — dus niet harder dan een gewoon mes van de halve prijs. Op het lemmet staat intussen eerlijk „VG-10″, en formeel klopt dat.

Een staalsoort is een belofte die door de warmtebehandeling wordt ingelost. Zonder die behandeling is het opschrift op het lemmet niets waard.

Wie het nodig heeft

VG-10 is een redelijk plafond voor wie een goed keukenmes wil en geen slijpspecialist wil worden. Het is roestvrij, het vergeeft huishoudelijke omgang, het slijpt op gewone stenen en het houdt de snede lang genoeg vast om het verschil met een Europees mes zonder stopwatch te zien.

Daarboven begint de zone waar je elk volgend procent edge retention met gemak betaalt: powder metallurgy-staal slijpt langzamer, superhard staal brokkelt gretiger, koolstofstaal roest. Als u geen concrete klacht over VG-10 heeft, zult u een stap hoger in de prijslijst voelen in uw portemonnee, niet op de snijplank.